https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-2_ Май-2025
225
TEXNOLOGIYA TA’LIMIDA RAQAMLI TEXNOLOGIYAARNI
QO’LLASHNING AYRIM MUAMMOLARI
Avazbayev Atajan Ismailovich
p.f.n.,professor v,b. Nizomiy nomidagi TDPU
Annotatsiya: Maqolada zamonaviy ta’lim tizimini rivojlantirishning ustuvor
yo‘nalishlaridan biri sifatida ta’lim jarayoniga axborot va raqamli
texnologiyalarini joriy etishdir, texnologiya ta’limi jarayonda raqamli
texnologiyaarni qo‘llash muammo va echimlari bo’yicha ayrim fikrlar yoritilgan.
Kalit so’zlar: Axborot va raqamli texnologiyalar, raqamli ko‘nikmalar,
raqamli transformatsiya, ta’lim pog‘onasi, o‘rtacha darajada kompetensiyaga,
raqamlashtirish formatlaridan, dasturiy ta’minot, texnik (aparatura), matematik,
axborot, tashkiliy, uslubiy ta’minot.
НЕКОТОРЫЕ ПРОБЛЕМЫ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ЦИФРОВЫХ
ТЕХНОЛОГИЙ В ТЕХНОЛОГИЧЕСКОМ ОБРАЗОВАНИИ
Авазбаев Атажан Исмаилович
к.п.н., и.о. профессор, ТГПУ им Низами
Аннотасия: В статье методы внедрения информационно-цифровых
технологий в образовательный процесс являются одним из приоритетных
направлений развития современной системы образования, а также
некоторые меры по проблемам и решениям использования цифровых
технологий в процессе технологического образования.
Ключевие слова: Информационные и цифровые технологии, цифровые
навыки, цифровая трансформация, уровень образования, от среднего до ком-
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-2_ Май-2025
226
петентного, от форматов цифровизации, программное, техническое
(аппарат-ное), математическое, информационное, организационное,
методическое обеспечение.
SOME PROBLEMS OF USING DIGITAL TECHNOLOGIES IN
TECHNOLOGICAL EDUCATION
Avazbaev Atajan Ismailovich
Ph.D., Acting Professor, TSPU named after Nizami
Abstract: In the article, methods of introducing information and digital
technologies into the educational process are one of the priority areas for the
development of the modern education system, as well as some measures on the
problems and solutions of using digital technologies in the process of technological
education.
Key words: Information and digital technologies, digital skills, digital
transformation, level of education, from secondary to competent, from
digitalization formats, software, technical (hardware), mathematical, information,
organizational, methodological support.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 16-oktabrdagi “Kasbiy
ta’limda malakali kadrlar tayyorlash tizimini yanada takomillashtirish va xalqaro
ta’lim dasturlarini joriy qilish chora-tadbirlari to‘g‘risida” gi farmonida
jadal
rivojlanayotgan raqamli asrda innovatsion mahsulotlarni yaratish uchun yangi
bilimlarni o‘zlashtirish va amalda qo‘llashning tobora ortib borayotgan ahamiyati
milliy iqtisodiyotning raqobatbardoshligini va milliy xavfsizlik strategiyalarining
samaradorligini belgilovchi omillardan kelib chiqqan holda integratsiyalash
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-2_ Май-2025
227
tizimini ishlab chiqish va yo‘nalishlarini belgilash kabi vazifalar qo’yilgan.[1] Bu
borada raqamli texnologiyalar alohida o’rin tutadi.
Raqamli texnologiya: bu-xo‘jalik yuritishning zamonaviy bir shakli bo‘lib.
unda ishlab chiqarish va boshqarishning asosiy faktori sifatida raqamli
ko‘rinishdagi katta ma’lumotlar majmui va ularni qayta ishlash jarayoni xizmat
qiladi. Olingan natijalarni amaliyotda ishlatish esa an’anaviy ho‘jalik yuritish
shakllariga nisbatan ancha katta samaradorlikka erishishga imkon beradi. Misol
sifatida turli xildagi avtomatik ishlab chiqarish jarayonlarini, 3D-texnologiyasini,
bulutli texnologiya-larni. Masofaviy ta’lim xizmatlari ko’rsatishni, aqlli
texnologiyalar yordamida mah-sulot yetishtirish va uni yetkazib berishni, turli
xildagi tovarlarni saqlash va ularni sotish jarayonlarini keltirish mumkin.
Zamonaviy ta’lim tizimini rivojlantirishning ustuvor yo‘nalishlaridan biri- ta’lim
jarayoniga axborot va raqamli texnologiyalarini joriy etishdir. Ta’lim faoliyatida
raqamli texnologiyalardan foydalanish bugungi kunda haqiqiy amaliyotga aylanib
bormoqda. Ta’lim muassasalarni AKT, raqamli texnologiyalar uchun jihozlar bilan
ta’minlashga talab ortib bormoqda, deyarli har bir ta’lim muassasasida interfaol
doskalar, planshetlar, yaxshi kompyuterlar, virtual reallik ko'zoynaklari va
boshqalar mavjud. Shu bilan birga raqamli texnologiya-lardan foydalanish mumkin
bolgan ta’lim muhiti yaratilgan va ko‘pchilik o‘qituv-chilar undan muvaffaqiyatli
foydalanmoqda. “Bugungi kunda taʼlim tarakkiyoti juda tez rivojlanmokda va
o‘zgarmokda.
Mamlakatimizda raqamli iqtisodiyotni faol rivojlantirish, barcha tarmoqlar
va sohalarda, eng avvalo, davlat boshqaruvi, ta’lim, sog‘liqni saqlash va qishloq
xo‘ja-ligida zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini keng joriy etish
bo‘yi-cha kompleks chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda, qarorlar qabul qilinib
ularning ijrosi ta’minlanmoqda. 2020-yil 5-oktyabrda O‘zbekiston Respublikasi
Prezide-ntining “Raqamli O‘zbekiston-2030” strategiyasini tasdiqlash va uni
samarali amalga oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida” gi PF-6079 -sonli farmoni
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-2_ Май-2025
228
qabul qilindi. Unga asosan axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini
rivojlantirish vazir-ligi tomonidan manfaatdor vazirlik va idoralar, biznes
hamjamiyati va ilmiy doiralar vakillari hamda xorijiy ekspertlar ishtirokida ishlab
chiqilgan “Raqamli O‘zbekiston-2030” strategiyasi tasdiqlangan. Unda
belbilanishicha, ta’lim sohasida raqamli ko‘nikmalarni oshirish maqsadida
quyidagi tadbirlar amalga oshiriladi:
- ta’lim pog‘onasining boshlang‘ich bosqichida o‘quvchilarga raqamli
texnologiyalarni taqdim etish orqali raqamli ko‘nikmalarni o‘zlashtirish uchun
imkoniyatlar yaratish, tahliliy va tanqidiy fikrlashni rivojlantirish, kelajakda zarur
bo‘ladigan keng ko‘lamli raqamli transformatsiya sharoitida yoshlarga bilim va
ko‘nikmalar berish;
-
texnologik kasblar va innovatsion faoliyat sohasida o‘qishni tashkil etishga
qaratilgan yuqori samarali xalqaro amaliyotni ta’lim tizimiga joriy etish;
-
axborot-kommunikatsiya texnologiyalari bilan bog‘liq yo‘nalishda kadrlar
tayyorlovchi oliy ta’lim muassasalari bitiruvchilari sonini, axborot texnologiyalar
sohasida o‘rtacha darajada kompetensiyaga ega bo‘lgan o‘rta maxsus kasb-hunar
ta’limi muassasalari bitiruvchilarini oshirish;
-
qog‘oz shaklidagi materiallarni raqamlashtirish formatlaridan foydalanish
bo‘yicha davlat yagona talabini ishlab chiqish va qo‘llab-quvvatlashni ta’minlash
orqali ta’limda o‘quv materiallarini raqamlashtirish;
- maktabgacha, o‘rta va oliy ta’lim tizimi uchun elektron ta’lim resurslarini
yanada takomillashtirish, shuningdek, ichki va jahon ta’lim resurslaridan foydala-
nishni ta’minlash;
- maktab va maktabgacha ta’lim tizimiga raqamli transformatsiya va yangi
texnologiyalar bo‘yicha innovatsion o‘quv dasturlarini joriy etish va shu kabilar.
[2] Shu jihatdan, Prezidentimiz Shavkat Mirziyoev ta’kidlaganidek, “Taraqqiyotga
erishish uchun raqamli bilimlar va zamonaviy axborot texnologiyalarini egal-
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-2_ Май-2025
229
lashimiz zarur va shart. Bu bizga yuksalishning eng qisqa yo
‘
lidan borish
imkoniyatini beradi. [3]
O‘quvchi-yoshlarni tarbiyalash va ularning bandligini ta’minlashda Tex-
nologiya fani bo’yicha sinfdan va maktabdan tashqari ta’limning zamonaviy
usullari va yo’nalishlarining, raqamli texnologiyalar va zamonaviy usullarning
to’liq joriy etilishi, o’quv-tarbiya jarayoni samaradoriligini va natijaviyligini
ta’minlashda inno-vatsion pedagogik va zamonaviy axborot-kommunikatsiya
texnologiyalarini tatbiq etishning to’liq amal qilinishi, Texnologiya fani bo’yicha
o’quv adabiyotlarning yangi, zamonaviy avlodlarini yaratish va ta’lim jarayoniga
tatbiq etishni tezlashtirish lozimligi va boshqalar [4].
Shulardan kelib chiqqan xolda bugungi kunda texnologik ta’lim sohasida
ham
raqamli texnologiyalarni qoi’llash keng yo’lga qo’yilmoqda. Lekin bu borada,
uning yuqori darajada muvaffaqiyatli va samarali bolishiga erishish uchun bir qator
muammolar mavjyd:
1 Ta’lim sohasiga raqamli texnologiyalarni qoi’llashning dasturiy ta’minoti-
ning hamda ularning to’liq va uzluksiz ishlashining etarli va talab darajada
emasligi;
2. Ta’lim sohasidagi mutahassislarning raqamli texnologiyalardan foydala-
nish bo’yicha bilim, amaliy ko’nikma va malakalarining talab darajasida emasligi;
3. Ta’limda raqamli texnologiyalarni qoi’llashning texnik (aparatura), mate-
matik ta’minotning etarli va talab darajada emasligi:
4. Axborot, tashkiliy, uslubiy ta’minotni borasida ma’sul mutaxassislar
bilim, amaliy konikma va malakalari hamda kompitensiyalarining etarli va talab
darajada emasligi vas hu kabilar.
Bu muammolarni ijobiy hal qilish uchun quyidagi hcora-tadbirlarni amalga
oshirish zarur:
Birinchidan
:
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-2_ Май-2025
230
-
jadal rivojlanayotgan raqamli asrda innovatsion mahsulotlarni yaratish
uchun yangi bilimlarni o‘zlashtirish va amalda qo‘llashning tobora ortib
borayotgan ahamiyati milliy iqtisodiyotning raqobatbardoshligini va milliy
xavfsizlik strateg-iyalarining samaradorligini belgilovchi omillardan kelib chiqqan
holda integratsiya-lash tizimini ishlab chiqish va yo‘nalishlarini belgilash;
[5]
- Ta’lim sohasiga raqamli texnologiyalarni qoi’llashning dasturiy ta’minoti-
ning ta’lim muassasalarining o‘ziga xos tomonlarini xisobga olgan xolda qo‘llash
mumkun bo‘lgan turlarini ishlab chiqish, hamda ularning to‘liq va uzluksiz ishlashi
uchun shart-sharoitlar yaratish;
- Mamlakatimizda Internet infratuzilmasini yanada yaxshilash, mobil opera-
torlar tomonidan ko
‘
rsatilayotgan xizmatlar sifatini oshirish;
- Axborot resurslari, o
‘
qitish vositalari va masofaviy o
‘
qitish texnologiya-
larini rivojlantirish, yuqori samaradorlikka ega raqamli qurilmalar bilan
jihozlangan tuzilmalar, o
‘
quv xonalari, laboratoriyalar, mediastudiyalar va
boshqalarni ta
‘
lim muassasalarida tashkil etish va faoliyatimi amalga oshirish.
Ikkinchida:
-
talaba va o
‘qituvchilarning,
o
‘
quv jarayoni va uni tashkil etishda raqamli
texnologiyalardan foydalanish ko
‘
lamini kengaytirish;
- ijodkor talabalarni universitetni raqamlashtirish loyihalariga jalb qilish;
Uchinchidan:
-
zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalari va ta’lim texnologiya-
larining mustahkam integratsiyasini ta’minlash, pedagog kadrlarning ularni ta’lim
jarayoniga qo
‘llash,
kasbiy mahoratini uzluksiz rivojlantirib borish uchun
qo
‘
shimcha sharoitlar yaratish;
-
interfaol taqdimot tizimlaridan foydalanish, ma’ruza va seminar darslari
uchun internet bilan bog
‘
liq holda interfaol va mul’timediali taqdimotlarni ishlab
chiqish bo
‘
yicha o
‘
qituvchilarning malakasini oshirib borish;
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-2_ Май-2025
231
-
real vaqt rejimida interfaol taqdimot tizimlari, videokonferentsiya aloqa
tizimlari, virtual zallar, elektron resurslardan foydalanib istalgan vaqtda masofaviy
o
‘
qitish jarayonini amalga oshirish va shi kabilarni amalga oshirishni ta’minlash.
Foydalanilgan adabiyotlar.
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 16-oktabrdagi “Kasbiy
ta’limda malakali kadrlar tayyorlash tizimini yanada takomillashtirish va xalqaro
ta’lim dasturlarini joriy qilish chora-tadbirlari to‘g‘risida” gi farmoni.
2.
O‘zbekiston
Respublikasi
Prezidentining
2020-yil
5-
oktyabragi “Raqamli O‘zbekiston-2030” strategiyasini tasdiqlash va uni samarali
amalga oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida” gi PF-6079 -sonli farmoni.
3.
O
‘
zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M.Mirziyoevning 2020 yil 24
yanvardagi Oliy Majlisga yo
‘
llagan Murojaatnomasi.
2020 y
4.Avazbayev.A.I.Raqamli texnologiyalar sharoitida
texnologiya fanini
o‘qi-tishning muammo va yechimlari
. Belarus-O’zbek Ilmiy-metodik jurnal
2023-yil 5-son 12-17 betlar.
5.Avazbayev.A.I. va bosqalar. Texnologiya ta’limi jaayonda raqamli texno-
logiyaarni qo
‘
llash muammo va echimlari. Zamonaviy fizika va astronomiyaning
muammolari, yechimlari, o‘qitish uslublari. Xalqaro ilmiy-amaliy anjuman mate-
riallari to‘plami 2025-yil 17-18 aprel. 596-599 betlar.
6.Critical Review of STEAM (Science, Technology, Engineering, Arts, and
Mathematics) Page 18 of 22 PRINTED FROM the OXFORD RESEARCH
ENCYCLOPEDIA,
EDUCATION
(oxfordre.com/education).
(c)
Oxford
University Press USA, 2019. All Rights Reserved. Personal use only; commercial
use is strictly prohibited (for details see Privacy Policy and Legal Notice).
Subscriber: OUP-Reference Gratis Access; date: 22 May 2019.
