https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-46
_ Том
-5_
июнь
-2025
233
ZAMONAVIY MEBELSOZLIK TEXNOLOGIYALARI VA ULARNING
IMKONIYATLARI
Qaxorov Sobir Xudoyberdiyevich
Buxoro davlat pedagogika instituti “Texnologik ta’lim” kafedrasi o’qituvchisi
To‘xtamurodov Sherali To‘xtamurodovich
Buxoro davlat pedagogika instituti “Texnologik ta’lim” kafedrasi talabasi
ANNOTATSIYA
Ushbu maqolada
o‘quvchilarga zamonaviy mebelsozlikda ishlatiladigan
yarim tayyor mahsulotlardan foydalanishni o‘rgatish bo‘yicha metodik tavsiyalar
ishlab chiqilib, uning samaradorligi tahlil qilindi.
Ushbu metodika o‘quvchilarning
nazariy bilimlarini mustahkamlash va amaliy ko‘nikmalarini shakllantirishga
xizmat qiladi.
Kalit so’zlar:
mebelsozlik, texnika, texnologiya, yarim tayyor mahsulot,
ishlab chiqarish.
KIRISH.
M
amlakatimizda ta’lim tizimini zamonaviy talablar asosida
rivojlantirish,
umumiy o‘rta ta’lim muassasalarida o‘quvchilarni mehnat bozoriga
mos bilim ko‘nikmalar
va malakali qilib yetishtirish
ustuvor yo‘nalishlardan biri
hisoblanadi. Bugungi kunda ta’lim sifatini oshirish, o‘
quvchilarning mustaqil
ijodiy tafakkurini o‘stirish, innovatsion texnologiyalardan keng va samarali
foydalanishnigina emas, balki, mazkur jarayonni rejalashtiruvchisi, amalga
oshiruvchisi va boshqaruvchisi bo‘lgan o‘qituvchining kasbiy s
aviyasi, kasbiy
tayyorgarligini shakllantirish masalasiga chuqurroq yondashuvni talab etadi.
Insonlarning
o‘
z ehtiyojlarini qondirish maqsadida iqtisodiy ne
’
matlar
yaratish jarayoni ishlab chiqarish deb yuritiladi. Ishlab chiqarish texnikasi
deyilganda, texnologik operatsiyalarni bajarish uchun m
o‘
ljallangan turli mashina
va qurilmalar tushuniladi. Ular yordamida berilgan
o‘
lcham va sifatdagi, me
’
yoriy
hujjat talablariga mos keluvchi mahsulot ishlab chiqariladi Ishlab chiqarish
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-46
_ Том
-5_
июнь
-2025
234
texnikasi maishiy texnikadan quvvatining kattaligi, ish samaradorligining
yuqoriligi, hajmi, uzoq muddat ishonchli ishlay olishi bilan farq qiladi.
Ulardan
ko‘zlangan maqsad mehnat unumdorligini oshirish, resurslardan foydalanish
samaradorligini yuksaltirish, ishlab chiqarishda energiya va material sarfini
kamaytirishdir.
1.1-rasm. Raqamli dastur bilan
boshqariluvchi, metallga ishlov
beruvchi tokarlik stanogi
1.2-rasm. Raqamli dastur bilan
boshqariluvchi frezalash stanogi
1.3-rasm. Lazer yordamida yo
g‘
och va yo
g‘
och materiallarga ishlov berish
stanogi
Zamonaviy ishlab chiqarishda raqamli dastur bilan boshqariladigan, lazer,
plazma, 3D loyihalash, bosim ostida ishlov berish, energiya va materiallarni
tejovchi, ekologiya uchun zararsiz, biotexnologiya, nanotexnologiya, buyumlar
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-46
_ Том
-5_
июнь
-2025
235
sifatini avtomatik ravishda nazorat qiluvchi texnika va texnologiyalardan
foydalanish dolzarb b
o‘
lmoqda.
yogʻochsozlik sanoatining yetakchi tarmogʻi. Xonadonlar va
jamoat binolari uchun mebel ishlab chiqaradi.
ishlab chiqarila boshlagunga qadar uy-
roʻzgʻor buyumlari (
sandiq va boshqalar) kustar va yarim kustar korxonalarda tayyorlangan. Mebel
sanoatining dastlabki mahsulotlari - turar joy va jamoat binolari uchun mebel ishlab
chiqarish 1922-yildan boshlandi.
Uy-
roʻzgʻor va jamoat ehtiyojlari uchun mebellar ishlab chiqarish urushdan
keyingi yshtlarda birmuncha rivoj topdi. 50-yillar oxirida respublikada turli
vazirlik va idoralar ixtiyorida boʻlgan 3
fabrika, bir necha sexlar ishladi.
Hunarmandchilik artellari va yirik mebel sexlari negizida Toshkent, Samarqand,
Namangan, Andijon shaharlarida mebel fabrikalari barpo qilindi. 1977-yil
Oʻzbekiston mebel va yogʻochsozlik sanoati vazirligi tashkil etildi.
Tarmoqni rivojlantirish korxonalarni zamonaviy uskunalar bilan qayta
jihozlash va raqobatbardosh mahsulotlar ishlab chiqarish, korxonalarning eksport
imkoniyatlarini oshirish, xorijiy firmalar bilan qoʻshma korxonalar tashkil etish
hamda iqtisodiy hamkorli
kni yoʻlga qoʻyish yoʻnalishlarida olib borilmoqda.
"YevroOʻz" Oʻzbekiston
qoʻshma korxonasi tashkil etildi (
aprel).
Oʻzbekistonda tayyorlangan mebellar eksporti yoʻlga qoʻyildi.
Mebel sanoati har xil mebel yigʻmalari (
mehmonxona, oshxona, kabinet,
yotoqxonalar mebellari, maktab, tibbiyot, lab. mebellari), milliy mebel (xontaxta,
va boshqalar) namunalarini, hashamatli mebellar yigʻmalarini ishlab
chiqarishni oʻzlashtirgan
.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-46
_ Том
-5_
июнь
-2025
236
Zamonaviy mebelsozlik texnologiyalari sanoat rivojlanishida muhim
o‘
rin
tutadi. Bu texnologiyalar mebel ishlab chiqarishni samarali, sifatli va ekologik
jihatdan xavfsiz qilish imkoniyatini beradi. Bugungi kunda mebelsozlik sohasida
q
o‘
llanilayotgan innovatsion usullar turli xildagi murakkab dizaynlarni tez va aniq
bajarishga yordam beradi. Endi zamonaviy mebelsozlik texnologiyalari va ularning
ahamiyati haqida batafsil t
o‘
xtalamiz.
Birinchi navbatda,
kompyuter yordamida loyihalash (CAD
–
Computer-
Aided Design)
texnologiyasini eslab
o‘
tish kerak. Bu dasturiy ta
’
minot
dizaynerlarga mebelning 3D modelini yaratish, uning
o‘
lchamlarini aniq belgilash
va yakuniy k
o‘
rinishini oldindan k
o‘
rish imkoniyatini beradi. Bu texnologiya
yordamida mebelning har qanday dizaynini mijoz talablariga mos ravishda
o‘
zgartirish osonlashadi.
Keyingi muhim texnologiya - bu
CNC dastgohlari (Computer Numerical
Control)
. Ushbu dastgohlar yo
g‘
och va boshqa materiallarni aniq va tez kesish
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-46
_ Том
-5_
июнь
-2025
237
uchun q
o‘
llaniladi. CNC texnologiyasi murakkab shakllarni avtomatlashtirilgan
tarzda yaratadi, bu esa q
o‘
lda ishlov berish vaqtini qisqartiradi va sifatni oshiradi.
Misol uchun, mebel panellariga naqsh solish yoki ularni
o‘
zgacha shaklga
keltirishda CNC dastgohlari keng foydalaniladi.
Yana bir zamonaviy texnologiya bu
3D bosib chiqarish
dir. 3D printerlar
yordamida mebelning kichik qismlari, dekorativ elementlari va turli ehtiyot qismlar
ishlab chiqariladi. Bu texnologiya, ayniqsa, maxsus buyurtma asosida yaratiladigan
mebel dizaynlarida juda q
o‘
l keladi. 3D bosib chiqarish mebelsozlikda innovatsion
yondashuvlarni sinovdan
o‘
tkazish imkonini beradi. Mebelsozlikda
lazer
texnologiyasi
ham keng q
o‘
llaniladi. Lazer yordamida aniq kesish va murakkab
naqshlar yaratish juda oson. Lazer kesish usuli bilan mebelning estetikasini
oshirish, uning yuzasida turli bezak naqshlarini yaratish mumkin. Bu esa
mebelning jozibadorligini oshiradi.
Zamonaviy mebelsozlikda
eko-materiallardan foydalanish
tendensiyasi
tobora ommalashib bormoqda. Bambuk, qayta ishlangan yo
g‘
och va ekologik toza
b
o‘
yoqlardan foydalanish orqali ishlab chiqaruvchilar nafaqat atrof-muhitga zarar
yetkazmaslikka harakat qilishadi, balki inson salomatligiga ham ijobiy ta
’
sir
k
o‘
rsatadi. Bugungi kunda ekologik toza materiallardan tayyorlangan mebellar
k
o‘
pchilikning e
’
tiborini tortmoqda.
Bundan tashqari, mebel ishlab chiqarishda
ergonomika va aqlli
texnologiyalar
muhim ahamiyat kasb etmoqda. Ergonomik mebellar inson
tanasiga moslab ishlab chiqiladi, bu esa so
g‘
lom va qulay hayot tarzini ta
’
minlaydi.
Masalan, turli pozitsiyalarda ishlaydigan kreslolar va
o‘
rindiqlar shular jumlasiga
kiradi.
Aqlli texnologiyalar esa mebelga q
o‘
shimcha funksiyalar q
o‘
shishga yordam
beradi. Masalan, uyingizdagi divanga
o‘
rnatilgan ovozli boshqaruv tizimi yoki
yoritish funksiyasi qulaylikni sezilarli darajada oshiradi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-46
_ Том
-5_
июнь
-2025
238
Zamonaviy texnologiyalar mebelsozlikda juda muhim rol
o‘
ynaydi. Ular
ishlab chiqarish jarayonini soddalashtiradi, mahsulot sifatini oshiradi va tannarxni
kamaytiradi. Avval q
o‘
lda k
o‘
p vaqt talab qiladigan ishlar bugungi kunda
avtomatlashtirilgan uskunalar yordamida qisqa muddatda bajarilmoqda. Bu nafaqat
ishlab chiqaruvchilarga, balki mijozlarga ham katta foyda keltiradi.
Zamonaviy
mebelsozlik
texnologiyalari
har
bir
jarayonni
zamonaviylashtiradi va innovatsion echimlar orqali sohani yangi bosqichga olib
chiqadi. Bu texnologiyalarning jadal rivojlanishi kelajakda mebelsozlikning
yanada qulay,
ekologik va funksional bo‘lishini ta’minlaydi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1. Ismoilov, H.
“Mebelsozlik asoslari”
.
–
Toshkent: “Fan va texnologiya”
nashriyoti, 2018.
2. Karimov, B.
“Mebelsozlik texnologiyasi”
.
–
Toshkent: O‘zbekiston Milliy
universiteti nashriyoti, 2019.
3. Tursunov, A.
“Yangi texnologiyalar asosida mebel ishlab chiqarish”
.
–
Toshkent: Iqtisodiyot va innovatsiya, 2021.
