https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-2_ Май-2025
98
SARATON KASALLIGINING PSIXOLOGIK TA’SIRI VA UNI
YENGISH YO‘LLARI
Shoira Qo’chqarova
Andijon Davlat texnika institute Biotibbiyot muhandisligi yo‘nalishi 77-21
gurux 4-kurs talabasi
e-mail:
shoiraibrohimjanovna@gmail.com
+998888681022
Annotatsiya: Ushbu maqolada saraton kasalligining bemor psixologiyasiga
ko‘rsatadigan salbiy ta’siri, ruhiy tushkunlik sabablari hamda bu holatni yengish
uchun samarali yondashuvlar tahlil qilinadi. Maqola saraton bilan kurashda
psixologik qo‘llab-quvvatlash, motivatsiya va ijobiy muhitning muhimligini
yoritadi.
Kalit so‘zlar: saraton, psixologik ta’sir, stress, ruhiy qo‘llab-quvvatlash,
psixoterapiya, motivatsiya, depressiya, ijobiy kayfiyat, davolanish, oila ko‘magi
Saraton kasalligi nafaqat jismoniy sog‘liqka, balki insonning ruhiy holatiga
ham kuchli ta’sir ko‘rsatadi. Tashxis qo‘yilgan zahoti bemor hayotida psixologik
bosim, tushkunlik, xavotir, hattoki depressiya boshlanishi mumkin. Ko‘pchilik
bemorlar bu kasallikni "o‘lim hukmi" deb qabul qilishadi. Aynan shuning uchun
saraton bilan kurashishda faqat dorilar va operatsiyalar emas, balki ruhiy
tayyorgarlik va psixologik qo‘llab-quvvatlash ham muhim ahamiyatga ega.
Saraton tashxisi bemorning dunyoqarashi, o‘ziga bo‘lgan ishonchi va umidini
kuchli ravishda o‘zgartiradi. Tabiiyki, bunday holatda odam o‘zini yolg‘iz, ojiz va
himoyasiz his qiladi. Ba’zida davolanish davomida soch to‘kilishi, tana
o‘zgarishlari yoki uzoq muddatli muolajalar natijasida o‘ziga bo‘lgan munosabat
ham salbiy tomonga o‘zgaradi. Bularning barchasi bemorning psixologik holatiga
salbiy ta’sir qiladi va stress darajasini oshiradi. Biroq zamonaviy psixologiya va
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-2_ Май-2025
99
tibbiyot bu holatga qarshi samarali yondashuvlarni ishlab chiqqan. Psixologik
yordam ko‘rsatish, masalan, guruhiy suhbatlar, individual psixoterapiya yoki
motivatsion mashg‘ulotlar, bemorlarning ruhiy salomatligini tiklashda juda katta
yordam beradi. Ruhiy holat ijobiy bo‘lsa, organizm ham davolashga yaxshiroq
javob qaytaradi. Bundan tashqari, bemorlar uchun do‘stlar, oila a’zolari va
yaqinlarining doimiy ijobiy ko‘magi hayot sifatini oshirishda hal qiluvchi
ahamiyatga ega. Ruhiy qo‘llab-quvvatlash shunchaki dalda emas, balki davolash
jarayonining muhim qismidir. Shuningdek, bemorlar o‘z hayotining har bir
daqiqasini qadrlashni o‘rganadi, shukr qilish, sabr va umid bilan yashash orqali
kasallikni engishga harakat qilishadi. Saratonni yengishda ruhiy holatni
mustahkamlash – dori vositalaridek muhim vositadir. O‘zini ruhiy jihatdan tiklay
olgan bemorlar, ko‘pincha, sog‘lig‘i tiklanishida ijobiy natijalarga erishadi.
Shuning uchun bu kasallik bilan kurashishda faqat tanani emas, balki qalb va ongni
ham davolash kerak.
Saraton kasalligi inson hayotini butkul o‘zgartirib yuboradigan sinovlardan
biridir. U nafaqat jismoniy og‘riqlar va murakkab davolash jarayonlarini, balki
chuqur ruhiy iztirob va psixologik bosimlarni ham keltirib chiqaradi. Tashxis
qo‘yilgan zahoti aksariyat bemorlar shok holatiga tushadilar, dastlab bunga
ishonmaydilar yoki inkor etishga urinadilar. Bu esa xavotir, qo‘rquv, ruhiy
tushkunlik kabi holatlar bilan davom etadi. Inson o‘z hayotining qolgan qismini
qanday o‘tishini, dardga qarshi kurashishda kuchi yetishini bilmasdan, ichki
notinchlikka tushadi. Ko‘p hollarda bemorlar o‘zlarini jamiyatdan ajratib
qo‘yadilar, ularda yolg‘izlik va umidsizlik hissi paydo bo‘ladi. Bu esa
organizmning davo jarayoniga bo‘lgan ijobiy javobini susaytiradi. Shunday paytda
bemorlar uchun psixologik qo‘llab-quvvatlash muhim ahamiyat kasb etadi.
Masalan, individual psixoterapiya orqali bemor o‘z his-tuyg‘ularini ochiq ifoda eta
oladi, bu esa ruhiy bosimni yengillashtiradi. Guruhiy terapiya mashg‘ulotlari esa
bemorga o‘xshash holatdagi boshqa insonlar bilan tajriba almashish imkonini
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-2_ Май-2025
100
beradi, bu esa "men yolg‘iz emasman" degan fikrni shakllantiradi. Bundan tashqari,
meditatsiya, ruhiy mashg‘ulotlar va ijobiy fikrlash texnikalari orqali bemor o‘zini
ichki jihatdan bardavom tutishga o‘rgana oladi. Ba’zi bemorlar uchun ma’naviy
dalda — masalan, ibodat qilish yoki Allohga suyanish — katta kuch manbaiga
aylanadi. Ruhiy jihatdan barqaror odamning davolanishga bo‘lgan munosabati ham
ijobiy bo‘ladi, organizm sog‘ayishga tayyor turadi. Saraton bilan yashayotgan
bemorning hayotini yengillashtirish uchun kundalik rejalashtirish, foydali
mashg‘ulotlar bilan band bo‘lish, ijodga yuzlanish kabi oddiy usullar katta
ahamiyatga ega. Harakatda bo‘lish, hatto eng oddiy sayr yoki yengil jismoniy
mashqlar orqali inson o‘zini yaxshi his qiladi. Kun davomida o‘ziga ijobiy so‘zlar
aytish, kichik yutuqlarini e’tirof etish, o‘zini qadrlash – bularning barchasi ruhiy
holatni mustahkamlashga xizmat qiladi. Bundan tashqari, bemorga oila a’zolari va
yaqinlarining iliq munosabati, doimiy dalda so‘zlari, kichik yordamlari ham umid
va motivatsiya baxsh etadi.
Shunday qilib, saraton faqat tanadagi kasallik emas, balki ong va ruh uchun
ham sinovdir. Bemor qanchalik ruhiy jihatdan bardavom bo‘lsa, uning sog‘ayish
imkoniyati shunchalik oshadi. Ruhiy salomatlikni tiklash esa shifokorlar,
psixologlar va yaqinlar tomonidan yaratilgan mehrli muhit orqali amalga oshadi.
Saraton tashxisi bemorning faqat jismoniy emas, balki butun hayot tarzini
o‘zgartirib yuboradi. Ba’zi hollarda bemor kasallik haqida boshqalarga aytishga
uyaladi yoki bu holatni yashirishga harakat qiladi. Bu esa ichki bosimni yanada
kuchaytiradi. Ayniqsa, uzoq muddatli muolajalar, davolanishdan keyin yuzaga
keladigan tashqi o‘zgarishlar — soch to‘kilishi, vazn yo‘qotish, terining sarg‘ayishi
— bemorning o‘ziga bo‘lgan ishonchini susaytiradi. U boshqalardan
begonalashadi, ijtimoiy hayotdan chekinadi, o‘zini qadrsiz his qiladi. Psixologlar
ta’kidlashicha, saraton bilan kurashayotgan bemorlar o‘z his-tuyg‘ularini ichiga
yutmasligi kerak. Gaplashish, fikr almashish, fikrlarni yozib borish (kundalik
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-2_ Май-2025
101
yuritish) kabi oddiy usullar stressni kamaytiradi. Ayniqsa, saratonni yengganlar
hikoyalarini o‘qish yoki ular bilan suhbatlashish bemorlar uchun umid manbaiga
aylanadi. Bu kabi tajribalardan ruhiy dalda olish mumkin. Ba’zilar kasallikni Alloh
tomonidan sinov sifatida qabul qilib, sabr va duolar orqali ruhiy yengillik topishadi.
Shuningdek, ruhshunoslar bilan ishlash orqali "saraton bilan yashash" fikrini ijobiy
tarzda shakllantirish ham mumkin. Saraton bilan kurashayotgan bemorlar nafaqat
psixologik, balki ijtimoiy qo‘llab-quvvatlashga ham muhtoj bo‘lishadi. Ular har
kuni oddiy ishlarni bajarishga qiynalishi, odatiy hayot jarayoniga qaytishda
qo‘rquv his qilishi mumkin. Shuning uchun oilaviy muhitda mehr va tushunish,
sabr va bardavomlik ayniqsa zarur. Har bir yaqin inson o‘z yordami bilan bemorga
ruhiy kuch bag‘ishlashi mumkin. Bemor sog‘ayishga emas, yashashga e’tibor
qaratishni o‘rganadi. Har bir kunning, har bir daqiqaning qadri haqida o‘ylay
boshlaydi. Bu esa ruhiy o‘sish, minnatdorchilik va ijobiy hayot falsafasini
shakllantiradi. Shu tarzda, saraton bemorlarining psixologik salomatligini tiklash
va mustahkamlash ularning sog‘ayish yo‘lida muhim qadamdir. Har bir so‘z, har
bir tabassum, har bir mehr ko‘rsatilgan lahza ularning qalbida umid chirog‘ini
yoqadi.
Xulosa
Saraton kasalligi inson hayotining barcha jabhalariga ta’sir ko‘rsatadigan
murakkab dard bo‘lib, u faqatgina jismoniy emas, balki ruhiy va ijtimoiy jihatdan
ham katta sinovdir. Bu kasallikka chalingan bemorlar ko‘pincha qo‘rquv,
umidsizlik, tushkunlik, yolg‘izlik kabi salbiy psixologik holatlarga duch kelishadi.
Tashxis qo‘yilgan ilk kunlardanoq bemorning ruhiy holati izdan chiqishi,
hayotga bo‘lgan qiziqishi so‘nishi kuzatiladi. Bunday paytda ularning ruhiy
salomatligini saqlab qolish va ijobiy kayfiyatda bo‘lishiga yordam berish nihoyatda
muhim hisoblanadi. Psixologik qo‘llab-quvvatlash – bu bemorga yangi ruhiy kuch,
umid, yashashga bo‘lgan motivatsiya beradigan vositadir. Bunda professional
psixologlar yordami, oila va yaqinlarning mehr-e’tibori, ijtimoiy qo‘llab-
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-2_ Май-2025
102
quvvatlash, guruhiy muloqot va dinga asoslangan ma’naviy dalda muhim rol
o‘ynaydi. Bemor o‘z his-tuyg‘ularini erkin ifoda eta olsa, yolg‘iz emasligini his
etsa va o‘zini qadrlasa, kurashishga bo‘lgan irodasi kuchayadi. Saraton bilan
yashayotgan bemorlar hayotining sifatini oshirish uchun kundalik tartibni yo‘lga
qo‘yish, ijodiy mashg‘ulotlar, jismoniy faollik, ijobiy fikrlash kabi usullar yordam
beradi. Bu esa ularning kasallikni yengishda ijobiy omil bo‘lib xizmat qiladi.
Xulosa qilib aytganda, saraton kasalligida jismoniy davolash bilan bir qatorda,
ruhiy salomatlikni tiklash ham muhim ahamiyatga ega. Har bir bemor e’tibor va
qo‘llab-quvvatlashga muhtoj. Ularning ichki dunyosini tushunish, ularga ishonch
va dalda berish sog‘ayish yo‘lida muhim qadamlardan biridir.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi. Onkologik bemorlar
uchun psixologik yordam usullari. Toshkent, 2023.
2. American Cancer Society. Coping with Cancer: Emotions and Mental
Health. https://www.cancer.org, 2023.
3. Holland, J.C. et al. Psycho-Oncology. Oxford University Press, 2021.
4. World Health Organization (WHO). Mental Health and Cancer.
https://www.who.int, 2022.
5. Walker L.G., Heys S.D. Psychosocial aspects of cancer care. Springer,
2020.
