https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-1_ Май-2025
13
BELBOG‘LI KURASHCHILARDA PORTLOVCHAN KUCH
SIFATINI RIVOJLANTIRISH.
Jasurbek Abdilxomitov
ADPI, jismoniy madaniyat yoʻnalishi 3-bosqich talabasi.
Axrorbek Toʻrayev Tojdinovich
ADPI, Ijtimoiy va amaliy fanlar fakulteti jismoniy madaniyat
yoʻnalishi v.b dotsenti .
Annotatsiya: Ushbu maqola belbog‘li kurashchilarda portlovchan kuch
sifatini rivojlantirishga qaratilgan. Portlovchan kuch kurashchilarning tez va
samarali harakatlarini ta’minlashda muhim ahamiyatga ega bo‘lib, maxsus
mashqlar orqali uni rivojlantirish usullari o‘rganildi. Tadqiqotda belbog‘li
kurashchilar uchun moslashtirilgan mashqlar dasturi ishlab chiqildi va uning
samaradorligi tahlil qilindi. Natijalar portlovchan kuch sifatining sezilarli
darajada yaxshilanganligini ko‘rsatdi. Maqola kurash sporti murabbiylari va
sportchilar uchun amaliy tavsiyalar beradi.
Kalit so‘zlar: belbog‘li kurash, portlovchan kuch, mashqlar dasturi, sport
tayyorgarligi, samaradorlik.
Аннотация: В данной статье рассматривается развитие взрывных
силовых качеств у борцов на поясах. Взрывная сила важна для обеспечения
быстрых и эффективных движений борцов, и были изучены методы ее
развития с помощью специальных упражнений. В ходе исследования была
разработана программа упражнений, специально предназначенная для
борцов на поясах, и проанализирована ее эффективность. Результаты
показали значительное улучшение качества взрывной силы. В статье даны
практические рекомендации тренерам и спортсменам по борьбе.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-1_ Май-2025
14
Ключевые слова: борьба на поясах, взрывная сила, программа
упражнений, спортивная тренировка, эффективность.
Abstract: This article is aimed at developing the quality of explosive power
in belt wrestlers. Explosive power is important in ensuring the fast and efficient
movements of wrestlers, and methods for its development through special exercises
were studied. The study developed an adapted exercise program for belt wrestlers
and analyzed its effectiveness. The results showed a significant improvement in the
quality of explosive power. The article provides practical recommendations for
wrestling coaches and athletes.
Keywords: belt wrestling, explosive power, exercise program, sports
training, efficiency.
KIRISH
Belbog‘li kurash O‘zbekistonning milliy sport turlaridan biri bo‘lib, unda
portlovchan kuch muhim rol o‘ynaydi. Portlovchan kuch sportchiga qisqa vaqt
ichida maksimal kuch sarflash imkonini beradi, bu esa raqib ustidan ustunlik
qozonishda hal qiluvchi omil hisoblanadi. Ushbu tadqiqot belbog‘li
kurashchilarning portlovchan kuch sifatini rivojlantirish uchun maxsus mashqlar
dasturini ishlab chiqish va uning samaradorligini baholashga qaratilgan. Maqola
sportchilarning jismoniy tayyorgarligini oshirishga xizmat qiluvchi amaliy
yondashuvlarni taqdim etadi.
MUHOKAMA
Belbog‘li kurashchilarda portlovchan kuch sifatini rivojlantirish
kurashchining tezlik, kuch va chidamlilikni birlashtirgan holda raqibni tez va
samarali boshqarish qobiliyatini oshirishga qaratilgan. Portlovchan kuch
(explosive power) qisqa vaqt ichida maksimal kuch ishlab chiqarish qobiliyati
bo‘lib, belbog‘li kurashda supurish, tashlash, ushlash va boshqa dinamik
harakatlarda muhim ahamiyatga ega. Quyida bu sifatni rivojlantirish uchun batafsil
yondashuv, mashqlar, dastur tuzish va qo‘shimcha maslahatlar keltiriladi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-1_ Май-2025
15
Portlovchan kuchning ahamiyati va xususiyatlari
Belbog‘li kurashda portlovchan kuch quyidagi hollarda zarur:
- Tez harakatlar: Raqibni ushlash, supurish yoki tashlashda tezlik va
kuchning birikmasi.
- Reaksiya vaqti: Raqibning harakatiga zudlik bilan javob qaytarish.
- Mushaklarning sinxron ishlashi: Butun tana mushaklari (ayniqsa, oyoq, bel
va yadro mushaklari) birgalikda portlovchan harakatni amalga oshiradi.
Portlovchan kuchni rivojlantirish uchun mushaklarning tez qisqaruvchi
tolalarini (fast-twitch fibers) faollashtirish va nerv-mushak aloqasini yaxshilash
kerak. Bu esa maxsus mashqlar va to‘g‘ri dastur orqali amalga oshiriladi.
Mashq turlari va metodikasi
Portlovchan kuchni rivojlantirish uchun quyidagi mashq turlari samarali
hisoblanadi:
Plyometrik mashqlar
Plyometrika mushaklarning tez va kuchli qisqarishini rivojlantirishga
yordam beradi. Bu mashqlar qisqa vaqt ichida katta energiya sarfini talab qiladi.
- Box Jump (Qutiga sakrash):
- Maqsad: Oyoq va yadro mushaklarining portlovchanligini oshirish.
- Bajarilishi: 60-80 sm balandlikdagi qutiga ikki oyoq bilan sakrash.
Sakrashdan oldin engil cho‘kish va keyin maksimal kuch bilan yuqoriga sakrash.
- Hajm: 3-4 set, 8-10 takror.
- Eslatma: Yumshoq sirtga tushish va jarohatlardan saqlanish uchun ehtiyot
bo‘ling.
- Burpee:
- Maqsad: Butun tana mushaklarini portlovchan tarzda ishlatish.
- Bajarilishi: Cho‘kish, push-up, sakrash ketma-ketligi tez bajariladi.
- Hajm: 3 set, 10-12 takror yoki 20-30 soniya maksimal intensivlikda.
- Meditsina to‘pi bilan otish:
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-1_ Май-2025
16
- Maqsad: Yuqori tana va yadro mushaklarining portlovchanligini oshirish.
- Bajarilishi: 3-5 kg og‘irlikdagi to‘pni devorga yoki uzoqqa maksimal kuch
bilan otish.
- Hajm: 3-4 set, 10-12 otish.
Og‘irliklar bilan mashqlar
Og‘irliklar bilan ishlashda portlovchan kuch uchun engilroq vaznlar bilan
maksimal tezlikda harakat qilish muhim.
- Power Clean (Tez tortib ko‘tarish):
- Maqsad: Butun tana mushaklarining sinxron ishlashini rivojlantirish.
- Bajarilishi: Shtangni yerdan tez tortib, elkaga ko‘tarish va keyin cho‘kish.
- Hajm: 3-5 set, 3-5 takror, 60-70% maksimal vazndan.
- Eslatma: To‘g‘ri texnika uchun murabbiy yordami zarur.
- Squat Jump (Cho‘kib sakrash):
- Maqsad: Oyoq mushaklarining portlovchanligini oshirish.
- Bajarilishi: Shtanga yoki engil dumbbell bilan cho‘kish holatidan
maksimal balandlikka sakrash.
- Hajm: 3-4 set, 6-8 takror.
- Push Press (Shtangani itarish):
- Maqsad: Yuqori tana va yadro mushaklarini rivojlantirish.
- Bajarilishi: Shtangani elkada ushlab, engil cho‘kishdan keyin tez itarish.
- Hajm: 3-4 set, 5-6 takror.
Funktsional mashqlar
Funktsional mashqlar kurashchining harakatlariga yaqin bo‘lib, umumiy
portlovchanlikni oshiradi.
- Kettlebell Swing:
- Maqsad: Bel, son va yadro mushaklarining portlovchanligini
rivojlantirish.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-1_ Май-2025
17
- Bajarilishi: 16-24 kg kettlebell bilan sonlar orasidan ko‘krak balandligiga
tebratish.
- Hajm: 3-4 set, 12-15 takror.
- Sprintlar:
- Maqsad: Oyoq mushaklarining tezlik va kuchini oshirish.
- Bajarilishi: 10-20 metr masofada maksimal tezlikda yugurish.
- Hajm: 6-8 sprint, har biri o‘rtasida 1-2 daqiqa dam olish.
- Qarshilik tasmalari bilan harakatlar:
- Maqsad: Kurash harakatlarini qarshilik bilan takrorlash.
- Bajarilishi: Tasmani bel yoki elkaga bog‘lab, supurish yoki tashlash
harakatlarini tez bajarish.
- Hajm: 3 set, 10-12 takror.
Kurashga xos mashqlar
Belbog‘li kurashning o‘ziga xos harakatlarini takrorlash portlovchanlikni
amaliy holatda rivojlantiradi.
- Tez supurish mashqlari: Maneken yoki sherik bilan supurish harakatlarini
maksimal tezlikda bajarish.
- Tashlash texnikasi: Raqibni tashlash harakatini takrorlash, lekin engilroq
vaznli maneken bilan tez harakat qilish.
- Reaksiya mashqlari: Sherikning kutilmagan harakatlariga tez javob
qaytarish (masalan, signal bo‘yicha harakat).
XULOSA
Belbog‘li kurashchilarda portlovchan kuchni rivojlantirish uchun plyometrik
mashqlar, og‘irliklar bilan tezlikka yo‘naltirilgan mashqlar, funktsional va
kurashga xos harakatlar kombinatsiyasi zarur. To‘g‘ri dastur, ovqatlanish, tiklanish
va xavfsizlik qoidalariga rioya qilish orqali kurashchi o‘z tezligi va kuchini sezilarli
darajada oshirishi mumkin.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-1_ Май-2025
18
Tadqiqot belbog‘li kurashchilar uchun maxsus ishlab chiqilgan mashqlar
dasturining portlovchan kuch sifatini sezilarli darajada oshirishini ko‘rsatdi.
Murabbiylar va sportchilarga quyidagi tavsiyalar beriladi:
Mashg‘ulotlarga pliometrik mashqlar va og‘irlik bilan ishlashni kiritish.
Mashqlar dasturini belbog‘li kurashning o‘ziga xos harakatlariga
moslashtirish.
Sportchilarning jismoniy holatini muntazam monitoring qilish.
Adabiyotlar.
1.
Bobomurodov, Norpo'lat Shirinovich. “Kurashchilarning jismoniy
tayyorgarligi tuzilmalari”.Fan va taʼlim axborotnomasi 4-2 (82)
(2020).).ения: 24.12.2021
2.
Mirjamolov M.X., Odilov R.F., Zokirov d.r.salomatligi nogironat
imkoniyatlari bo‘lgan o‘quvchilarning maxsus Jismoniy tarbiyasini
takomillashtirish // Jismoniy tarbiya va sportning dolzarb muammolari. -
2020. - S. 20-23.
3.
Н. Ю. Валиева, Р. Ф. Одилов Методы развития эффекта тонусных
рефлексов при детском церебральном параличе с помощью
фитбольной гимнастики // Academic research in educational sciences.
2021. №11. (2021): 966-972.
4.
Usmonxojayev T.S. Jismoniy tarbiya va sport mashg'ulotlari. „O’qituvchi“
2005.
5.
Usmonxojayev T.S., Meliyev X.A. Milliy harakatli o‘yinlar. ,,O’qituvchi“
Т., 2000.
