https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-3_ Май-2025
12
BAHOR QAYTMAYDI HAQIDA UMUMIY MULOHAZALAR
Andijon davlat chet tillari institute Roman-german va slavyan tillari fakulteti rus
tili nazariyasi va amaliyoti 101-guruh talabasi
Hoshimova Gulhayo Zohidjon qizi
Annotatsiya:
Oʻtkir Hoshimovning “Bahor qaytmaydi” asari — o‘zbek
adabiyotining eng ta’sirli nasriy asarlaridan biri bo‘lib, insoniylik, hayotiy
qadriyatlar, ota-ona mehrini ulug‘lash, yoshlik va hayot yo‘lidagi tanlovlar haqida
hikoya qiladi. Ushbu maqolada qissa haqidagi fikrlarim keltirib o’tildi.
Kalit so’zlar:Alimardon,Anvar,Muqaddam,xiyonat,hayot.
Аннотация: «Весна не возвращается» Откира Хошимова — одно из
самых влиятельных прозаических произведений узбекской литературы,
повествующее о человечности, жизненных ценностях, прославлении
родительской любви, молодости и выборе на жизненном пути. В этой
статье представлены мои мысли по поводу этой истории.
Ключевые слова: Алимардон, Анвар, Мукаддам, предательство, жизнь.
Annotation: O‘tkir Hoshimov's "Spring Will Not Return" is one of the most
impactful prose works in Uzbek literature. It tells a story about humanity, life
values, glorifying parental love, youth, and the choices made along the path of life.
This article presents my thoughts and reflections on the story.
Keywords: Alimardon, Anvar, Muqaddam, betrayal, life.
O‘tkir Hoshimov Toshkentda tug‘ilgan va shu yerda o‘qib-o‘sgan. U
jurnalistika sohasida faoliyat yuritgan, keyinchalik taniqli yozuvchi va siyosiy
arbob sifatida ham tanilgan. O‘tkir Hoshimovning asarlari o‘zbek xalqining
ruhiyatini, qadriyatlarini, oilaviy muhitni, insoniy munosabatlar, vijdon, sadoqat,
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-3_ Май-2025
13
muhabbat, kechirim va hayotiy tanlovlarni chuqur falsafiy tarzda aks ettiradi.Uning
shoh asarlaridan biri- “Bahor qaytmaydi”
“Bahor qaytmaydi”-psixologik, urushdan keyingi avlod hayoti va
insoniylik haqidagi qissa.Ushbu asar 1969-yilda yaratilgan."Bahor qaytmaydi"
qissasida yozuvchi iste’dodli, biroq uning qadriga yetmagan, ulug’ maqsadlardan
maxrum xudbin yigitning tanazzul tarixini, ruhiy-ma’naviy inqirozini san’atkorona
tahlil etib berdi. 1969-yilda yozilgan ushbu qissada iste'dodli bir yigitning shuhrat
ilinjida xazon bo‘lgan umri, ma'naviy-ruhiy inqirozi san'atkorona ifodalangan.
Ushbu asar sahnalashtirilganiga qaramay o‘quvchilar tomonidan adibning eng ko‘p
o‘qiladigan kitoblardan biri hisoblanadi. Asarda ikki do'stning boshidan kechirgan
kechmishlari
yoritib
beriladi.
Alimardon,
Anvar,
Muqaddam
ismli
qahramonlarning fe'l-atvori, dunyoqarashi, tanlagan yo'li kitobxonni chuqur
mushohada va xulosalar qilishga chorlaydi.
"Bahor qaytmaydi'' qissasi inson umrining va shuhratining boqiy emasligi
haqida. Asarda yozuvchi iste’dod ega, biroq uning qadriga yetmagan, ulug'
maqsadlardan mahrum, xudbin yigitning tanazzul tarixini, ruhiy-ma’naviy
inqirozini ijodkorona yoritib beradi. Ana shu ijodkorona tahlil tasvirning
tuyg'ularga boyligi va samimiyligi bilan o'quvchilarning qalbiga yo'l topdi,
ko’plarni hayajonga soldi. Qissa matnida boshdan-oyoq muallifning o’ta nozik va
nafis kuzatishlari, qalbi tebranishlari, rang-barang kechinmalari, zavq-shavqi,
armon-o'kinchlari, xilma-xil tuyg'ulari aks etgan.
Aslini olganda, qissadagi har bir voqea Bo’ston qishlog’ida bo’lib o’tgan
.Asar bosh qahramoni-Alimardon. U bronxit kasalligiga chalingan edi .O’qishni
tamomlashidan bir hafta oldin onasini yo’qotgan edi .Alimardonni onasidan keyin
faqatgina do’sti Anvar qo’llab turardi.U bemorlik paytida Anvar uni holidan xabar
olgani keldi va uni o’zining yaxshi ko’rgan qizi Muqaddam uni davolashini
aytdi.Shunday voqealar bilan asar davom etadi.Ushbu qissada har bir qahramon
ulkan bir vazifani bajargan:
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-3_ Май-2025
14
Alimardon-haqiqiy ismi Alimardon To’rayev.U tabiatan qandaydir faqatgina
o’zini yaxshi ko’radigan va boshqalarga nisbatan qalbida qandaydir hasad tuyg’usi
bor edi.U hatto konservatoriyani muvaffaquiyatki yakunladi.Ammo qissa
davomida Alimardon o’z do’stiga juda katta xiyonat qildi.U Anvarning sevgilisi
Muqaddamga uylanib olgan.Yillar o’tib mashhur ashulachi bo’lib,mansabga
ko’tarilgan paytda tamomila o’zgardi.Boshqa ayolllar bilan yurib xotiniga xiyonat
qildi,ichkillikkka
berildi
va
umrining
go’zal
paytlarini
xazonga
almashdi.Hayotidagi xatoliklarini tushungan zamonoq hammasi uchun endi kech
ekanini tushunib yetdi .
Anvar-bosh qahramonlardan biri hisoblanib,anchagina sodda ,ishonuvchan
obraz.U do’stiga haddan ziyod ishongan.Alimardon va Muqaddam qilgan ishlarga
hech qanday yomonlik qilmadi .Hatto asar so’nggida do’sti qilgan ishlarni
unutib,Unga yordam bergan.
Muqaddam-asar avvalida Anvarning sevgilisi.Ammo Muqaddam sof
tuyg’ularga nisbatan xiyonat qildi Kechirib bo’lmas ish qildi.Xatolari bois hayotda
yomon kunlarni boshidan o’tkazdi.U hamshira bo’lib ishlar edi.Bo’ston qishlog’ida
be’morlarni davolar edi.O’z otasidan qo’rqar edi va qilib qo’ygan xatoyidan keyin
ko’p narsadan cho’chib qolgandi.
Shuni ta’kidlash joizki,qissa davomida Anvar Muqaddamga bir hikoya aytib
bergan.Bu hikoya bilan yozuvchi xuddiki Muqaddam va Anvar hayoti birga davom
eta olmasligiga ishora sifatida ifodalamoqchi bo’ldi .
“Bahor qaytmaydi”qissasi davomida quyidagi hikmatli so’zlar ishtirok
etgan:
1.Hamma yagona bir tashvish bilan, kuz tashvishi bilan turib, kuz tashvishi
bilan yotadigan bo‘ldi. Faqat bitta hovlida – qishloq chekkasida, shundoqqina
anhor yoqasida joylashgan hovlida sukunat hukm surar, faqat bir kishi yolg‘iz o‘z
tashvishi bilan band edi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-3_ Май-2025
15
-O’tkir Hoshimov bu fikr bilan Alimardonning holatini tasvirlamoqchi
bo’lgan.
2.Qiziq, bir хil odamlarning ishi o‘z-o‘zidan yurishib ketaveradi. Meniki-chi?
-Alimardonning hasad qilayotgan vaziyati uchun ishlatilgan.
3.Dunyo paydo bo‘lganidan beri nima uchun odamlar boshi ustida хiyonat
degan qop-qora sharpa kezib yuradi? Odamlar bunchalik qabihlikni qayoqdan
o‘rganisharkin?!
-Anvarning holatini ifoda etish uchun ishlatilgan.
4.Hayot shunaqa ekan. Goho kimningdir motami kimgadir bayram bo‘larkan!
-Alimardonning yomon holati ,ya’ni xatolari natijasidagi umri tasvirlangan.
5.Qiziq, balog‘atga yetgan qiz muhabbatni emas, muhabbatning o‘zi uni izlab
topadi, deganlari rost ekan.
6.Besh kunlik dunyoda хotinga хiyonat qilmagan erkak bormi?
Umuman olganda,”Bahor qaytmaydi”-eng zo’r asarlardan biri.
Xulosa
qilib aytganda,O’tkir Hoshimovning “Bahor qaytmaydi” asari
inson hayoti, yoshlik, muhabbat va o‘tkinchi davrlar haqida chuqur falsafiy
mushohadalarni o‘zida mujassam etgan. Asarda bosh qahramonning hayot yo‘li,
orzulari va haqiqat bilan to‘qnashuvi orqali o‘quvchi yashashning mazmuni,
vaqtning qadriga yetish va hayotiy tanlovlar haqida o‘ylashga undaladi. Asarda
bahor — yoshlik timsoli sifatida tasvirlanadi, uning ortga qaytmasligi esa inson
umrining o‘tkinchiligini ifodalaydi. Bu asar har bir insonni o‘z hayoti, qadrli
damlari ustida mulohaza yuritishga undaydi.
