https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-2_ Май-2025
422
KARANTINGA OID HUQUQBUZARLIKLARNING HUQUQIY
TAHLILI
O‘zbekiston Respublikasi IIV Akademiyasi kursanti
O‘rozmatova Elmira Farhod qizi
Annotatsiya: Ushbu maqolada O’zbekiston Respublikasi jinoiy va ma’muriy
qonunchiligida karantinga oid huquqbuzarliklar tushunchasi, ularning tarkibi:
obyekt, subyekt, obyektiv tomon, subyektiv tomoni, karantin tushunchasi va
karantinga oid cheklovlar, xorijiy davlatlar qonunchiligida karantinga oid
huquqbuzarliklar uchun javobgarlik masalalari yoritib o’tilgan.
Kalit so’zlar: karantin, epidemiya, huquqbuzarlik, Covid-19, pandemiya,
sanitariya, cheklov, sanitariya epidemiologik osoyishtalik, tibbiy ko’rik, sanitariya
muhofazasi, o‘simliklar himoyasida karantin, ma’muriy javobgarlik, jinoiy
javobgarlik.
Ma’lumki bugungi kunda butun dunyoda ko’plab yuqumli kasalliklar
tarqalgan bo’lib har yili ushbu kasalliklar millionlab odamlarning hayotiga zomin
bo’lmoqda, eng achinarlisi esa ushbu qurbonlarning kata qismini yosh bolalar
tashkil qilmoqda. Insoniyat uchun kata talofat keltirgan bunday kasalliklardan biri
2019-yil dekabr oyida Xitoyning Uxan shahrida boshlangan Covid-19 epidemiyasi
bo’ldi. Ushbu virus boshqa davlatlarga ham tarqalib 2020-yilning 11-martida JSST
tomonidan pandemiya deb belgilandi va qator mamlakatlarda karantin cheklovlari
belgilandi.
Pandemiya JSST maʼlumotiga koʻra 2023-yil 5-may kuni bekor qilindi.
COVID-19 pandemiyasi roppa-rosa 3 yil, 1 oy, 24 kun davom etdi. Mana shu vaqt
oraligʻida koronavirus sabab dunyo boʻyicha 7 millionga yaqin inson halok boʻldi,
765 milliondan ortiq kasallanish holatlari aniqlandi
.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-2_ Май-2025
423
Yuqorida ushbu virus tarqalishi munosabati bilan karantin cheklovlari
belgilanganligi haqida aytgandik endi ushbu karantin cheklovlarini mohiyatini
yoritib o’tsak.
Karantin
(italyancha “quarantena- qirq kun),
karantinlash- tibbiyotda o’ta
xavfli yuqumli kasalliklar tarqalishini cheklashga qaratilgan epidemiyaga qarshi
ma’muriy va sanitariya tadbirlari majmui bo’lib, ma’lum hududni kasallik
tarqatuvchi manbadan muhofaza qilish va uni yo’qotishga, uning bir joydan boshqa
joyga tarqalib ketishiga yo’l qo’ymaslikka qaratilgan profilaktik tadbir hisoblanadi.
Shu maqsadda karantin e’lon qilingan joyda aholi orasida hamma turdagi aloqa,
bordi keldi keskin cheklanadi. Karantin epidemiyaga qarshi kurashish favqulodda
komissiyasi tomonidan e’lon qilinadi “Xalqaro tibbiy-sanitariya qoidalari” asosida
amalga oshiriladi. Respublika maxsus komissiyasi tomonidan karantin choralari
joriy etilishi qonuniy asosda amalga oshiriladi. Uning qarorlari idoraviy
mansubligidan va tashkiliy-huquqiy shaklidan qat’iy nazar, barcha tashkilotlarga,
ularning mansabdor shaxslariga, shuningdek fuqarolar uchun majburiydir.
Karantin atamasi tibbiy nuqta’i nazardan tashqari o‘simliklar himoyasida ham
ishlatiladi.
Belgilangan karantin cheklovlariga amal qilmaslik O’zbekiston
Respublikasi Ma’muriy hamda Jinoyat qonunchiligi asosida javobgarlikka
tortishga asos bo’ladi.
Jumladan:
O’zbekiston Respublikasi Ma’muriy javobgarlik to’g’risidagi kodeksning
54-moddasida epidemiyalarga qarshi kurashish qoidalarini buzganlik uchun
javobgarlik belgilangan bo’lib unga ko’ra:
Karantinli va inson uchun xavfli bo‘lgan
boshqa yuqumli kasalliklar paydo bo‘lishi hamda tarqalishi sharoitida vakolatli
organning maxsus talablariga zid ravishda jamoat joylarida niqobsiz bo‘lish —
bazaviy hisoblash miqdorining besh baravarigacha miqdorda jarima
solishga sabab bo‘ladi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-2_ Май-2025
424
Karantinli va inson uchun xavfli bo‘lgan boshqa yuqumli kasalliklar paydo
bo‘lishining yoki tarqalishining oldini olish maqsadida belgilangan majburiy
qoidalarni buzish, shu jumladan karantinli va inson uchun xavfli bo‘lgan boshqa
yuqumli kasalliklar paydo bo‘lishi hamda tarqalishi sharoitida shifoxonadagi ichki
tartibga rioya etmaslik, davlat sanitariya nazorati organlarining tibbiy
tekshiruvdan o‘tish va davolanish, karantinni o‘tash uchun belgilangan joylarga
yetib borish va ushbu joylarni belgilangan muddat davomida tark etmaslik, kasallik
yuqish xavfi mavjud bo‘lgan davrda muloqotda bo‘lingan shaxslar va borilgan
joylar haqidagi ma’lumotlarni oshkor qilish to‘g‘risidagi yoki boshqa qonuniy
talablarini uzrli sabablarsiz bajarmaslik, —
fuqarolarga bazaviy hisoblash miqdorining yigirma baravari, mansabdor
shaxslarga esa – o’ttiz baravari miqdorida jarima solishga sabab bo’ladi.
Ushbu moddaning obektiv tomoni karantinli sharoitda jamoat joyida niqob
taqmasdan yurish, belgilangan majburiy qoidalarni buzish, shifoxonada ichki
tartibga rioya etmaslik, karantinni o’tash uchun belgilangan joylarga yetib
bormaslik, kasallik yuqish xavfi mavjud bo’lgan davrda muloqotda bo’lingan
shaxslar va borilgan joylar haqidagi ma’lumotlarni oshkor qilmaslik kabi
harakatlardan iborat bo’lib o’n olti yoshga to’lgan aqli raso jismoniy shaxs ushbu
harakatlardan birortasini sodir etgan taqdirda ma’muriy javobgarlikka tortiladi.
Yuqoridagi O’zbekiston Respublikasi Ma’muriy javobgarlik to’g’risidagi
kodeksning 54-moddasi 2-qismi dispozitsiyasida sanab o’tilgan harakatlarni sodir
etish odamlarning ommaviy kasallanishi yoki zaharlanishi real xavfini keltirib
chiqarsa yoxud odamlarning ommaviy kasallanishiga yoki zaharlanishiga yoxud
odamlar o’limiga sabab bo’lsa ushbu holatda bunday harakatlarni sodir etgan shaxs
kelib chiqqan oqibatlarni inobatga olgan holda O’zbekiston Respublikasi Jinoyat
kodeksining 257
1
-moddasiga asosan javobgarlikka tortiladi.
O’zbekiston Respublikasining 2015-yil 26-avgustdagi “Aholining
sanitariya-epidemiologik osoyishtaligi to’g’risida”gi qonunga ko’ra
cheklovchi
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-2_ Май-2025
425
tadbirlar (karantin)
deganda yuqumli va parazitar kasalliklar tarqalishining oldini
olishga qaratilgan, xo’jalik faoliyati va boshqa faoliyatning alohida tartibini, aholi,
transport vositalari, yuklar va tovarlar harakatlanishining cheklanishini nazarda
tutadigan ma’muriy tibbiy-sanitariya chora-tadbirlari va boshqa chora-tadbirlar
tushuniladi. Ushbu qonunga muvofiq sanitariya-gigiyena tadbirlari va epidemiyaga
qarshi tadbirlar quyidagilarni o’z ichiga oladi:
-
O’zbekiston Respublikasi hududining sanitariya muhofazasi;
-
yuqumli va parazitar kasalliklar o’choqlarida o’tkaziladigan chora-
tadbirlar;
-
profilaktik emlashlar o’tkazish;
-
dezinfeksiya tadbirlari;
-
majburiy tibbiy ko’riklar;
-
fuqarolarni gigienik o’qitish va tarbiyalash.
O‘simliklar himoyasida karantin.
Yuqorida karantin tushunchasining
o‘simliklar himoyasida ishlatilishi haqida aytib o‘tgandik. O‘simliklar himoyasida
karantin -
mamlakat hududiga qishloq xoʻjaligi ekinlarining juda xavfli
zararkunandalari, kasallik qoʻzgʻatuvchilari va begona oʻtlarning kirib kelishidan
himoya qilish va zararlanish oʻchoqlarini aniqlash, ihotalash va yoʻqotishga
qaratilgan davlat choratadbirlari tizimi hisoblanadi. Hisob-kitoblarga qaraganda
oʻsimlik zararkunandalari va kasalliklari jahon boʻyicha oziqovqat ekinlari
potensial hosilining 20—25% ni yoʻq qiladi. Mamlakatlararo savdo-iqtisodiy
aloqalarning kengayishi darajasiga qarab bir mamlakatda uchramaydigan
zararkunandalar, kasalliklar va begona oʻtlar turlarining boshqasiga kirib kelishi
xavfi ortib boradi. Mamlakatimizda qishloq xo‘jaligi sohasida karantinga oid
holatlarni tartibga solish bilan bog‘liq “O‘simliklar karantini to‘g‘risida”gi qonun
qabul qilingan.O‘zbekiston Respublikasining Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi
kodeksining 107-moddasida
o‘simliklar karantini obyektlariga va boshqa zararli
organizmlarga qarshi kurashishga doir fitosanitariya talablarini (choralarini)
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-2_ Май-2025
426
hamda boshqa qoidalarni buzganlik uchun, 108-moddasida esa karantin ostidagi
mahsulotlarni olib kirish va olib chiqish qoidalarini buzganlik uchun javobgarlik
belgilab qo‘yilgan.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. (yangi tahrir T.2024 // URL
http//www.lex.uz
2.
Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksi. Qonunchillik hujjatlari milliy
bazasi // URL
http//www.lex.uz
3.
Oʻzbekiston Respublikasining Ma’muriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksi.
Qonunchillik hujjatlari milliy bazasi // URL
http//www.lex.uz
4.
Oʻzbekiston Respublikasining 1995-yil 31-avgust kungi “O‘simliklar
karantini toʻgʻrisida”gi OʻRQ-844-son qonuni. Qonunchillik hujjatlari milliy
bazasi // URL
http//www.lex.uz
5.
Http//www.wikipedia.uz
Ochiq Ensiklopediya sayti.
