https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-4_ Май-2025
111
DEPENDENCY INJECTION BILAN ISHLASH.
DEPENDENCY
INJECTIONDAN AFZALLIKLARI. DEPENDENCY INJECTIONDAN
FOYDALANISHNING QIYINCHILIKLARI
Qirg’izboyev Diyorbek Akmaljon o’g’li
Farg’ona davlat Universiteti Kompyuter ilmlari va dasturlash
texnologiyalari yo’nalishi 2-kurs talabasi
Diyorbekqirgizboyev91@gmail.com
Yusupov Mirsaidbek Abdulaziz O’g’li
Farg’ona davlat universiteti amaliy matematika va
informatika kafedrasi o’qituvchisi
mirsaidbeky@gmail.com
Anotatsiya: Dependency Injection (DI) – bu dasturiy ta’minot
arxitekturasidagi naqsh bo‘lib, u klass bog‘liqliklarini (unga bog‘liq obyektlarni)
konstruktor, metod yoki xususiyat orqali uzatish imkonini beradi.
DI ning asosiy afzalliklari:
•
Komponentlar orasidagi bog‘liqlikni kamaytiradi.
•
Kodni test qilish jarayonini osonlashtiradi.
•
Bog‘liqliklarni boshqarishni soddalashtiradi.
ASP.NET Core da DI mexanizmi ichki qurilgan bo‘lib, u servislarni
ro‘yxatdan o‘tkazish va ularni controller, middleware yoki boshqa
komponentlarga kiritish imkonini beradi.
Kalit so’zlar:
Dependency Injection,
Bo'shashmasdan bog'lanish va qayta
foydalanish, Testlash, Barqarorlik va moslashuvchanlik, Miqyoslilik va
kengaytma, Eski tizimlar,
ob'ektga yo'naltirilgan dasturlashda
, Ajratish.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-4_ Май-2025
112
Аннотация: Внедрение зависимостей (DI) — это шаблон в
архитектуре программного обеспечения, который позволяет классу
передавать зависимости (объекты, которые зависят от него) через
конструктор, метод или свойство.
Основными преимуществами DI являются:
• Уменьшает зависимости между компонентами.
• Упрощает процесс тестирования кода.
• Упрощает управление зависимостями.
ASP.NET Core имеет встроенный механизм DI, который позволяет
регистрировать службы и внедрять их в контроллеры, промежуточное
программное обеспечение или другие компоненты.
Ключевые слова: Внедрение зависимостей, Слабая связанность и
повторное использование, Тестирование, Стабильность и гибкость,
Масштабируемость и расширяемость, Устаревшие системы, Объектно-
ориентированное программирование, Процедурный, Внедрение, API, Базы
данных, Разделение.
Annotation: Dependency Injection (DI) is a pattern in software architecture
that allows you to pass dependencies (objects that depend on it) of a class through
a constructor, method, or property.
The main benefits of DI are:
• Reduces dependencies between components.
• Makes code testing easier.
• Simplifies dependency management.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-4_ Май-2025
113
ASP.NET Core has a built-in DI mechanism that allows you to register
services and inject them into controllers, middleware, or other components.
Keywords: Dependency Injection, Loose coupling and reuse, Testing,
Stability and flexibility, Scalability and extensibility, Legacy systems, object-
oriented programming, procedural, Injection, APIs, databases, Decoupling.
Kirish
Juda ko’p insonlar Dependency Injection (DI) haqida har-hil tafsilotlarga ega,
va bu juda ko’plab muhokamalarga olib kelgan mavzu. Biz bilamizki juda ko’p
discuss ya’ni muhokamalarda Dependency Injection (DI) haqida gap ketadi lekin
buni aslida nima ekanligini va qanday ishlashini ko’pchilik bilmaydi va xato
fikrlaydi. Biz shu maqola orqali Dependency Injection(Qaramlikdan qutqarish)
haqida tiniqroq fikrga ega bo’lamiz. Dastlab biz Dependency nima ekanligi haqida
gaplashamiz.
Dependency Injection (DI)
- ob'ektlarni o'zi yaratish uchun sinfga
tayanishdan ko'ra, sinfni ob'ektlar bilan to'ldirishga imkon beradigan usul.
Samarali qaramlikni boshqarish keng miqyosli va ta'minlanadigan tizimlarni
yaratish uchun juda muhimdir. Qaramlikni in'ektsiya qilish (DI) dizayn shakli
juda mashhur bo'lgan strategiyadir. Asosan, bog'liqlikni in'ektsiya qilish - bu
komponentlar yoki ob'ektlarning qanday qurilishi va to'g'ri ishlash uchun zarur
bo'lgan bog'liqliklarni qanday qo'lga kiritishini hal qiluvchi usul. Ob'ektga
yo'naltirilgan dasturlashda Dependency Injection (DI) dizayn shakli tizim tarkibiy
qismlari o'rtasidagi aloqani kamaytiradigan va kodni yanada modulli, sinovdan
o'tkaziladigan va saqlanib turadigan usuldir. Sinflar odatda dasturiy ta'minotda o'z
vazifalarini bajarish uchun ko'pincha boshqa sinflarga tayanadi.
Masalan:
sinf ishlaydigan sinfga bog'liq bo'lishi mumkin . DI bo'lmasa, sinf
to'g'ridan-to'g'ri o'z kodi ichida nusxani yaratadi yoki boshqaradi , bu esa ikki
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-4_ Май-2025
114
sinfni mahkam bog'laydi. Ushbu yondashuv muammolarni keltirib chiqarishi
mumkin, ayniqsa kelajakda sinflarni sinab ko'rish, kengaytirish yoki o'zgartirish
kerak bo'lganda.
a)
Dependency
Injection
bu
muammoni sinf
yaratishdan
ko'ra,
tashqi manbadan sinfga bog'liqliklarni (misoldagi kabi) kiritish orqali hal
qiladi.EngineCar
b) Sodda qilib aytganda, DI sinfga kerak bo'lgan narsalarni (uning
bog'liqliklarini) tashqaridan "in'ektsiya qilish" imkonini beradi, o'rniga, sinfni o'zi
yaratish yoki boshqarishga ruxsat berish o'rniga.
Dependency Injectiondan qachon foydalanish kerak?
Quyida qaramlikni in'ektsiya qilish qimmatli yondashuv bo'lgan asosiy
stsenariylar keltirilgan:
1)
Bo'shashmasdan bog'lanish va qayta foydalanish:
Ob'ektlar o'zlarining
bog'liqliklarini yaratmaydi, qattiq ulanishlarni buzadi va ularni yanada mustaqil
qiladi.
2)
Testlash:
Tashqi tizimlarga yoki xizmatlarga tayanmasdan alohida
ob'ektlarni izolyatsiyada sinab ko'rishga imkon beruvchi bog'liqliklar uchun mock
yoki test juftliklarini kiriting.
3)
Barqarorlik va moslashuvchanlik:
Bog'liqlikni in'ektsiya qilish
ramkalari ko'pincha bog'liqliklarni boshqaradi, bu esa ularni kuzatib borish va
sozlashni osonlashtiradi.
4)
Miqyoslilik va kengaytma:
Katta miqyosli ilovalarda DI murakkab
qaramlik grafiklarini boshqarishga yordam beradi va osonroq miqyoslash va
kengaytirish imkonini beradi.
5)
O'zaro kesish tashvishlari:
Kodni takrorlashni oldini olish va izchil
yondashuvni targ'ib qilish, bir nechta komponentlarda ishlatiladigan jurnallar,
xavfsizlik, keshlash yoki boshqa kesish muammolari uchun xizmatlarni kiriting.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-4_ Май-2025
115
Dependency Injectionni qachon ishlatish kerak emas?
Quyidagi holatlarda qaramlikni yuborishdan (DI) qochish kerak:
1)
Oddiy ilovalar
: Kichik yoki sodda loyihalar uchun DI-dan foydalanish
keraksiz murakkablikni qo'shishi mumkin.
2)
Ishlash muammolari
: DI ramkalari ishlashga ta'sir qilishi mumkin
bo'lgan ortiqcha xarajatlarni keltirib chiqarishi mumkin, ayniqsa real vaqtda yoki
yuqori samarali ilovalarda.
3)
Bir nechta bog'liqliklar
: Agar sinfda faqat bir nechta oddiy bog'liqliklar
bo'lsa, ularni qo'lda kiritish DIdan foydalanishdan ko'ra osonroq bo'lishi mumkin.
4)
Eski tizimlar
: DI-ni ishlatish uchun mahkam bog'langan eski tizimni
qayta ko'rib chiqish ko'p vaqt talab qiluvchi va xavfli bo'lishi mumkin.
5)
Moslashuvchanlik etishmasligi
kerak: Agar bog'liqliklar tez-tez
o'zgarmasa, DI haddan tashqari ko'p bo'lishi mumkin.
Dependency Injectiondan foydalanishning afzalliklari
Qaramlikka qarshi in'ektsiya dasturiy ta'minotni ishlab chiqish uchun juda
ko'p foyda keltiradi.
1)
Modullilik va barqarorlikni oshirish:
Kod tarkibiy qismlarni o'z
bog'liqliklaridan ajratish orqali toza va modulli bo'ladi.
2)
Yaxshilangan testlanish:
Mocks va stub bog'liqliklarni birlik sinovlari
uchun osongina yuborish mumkin, bu esa komponentlarni ajratilgan sinovdan
o'tkazishni osonlashtiradi.
3)
Qisqartirilgan bog'lanish va yaxshilangan bo'shashmasdan
bog'lanish:
Komponentlar bo'shashmasdan bog'lanishni rag'batlantiradigan
muayyan dasturlarga emas, balki mavhumliklarga bog'liq.
4)
Oson hamkorlik va qayta foydalanish:
Ishlab chiquvchilar bog'liqliklar
haqida qayg'urmasdan asosiy funktsiyalarni amalga oshirishga e'tibor qaratishlari
mumkin.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-4_ Май-2025
116
Dependency Injectiondan foydalanishning qiyinchiliklari
Qaramlikni in'ektsiya (DI) bilan birga keladigan ko'plab afzalliklar mavjud
bo'lsa-da, potentsial salbiy tomonlarni tan olish va ularni dasturiy ta'minotni
ishlab chiqish qarorlarida ko'rib chiqish juda muhimdir. Quyida xabardor bo'lishi
kerak bo'lgan ba'zi asosiy muammolar keltirilgan:
1)
Ortib borayotgan murakkablik:
DI ramkalarini joriy etish yoki qo'lda
in'ektsiya qilishni boshqarish kichik loyihalarga yoki oddiy kod bazalariga
murakkablik qo'shishi mumkin.
2)
Ishlash vaqti xatolari:
Mos kelmaydigan bog'liqliklarni noto'g'ri
konfiguratsiya qilish yoki in'ektsiya qilish, mahkam bog'langan koddagi
kompilyatsiya vaqtidagi xatolarga qaraganda disk raskadrovka qilish qiyinroq
bo'lgan ish vaqtidagi xatolarga olib kelishi mumkin.
3)
Ortiqcha xarajatlar va ishlash:
DI ramkalari, ayniqsa, mahkam
bog'langan arxitekturalar bilan solishtirganda, xotiradan foydalanish va ishlash
vaqti ishlashi jihatidan qo'shimcha xarajatlarni keltirib chiqarishi mumkin.
4)
Qaramlikni in'ektsiya qilishni o'zi tekshirish:
DI konfiguratsiyangizni
va uning AOK qilingan bog'liqliklar bilan o'zaro ta'sirini sinab ko'rish to'g'ridan-
to'g'ri ulangan komponentlarni sinash qiyinroq bo'lishi mumkin.
Dependency injection (DI) komponentlarni yaratish va foydalanishni ajratib
turadigan
dasturlash
usuli.
Dizayn
S
va
D
) rioya qiladi.
yoki funktsional dasturlash kabi boshqa
Atama kontseptsiyaning sirini ochishga yordam beradigan ikkita kalit so'zdan
iborat:
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-4_ Май-2025
117
Bog'liqliklar
. Kod komponentlari o'z vazifalarini bajarish uchun ko'plab
ob'ektlar va xizmatlarga (bog'liqliklarga) tayanadi. Tashqi resurslar, boshqa
ob'ektlar yoki xizmatlar kabi turli xil bog'liqliklar mavjud.
In'ektsiya
. Komponentlar ichki bog'liqliklarni yaratmaydi yoki
bog'lamaydi DI. Buning o'rniga, texnika tashqi tomondan bog'liqliklarni
ta'minlaydi (in'ektsiya qiladi). Ushbu yondashuv komponentlar va bog'liqliklar
o'rtasida ajratish yaratadi.
Bog'liqliklar turli shakl va shakllarda bo'ladi. Ular komponentning ishlashi
uchun
juda
muhimdir,
ammo
komponentning
o'zi
va boshqa tarkibiy qismlarning barchasi
bog'liqlik sifatida ishlashi mumkin.
Qaramlikni in'ektsiya qilish qaramlikni boshqarish muammosini hal qiladi.
Bog'liqlikni boshqarishni komponentdan ajratib, tashqi manba bog'liqliklarni
yaratadi va boshqaradi.
Ajratish
(yoki ajratish) komponentlar va modullar orasidagi ulanishlar sonini
kamaytiradi.
Kamroq
ulanishlar
soddalashtirilgan
parvarishlash
va
moslashuvchanlikka olib keladi. Natijada, kod qayta foydalanish mumkin bo'ladi,
chunki komponentlar mustaqil va turli kontekstlarda qo'llaniladi. Jamoalar doimiy
muvofiqlashtirishni talab qilmaydi va modullarni parallel ravishda ishlab
chiqishlari mumkin.
Boshqaruvning inversiyasi:
Yuqorida aytib o'tganimdek, Nazoratning inversiyasi - bu qaramlikni
in'ektsiya qilish amalga oshiriladigan printsipdir. Bundan tashqari, nomidan
ko'rinib turibdiki, Nazoratning inversiyasi asosan asosiy mas'uliyatni emas, balki
sinfning turli xil qo'shimcha majburiyatlarini teskari qilish uchun ishlatiladi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-4_ Май-2025
118
Agar sizga soddaroq so'zlar bilan tushuntirishim kerak bo'lsa, unda siz
pishirish qobiliyatiga ega bo'lgan misolni ko'rib chiqing. IoC printsipiga ko'ra, siz
boshqaruvni teskari qilishingiz mumkin, shuning uchun siz ovqat tayyorlash
o'rniga, siz to'g'ridan-to'g'ri tashqaridan buyurtma berishingiz mumkin, bu erda siz
eshigingizda ovqat olasiz. Shunday qilib, sizning eshigingizda sizga etkazib
berilgan oziq-ovqat jarayoni Nazoratning inversiyasi deb ataladi.
Siz o'zingizni pishirishingiz shart emas, buning o'rniga siz oziq-ovqatni
buyurtma qilishingiz va etkazib berish rahbariga siz uchun oziq-ovqat etkazib
berishga ruxsat berishingiz mumkin. Shunday qilib, siz qo'shimcha majburiyatlarni
o'z zimmangizga olishingiz shart emas va faqat asosiy ishingizga e'tiboringizni
qarating.
Endi, siz Dependency Injection ortidagi printsipni bilasiz, men sizni
Dependency Injection turlari orqali olib boraman.
Qaramlikni in'ektsiya turlari
Qaramlikni in'ektsiya qilishning asosan uch turi mavjud:
a) Konstruktorni yuborish:
Ushbu turdagi injektsiyada injektor mijoz sinf
konstruktori orqali bog'liqlikni ta'minlaydi.
b) Setter in'ektsiyasi / Xususiyatni in'ektsiya qilish:
Ushbu turdagi
in'ektsiya usuli mijoz tomonidan fosh etilgan setter usuliga bog'liqlikni kiritadi.
c) Interfeys qoʻyilgan
Ushbu turdagi in'ektsiya injektori mijoz sinfiga
qaramlikni ta'minlash uchun interfeysdan foydalanadi. Mijozlar qaramlikni qabul
qiladigan setter usulini fosh etadigan interfeysni amalga oshirishlari kerak.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-4_ Май-2025
119
Xulosa
Xulosa qilib aytganda, Dependency Injection (DI) zamonaviy dasturiy
ta'minot ishlab chiqishda muhim va kuchli pattern (andoza) hisoblanadi. U
komponentlar
orasidagi
bog'liqlikni
kamaytirish
(decoupling)
orqali
kodning sezilarli darajada oshiradi. Garchi boshida Dependency Injection
konsepsiyasi biroz murakkab tuyulishi mumkin bo'lsa-da, uning uzoq muddatli
afzalliklari – toza, mustahkam va moslashuvchan dasturlar yaratish – dastlabki
o'rganish sarf-xarajatlarini oqlaydi. Shu sababli, har bir dasturchi ushbu patternni
o'rganishi va o'z loyihalarida qo'llashi dasturiy ta'minot sifatini yangi bosqichga
olib chiqishda muhim qadam bo'lishini bilib oldim.
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati:
1.
" .NETda qaramlik kiritish "- Mark Seemann
2.
" Harakatdagi bahor " - Kreyg Uolls
3.
" Dizayn naqshlari: qayta foydalanish mumkin bo'lgan ob'ektga
yo'naltirilgan dasturiy ta'minot elementlari- Erich Gamma, Richard Helm,
Ralf Jonson, Jon Vlissides
4.
" Toza kod: Agile dasturiy ta'minot hunarmandchiligi bo'yicha
qo'llanma "- Robert C. Martin
5.
Microsoft Docs - Dependency Injection in . NET
6.
Spring Framework Documentation - Dependency Injection
7.
" Java -da qaramlik kiritish - Baeldung"
8.
Pluralsight: " .NETda qaramlik kiritish "
9.
" TobelikInyeksiya tushuntirildi" - YouTube
10.
" Tobelikni in'ektsiya qilish bo'yicha keng qamrovli qo'llanma "
- Martin Fauler
