https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-3_ Май-2025
457
DINSHUNOSLIK VA TERORIZM, DIN VA JAMIYAT
MUAMMOLARI
Toshkent axborot texnologiyalari universiteti Samarqand filiali DI24-09
gurux talabasi
Abduraxmonov Abbos
Tel:+998934665806
Annotatsiya: Ushbu maqolada dinning jamiyatdagi o‘rni, diniy ekstremizm
va terrorizmning xavfli oqibatlari hamda bu muammolarning oldini olishda diniy
savodxonlikning ahamiyati tahlil qilingan. Diniy niqob ostida amalga
oshirilayotgan buzg‘unchi g‘oyalar, asosan, yoshlar ongiga salbiy ta’sir
ko‘rsatishi va jamiyat barqarorligiga tahdid solishi yoritilgan. O‘zbekiston
Respublikasida olib borilayotgan diniy siyosat, huquqiy asoslar va mafkuraviy
kurashning samarali yo‘llari rasmiy manbalar asosida o‘rganilgan.
Kalit so‘zlar: din, jamiyat, terrorizm, ekstremizm, diniy savodxonlik,
ma’naviyat, xavfsizlik, O‘zbekiston, yoshlar, mafkura
Kirish
So‘nggi yillarda dunyo bo‘ylab diniy niqob ostida amalga oshirilayotgan
terroristik harakatlar va radikal oqimlarning faollashuvi xalqaro xavfsizlikka jiddiy
tahdid solmoqda. Ayniqsa, diniy g‘oyalarni siyosiy va mafkuraviy maqsadlar
yo‘lida noto‘g‘ri talqin qilish holatlari yoshlar orasida radikallashuv xavfini
oshirmoqda. Bu esa dinning asl insonparvarlik mohiyatini so‘ndiradi va jamiyatda
nizoli holatlarni keltirib chiqaradi.
Bugungi globallashuv davrida axborot oqimlarining kuchaygani va ijtimoiy
tarmoqlarning ta’siri ortgani tufayli, yoshlarning dunyoqarashi va diniy
qarashlariga bo‘layotgan tashqi ta’sirlar yanada murakkablashmoqda. O‘zbekiston
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-3_ Май-2025
458
Respublikasi Prezidentining tashabbusi bilan amalga oshirilayotgan diniy-ma’rifiy
siyosat, radikalizmga qarshi kurash, diniy bag‘rikenglikni ta’minlash borasidagi
huquqiy va ma’naviy choralar muhim ahamiyat kasb etmoqda. Maqolaning asosiy
maqsadi jamiyat va din o‘rtasidagi muvozanatni saqlash, radikal oqimlarning oldini
olish hamda diniy savodxonlikni oshirish borasidagi siyosiy va ijtimoiy
mexanizmlarni yoritishdan iborat.
Din va ijtimoiy ong
Din tarixan jamiyat hayotining ajralmas qismi bo‘lib kelgan. Dinning asosiy
vazifasi insonni ma’naviy kamolot sari yetaklash, axloqiy mezonlar asosida hayot
kechirishga undashdir. Islom dini esa insonparvarlik, tinchlik, bag‘rikenglik va
mehr-oqibatni targ‘ib etadi. Biroq, ayrim kuchlar tomonidan diniy qadriyatlarning
buzib talqin qilinishi natijasida u ijtimoiy portlashlar, ekstremistik harakatlar va
terroristik hujumlar vositasiga aylantirilmoqda.
Ijtimoiy ongni shakllantirishda dinning o‘rni muhim. Agar diniy savodxonlik
yetarli bo‘lmasa, odamlar diniy g‘oyalarni noto‘g‘ri tushunadi va ular radikalizm
ta’siriga tushib qoladi. Yoshlar orasida diniy fanlar asoslarini tushuntirish,
ishonchli manbalarga asoslangan bilim berish orqali ijtimoiy immunitet
shakllantirish mumkin.
Bugungi kunda O‘zbekistonda bu borada qator ijobiy ishlar amalga
oshirilmoqda. Jumladan, diniy-ma’rifiy tashkilotlar orqali yoshlar bilan muntazam
uchrashuvlar o‘tkazilmoqda, imom-xatiblar va diniy soha mutaxassislari
tomonidan zamonaviy axborot vositalarida chiqishlar tashkil qilinmoqda.
Diniy ekstremizm va terrorizm – tushunchalar va tahdidlar
Terrorizm – bu siyosiy yoki mafkuraviy maqsadlarga erishish uchun
zo‘ravonlik, qo‘rqitish yoki portlashlar kabi usullar orqali amalga oshiriladigan
harakatlardir. Ekstremizm esa o‘ta radikal, murosasiz qarashlar tizimi bo‘lib,
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-3_ Май-2025
459
jamiyatda notinchlik va adovat urug‘ini sepadi. Odatda diniy ekstremizm diniy
g‘oyalardan foydalanib, ularni buzib talqin qilish orqali yovuz niyatlar bilan
yuritiladi.
O‘zbekiston Respublikasida bu borada qator qonunchilik hujjatlari qabul
qilingan. 2020-yilda qabul qilingan “Ekstremizmga qarshi kurash to‘g‘risida”gi
Qonun, shuningdek, 2021-yilgi “Diniy tashkilotlar va vijdon erkinligi
to‘g‘risida”gi Qonun diniy erkinlik bilan bir qatorda, bu sohada qonuniylikni ham
ta’minlashga xizmat qiladi.
Prezident Shavkat Mirziyoyevning fikricha, “Biz yoshlarimizni diniy va
dunyoviy bilimlar bilan qurollantirmasak, ularni begona g‘oyalardan himoya qila
olmaymiz.” Bu fikr diniy ongni shakllantirishda davlatning faol ishtirokini
ko‘rsatadi.
Tahlillar shuni ko‘rsatmoqdaki, diniy ekstremizm asosan diniy bilimga ega
bo‘lmagan, psixologik va ijtimoiy jihatdan himoyasiz aholi qatlamlari orasida
tarqalmoqda. Bu esa diniy va dunyoviy ta’lim o‘rtasidagi muvozanatni ta’minlash
zaruratini yanada kuchaytiradi.
O‘zbekiston tajribasi va davlat siyosati
O‘zbekiston Respublikasida diniy sohada olib borilayotgan islohotlar xalqaro
hamjamiyat
tomonidan
ham
ijobiy
baholanmoqda.
Jumladan:
- Diniy-ma’rifiy markazlar tashkil etildi (Islom Sivilizatsiyasi markazi, Imom
Buxoriy xalqaro markazi);
- Imom-xatiblar va diniy kadrlar malakasini oshirish tizimi yo‘lga qo‘yildi;
- "Ma’naviyat maktablari", "Zukko imom" kabi dasturlar orqali aholining diniy
ongini mustahkamlashga qaratilgan chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda;
- Radikal g‘oyalardan qaytgan fuqarolarni ijtimoiy reabilitatsiya qilish bo‘yicha
dasturlar ishlab chiqilgan.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-3_ Май-2025
460
Shuningdek, O‘zbekiston Respublikasining “Yoshlar siyosati to‘g‘risida”gi
Qonuni asosida yoshlarning diniy va ma’naviy immunitetini oshirishga qaratilgan
davlat siyosati shakllanmoqda. Yoshlarning bo‘sh vaqtini mazmunli tashkil qilish,
ularni sport, san’at, texnologiyalarga jalb etish orqali radikal oqimlar ta’siridan
asrash choralari ko‘rilmoqda.
Xulosa
Yuqoridagi tahlillardan kelib chiqib, quyidagi xulosalarni chiqarish mumkin:
- Din insoniyatni ma’naviy yuksaltirish vositasi bo‘lishi lozim. Uning siyosiy
vosita
sifatida
suiiste’mol
qilinishi
ekstremizmga
olib
keladi;
- Diniy savodxonlik – ijtimoiy barqarorlikning muhim kafolatidir. Uni oshirish
orqali jamiyatdagi radikal qarashlar oldi olinadi;
- O‘zbekiston Respublikasida bu borada aniq siyosiy strategiyalar, qonuniy
asoslar va ijtimoiy dasturlar mavjud.
Foydalanilgan adabiyotlar
1
.
O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi.
– Toshkent: “O‘zbekiston”
nashriyoti, 2023-yil.
2
.
O‘zbekiston Respublikasining “Diniy tashkilotlar va vijdon erkinligi
to‘g‘risida”gi Qonuni.
– Qabul qilingan sana: 2021-yil 5-iyul. //
3
.
O‘zbekiston Respublikasining “Ekstremizmga qarshi kurash
to‘g‘risida”gi Qonuni.
– Qabul qilingan sana: 2020-yil 30-dekabr. //
4. Mirziyoyev Sh.M.
“Yangi O‘zbekiston strategiyasi”. – Toshkent:
“O‘zbekiston” nashriyoti, 2021. – 400 b.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-3_ Май-2025
461
5. Islom Sivilizatsiyasi markazi.
yil aprel holatiga ko‘ra).
6. Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi.
– Samarqand, 2022. //
7. Rustamov A.
Dinning jamiyatdagi roli va xavfsizlik masalalari.
–
Ma’naviyat, №4 (48), 2022-yil. – B. 15–21.
8. Sodikov M.
Yoshlar va diniy ong: ijtimoiy xavfsizlik mezonlari.
– Huquq,
№3 (35), 2023-yil. – B. 45–52.
9.“Xalq so‘zi” gazetasi.
– 2024-yil 15-mart soni. – “Diniy savodxonlik –
jamiyat barqarorligi kafolati” maqolasi.
10. “Huquq” gazetasi.
– 2023-yil 22-iyun soni. – “Ekstremizmga qarshi
huquqiy chora-tadbirlar” maqolasi.
11. Ma’naviyat.uz.
– Respublika Ma’naviyat va ma’rifat markazi rasmiy
