https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-3_ Май-2025
111
ERNEST HEMINGWAYNING “CHOL VA DENGIZ” ASARIDA
BOSH QAHRAMON RUHIY KECHINMALARINING YORITILISHI
Berdiyev Oston Maxmud o’g’li
Axborot texnologiyalari va menejment
universiteti magistranti, oston.berdiyev89@mail.ru
Annotatsiya: Ushbu maqolada Santyagoning ruhiy holati psixoanalitik va
fenomenologik yondashuvlar asosida tahlil qilinadi. Ernest Hemingwayning “Chol
va Dengiz” qissasi insonning ruhiy chidamliligi, yolgʻizlik, umidsizlik va ichki
kurash kabi mavzularni chuqur yoritadi. Maqolada bosh qahramon Santyago
obrazi orqali insonning ruhiy kechinmalari, ichki ziddiyatlari va irodaviy kurashi
tasvirlanadi.
Kalit so’zlar: psixoanalitik, fenomenologik, syujet dinamikasi, ramziy, ruhiy
kechinmalar
Kirish.
Ernest Hemingway — XX asr adabiyotining eng yorqin vakillaridan
biri bo‘lib, o‘ziga xos minimalistik uslubi, psixologik chuqurlik va hayotiy
haqiqatga sodiqligi bilan tanilgan yozuvchidir. Uning 1952-yilda chop etilgan
“Chol va Dengiz” qissasi inson va tabiat, iroda va sinov, yolgʻizlik va ruhiy kurash
haqida chuqur falsafiy mulohazalarni oʻzida mujassam etadi. Asar markazida
turgan Santyago obrazi orqali yozuvchi inson ruhiyatining eng nozik qatlamlarini
yoritishga muvaffaq bo‘lgan.
Metod va metodologiya.
Ushbu maqolada adabiy-psixologik tahlil metodidan
foydalanildi. Bunda Ernest Hemingwayning “Chol va Dengiz” asari tahlil qilinar
ekan, asardagi bosh qahramonning ruhiy kechinmalari ichki monologlar, ramzlar
va syujet dinamikasi asosida o‘rganildi. Psixoanalitik yondashuv Z. Freyd va K.
Jung nazariyalariga tayanib olib borildi. Shuningdek, fenomenologik metod
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-3_ Май-2025
112
asosida qahramonning ichki dunyosini o‘z tajribasi orqali talqin qilishga harakat
qilindi.
Santyagoning ruhiy dunyosi: yolg‘izlik va iztirob.
Asar boshida Santyago
yolg‘iz, qarib qolgan baliqchi sifatida tasvirlanadi. U 84 kun davomida baliq tuta
olmay, omadidan ayrilgan, jamiyat tomonidan deyarli unutilgan inson holatidadir
va u "salao" (eng omadsiz) deb ataladi.. Ammo bu tashqi muvaffaqiyatsizliklarga
qaramasdan, Santyago ichki kuch va qat’iyatni saqlab qoladi. Aynan shu holatda
uning ruhiy kechinmalari chuqurroq namoyon bo‘ladi. Tadqiqotlar shuni
ko‘rsatadiki, Santyago o‘zining ichki ziddiyatlarini kuch va jasorat orqali
yengishga harakat qiladi.
Yozuvchi Santyagoning yolg‘izligidan uning ruhiy iztirobini ko‘rsatishda
mahorat bilan foydalanadi. Dengizga yolg‘iz chiqqan chol tabiat bilan “suhbat”
quradi, baliq, qushlar, yulduzlar bilan ichki monologlar olib boradi. Bu muloqotlar
orqali uning yolg‘izlikdan aziyat chekayotgan, ammo baribir ruhan bukilmagan
inson ekani ochiladi.
Asarning psixologik asoslari.
Ernest Hemingway o‘zining "muz tog‘i
nazariyasi" (iceberg theory) asosida yozilgan uslubida ko‘p narsalarni bevosita
emas, balki ramziy va zohiran oddiy ifodalar ostida yashirin holda tasvirlaydi.
Santyagoning ruhiy kechinmalari ham aynan mana shu uslub orqali yoritiladi.
Yozuvchining fikricha, insonning haqiqiy qiyofasi tashqi holatida emas, balki ichki
dunyosida namoyon bo‘ladi (Hemingway, 1954).
Santyago
o‘zining yolg‘izligi, qariligi va jismoniy kuchining
cheklanganligiga qaramasdan, o‘z ruhiy irodasini saqlab qolishga intiladi. Bu
irodaviy kurash o‘zining cho‘qqisiga u ulkan marlin baliqni tutganidan keyingi
kechinmalarda yetadi. Asarda "U keksaygan, ammo hali taslim bo‘lishga tayyor
emas," kabi ifodalar Santyagoning ruhiy bardoshini aks ettiradi.
Ichki monologlar va ruhiy ziddiyatlar. Santyagoning dengizdagi yolg‘iz
suzishlari davomida o‘z-o‘ziga qilgan monologlari uning ruhiy holatini ochib
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-3_ Май-2025
113
beradi. U o‘zining kuchsizligi, qariligi va yolg‘izligi haqida o‘ylaydi, lekin shu
bilan birga, o‘zining baliqchi sifatidagi g‘ururini saqlab qolishga harakat qiladi. Bu
ichki ziddiyatlar uning ruhiy kechinmalarini yanada chuqurlashtiradi.
Ramzlar orqali ruhiy holatning ifodalanishi.
Asarda dengiz, marlin baliq
va akulalar kabi ramzlar orqali Santyagoning ruhiy holati tasvirlanadi. Dengiz —
hayotning o‘zi, marlin — inson orzusi va intilishi, akulalar esa sinovlar,
muammolar timsolidir. Bu ramzlar orqali Hemingway insonning ruhiy kurashini
ko‘rsatadi. Santyagoning ulkan marlin baliq bilan bo‘lgan uch kunlik kurashi — bu
nafaqat jismoniy, balki ruhiy kurashdir. Bu kurash davomida u o‘z kuchiga, iroda
va sabr-toqatiga shubha qilmaydi, o‘zini doimiy ravishda ruhlantirib boradi.
“Insonni yengish mumkin, lekin mag‘lub qilib bo‘lmaydi,” degan gapi uning ruhiy
holatining eng yorqin ifodasidir.
Bu jarayonda Santyago o‘z-o‘zini sinaydi, ruhiy jihatdan tobora yetuklashadi.
Baliq bilan kurashda u o‘zining hayotiy prinsiplariga, insoniy g‘ururiga, shaxsiy
or-nomusiga sodiq qoladi. Garchi oxir-oqibatda baliqni akulalar yeb ketishsa-da,
Santyago o‘zini mag‘lub bo‘lgan deb hisoblamaydi. Chunki u o‘z ruhiy ustunligini,
insoniy sha’nini saqlab qoladi.
Natijalar va tahlil
. Tahlillar shuni ko‘rsatadiki, Santyago obrazi orqali
Hemingway insonning ruhiy qudratini, iroda kuchini va hayotga bo‘lgan intilishini
ko‘rsatgan. Santyagoning 84 kunlik kurashi davomida u nafaqat baliq bilan, balki
o‘zining ichki qo‘rquvlari, shubhalari va tanho holati bilan kurashadi. Uning
monologlari va tabiat bilan bo‘lgan dialoglari insonning ruhiy o‘sishini ko‘rsatadi.
Dengiz, marlin va akulalar kabi obrazlar ramziy ma’noga ega bo‘lib, inson
hayotidagi muhim psixologik holatlarni ifodalaydi. Natijada, Santyago jismonan
yengilsada, ruhiy jihatdan g‘alaba qozonadi.
Xulosa.
“Chol va Dengiz” asarida Santyagoning ruhiy kechinmalari chuqur
psixologik tahlillar, ichki monologlar va ramzlar vositasida yoritiladi. Yozuvchi
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-3_ Май-2025
114
inson irodasi, g‘ururi va ruhiy kuchining cheksizligini ko‘rsatadi. Santyago garchi
jismonan yengilsada, ruhan g‘alaba qozongan obraz sifatida o‘quvchining qalbida
chuqur iz qoldiradi. Hemingway bu asari orqali inson ruhiyatining qudratini
adabiyot orqali ochib berishga muvaffaq bo‘lgan.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Hemingway, E. (1952). The Old Man and the Sea. Scribner.
2.
Shahwan, S. J. (2019). A Lacanian Study of Hemingway's The Old
Man and the Sea. Mediterranean Journal of Social Sciences, 10(1).
3.
Between despair and spirit of life reflected in Ernest Hemingway's The
Old Man and the Sea. (eprints.ums.ac.id)
4.
The interpretation of Hemingway's The Old Man and the Sea: Literary
psychological analysis. (academia.edu)
5.
An Analysis of Santiago's Character in Hemingway's The Old Man
and the Sea: A Saga of Indomitable Human Spirit. (researchgate.net)
