https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-1_ Май-2025
521
YANGI O'ZBEKISTONDA MA'NAVIY JARAYONLARNING
TENDENTSIYALARI
Abdurasulov Olimjon Abalboyevich
f.f.n. Dotsent TDTU (OF)
abdurasulov.olimjon1966@gmail.com
Shomurotov To`xtamurot Norjigitovich
TDTU (OF) Konchilik ishi fakulteti tyutori
Annotatsiya. Ushbu maqolada barcha jarayonlardagi tendensiyalar yangi
Oʻzbekistonda faol fuqarolik pozitsiyasini tiklashda milliy maʼnaviyatimizda
demokratiyaga nisbatan jiddiy muammo yaratishdan, tizimni yuqori darajaga olib
chiqish masalalari oʻrganilgan.
Kalit so‘zlar: ma’rifatli jamiyat, demokratiya, ma’naviyat, fuqarolar
faolligi, ijtimoiy madaniyat, fuqarolik jamiyati, faol fuqarolik pozitsiyasi.
Абстрактный. В данной статье исследуются тенденции духовных
процессов в новом Узбекистане и вопросы вывода этой системы на более
высокий уровень, подчеркивая, что вопрос отношения к демократии имеет
чрезвычайно важное значение в нашей национальной духовности в
формировании активной гражданской позиции. в новом Узбекистане.
Ключевые слова: просвещенное общество, демократия, духовность,
гражданская активность, политическая культура, гражданское общество,
активная гражданская позиция.
Abstract. In this article, the trends of spiritual processes in the new
Uzbekistan and the issues of bringing this system to a higher level are studied,
highlighting that the issue of attitude to democracy is extremely important in our
national spirituality in the formation of an active citizenship position in the new
Uzbekistan.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-1_ Май-2025
522
Key words: enlightened society, democracy, spirituality, civic engagement,
political culture, civil society, active citizenship.
KIRISH (ВВЕДЕНИЕ / INTRODUCTION)
Bugun Yangi O‘zbekistonni barpo etar ekanmiz, ko‘zlagan maqsadlarimizga
erishishimiz uchun milliy g‘oya masalasi juda muhim. Bu borada mamlakatimizda
keyingi yillarda qator qarorlar qabul qilinib, Respublika Ma’naviyat va ma’rifat
kengashi raisi Prezident etib belgilanib, ma’naviyat va ma’rifat ishlariga yuksak
o‘rin berildi. Mamlakatimiz siyosati O‘zbekiston xalqining go‘zal va yuksak
g‘oyalari zamirida xalqimizning ming yillik hayotiy tushunchalari, qadriyatlari
mujassam.
Jumladan, Sharq Uyg‘onish davrining buyuk mutafakkiri Abu Nasr Forobiy
«Fozillar shahri» asarida oqilona davlat tuzumi va insoniyat jamiyati haqidagi
fikrlarida faqat ma’naviy barkamol, ma’rifatli, bilimli va ma’naviyatli bo‘lgan
kishilargina,
degan
edi.
Betakror insoniy fazilatlarga ega bo‘lgan
tarbiyalanuvchilar davlat va jamiyat taraqqiyotiga hissa qo‘shishi va fikrlarni
tushunish mumkin.[1].
Ayni paytda buyuk bobomiz Sohibgiron Amir Temurning “Temur tuzuklari”
asaridagi fikrlari ulug‘ bobomiz tafakkuri mahsuli bo‘lgan “Bir kishi qat’iyatli,
tadbirkor, sergak, mard va izlanuvchan kishi ming harakatsiz va loqayd insonlardan
afzaldir.” Bugungi kunda ham barchamiz uchun bu fikrlar o’ta muhimdir.[2].
Zero, sog‘lom fikrli, bilimdon, xalq manfaatini o‘ylaydigan, yurtga sadoqatli
tadbirkorlargina iqtisodiyot rivojiga hissa qo‘shishi mumkin. O‘zbekistonda
mustaqil va kuchli davlat barpo etishdan asosiy maqsad inson, uning huquq va
erkinliklari oliy qadriyat hisoblangan, hurmat qilinadigan adolatli jamiyat barpo
etishdan iborat.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-1_ Май-2025
523
Prezident Sh. Mirziyoyev, "Kimdir ma'naviyat masalasi faqat Ma'naviyat
markazi yoki tegishli vazirlik va idoralarning ishi, deb o'ylasa, adashadi. Bularning
barchasi oldimizda turgan asosiy, eng muhim vazifalardan biridir". Milliy
g‘oyamizning asosiy tayanchlari bo‘lgan ilm-fan va ma’rifatni yanada
rivojlantirish yo‘lida O‘zbekiston Respublikasi Innovatsion rivojlanish vazirligi
tomonidan ham qator ishlar amalga oshirilmoqda. Vazirlik tomonidan
respublikamizga millionlab iqtidorli yoshlar, tadqiqotchilar, olimlarni keng jalb
etish va qo‘llab - quvvatlash, har bir sohada innovatsiyalar yaratish bo‘yicha ilmiy
markaz va bazaga aylanish borasida tizimli chora - tadbirlar amalga
oshirilmoqda.[3].
Yangi dunyoqarashga ega, ma’nan yetuk, bilimdon, sog‘lom fikrli
yoshlarning yangi O‘zbekistonni barpo etishdagi fidoyiligi va mehnati yangi
taraqqiyotni yanada yuksak bosqichga ko‘tarishga xizmat qiladi.
ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYA (ЛИТЕРАТУРА И
МЕТОДОЛОГИЯ / METHODS)
Keyingi yillarda davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishi sifatida ma’naviyat
va ma’rifat masalasiga katta e’tibor qaratilmoqda. Xususan, davlatimiz rahbarining
2019-yil 3- maydagi “Maʼnaviy - maʼrifiy ishlar samaradorligini oshirishga doir
qoʻshimcha chora - tadbirlar toʻgʻrisida”gi hamda 2021-yil 26- martdagi
“Maʼnaviy - maʼrifiy ishlar tizimini tubdan takomillashtirish chora - tadbirlari
toʻgʻrisida”gi qarorlari bu borada muhim ahamiyat kasb etdi. Shuningdek,
mamlakatimizda amalga oshirilayotgan o‘zgarishlar va keng ko‘lamli islohotlar
natijasida Yangi O‘zbekistonni barpo etish uchun zarur siyosiy - huquqiy, ijtimoiy
- iqtisodiy va ilmiy -ma’rifiy asoslar yaratildi.[4].
Xususan, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022- yil 28- yanvardagi
“2022 - 2026- yillarda Yangi O‘zbekistonni rivojlantirish strategiyasi to‘g‘risida”gi
farmoni qabul qilingani jamiyatimiz hayotining barcha sohalarini yangi bosqichga
ko‘tarishning huquqiy asosini tashkil etadi. Mazkur huquqiy hujjatda Yangi
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-1_ Май-2025
524
O‘zbekistonni 2022 - 2026- yillarda rivojlantirish strategiyasi 7 ta yo‘nalish va 100
ta maqsad sifatida belgilangan. Bu yo‘nalish va maqsadlarning har biri
mamlakatimizning iqtisodiy, ijtimoiy - siyosiy, ilmiy - ma’naviy sohalarini yanada
rivojlantirishga xizmat qilmoqda.[5].
Darhaqiqat, Yangi O‘zbekistonni rivojlantirish strategiyasining “Ma’naviyat
taraqqiyotini ta’minlash va sohani yangi bosqichga olib chiqish” deb nomlangan
beshinchi yo‘nalishi 8 maqsaddan iborat bo‘lib, har bir maqsadda mamlakatimizda
ma’naviyat sohasini yangi bosqichga ko‘tarishga qaratilgan islohotlar o‘rin olgan.
Xususan, jamiyat taraqqiyoti, ma’naviyat, ma’naviyat taraqqiyoti, xalqimizning
boy tarixiy, ilmiy va madaniy merosi, milliy - diniy qadriyatlarini o‘rgatish asosiy
ustuvor masalalardan biri sifatida qaraldi.
Shu bois mazkur Yangi O‘zbekistonni rivojlantirish strategiyasida g‘oyani
keng targ‘ib etish orqali xalqimiz ma’naviy tafakkurini yangi bosqichga ko‘tarish,
sog‘lom dunyoqarash va bunyodkorlikni jamiyatda milliy harakatga aylantirish
muhimligi ta’kidlangan. Ezgulik va insonparvarlik tamoyiliga asoslangan
“Harakatlar strategiyasidan taraqqiyot strategiyasigacha” shuningdek, mazkur
Taraqqiyot strategiyasining “Ma’naviyat taraqqiyotini ta’minlash va sohani yangi
bosqichga olib chiqish” deb nomlangan beshinchi yo‘nalishida o‘zbek xalqining
milliy qadriyatlari va ma’naviy merosini qo‘llab - quvvatlash va targ‘ibot -
tashviqot ishlarini olib borish ustuvor vazifalardan biri sifatida belgilangan.[6].
Davlat tomonidan ishlab chiqilgan aholi o‘rtasida huquqiy madaniyatni
xalqimizning boy tarixi, ilmiy - madaniy merosi bilan uyg‘un holda shakllantirish,
milliy va diniy qadriyatlarni o‘rgatish borasidagi huquqiy ma’rifiy tadbirlarni
tashkil etish kabi masalalarga alohida e’tibor qaratilmoqda.
MUHOKAMA (ОБСУЖДЕНИЕ / DISCUSSION) VA
NATIJALAR (РЕЗУЛЬТАТЫ / RESULTS)
Xususan, O‘zbekiston tarixini o‘rganish va targ‘ib qilishni yanada
rivojlantirish, tarix fanini 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini hayotga
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-1_ Май-2025
525
tatbiq etish masalalariga alohida e’tibor qaratilayotganini alohida ta’kidlash joiz.
Bu birinchidan, “O‘zbekiston tarixi” fanining ilmiy - nazariy asoslarini, milliy
tariximizning falsafiy - uslubiy asoslarini xalqimizga, jumladan, yoshlarga
o‘rgatishning siyosiy jihatlarini oydinlashtirishga xizmat qilsa, ikkinchidan,
“O‘zbekiston tarixi” fanining mazmun - mohiyatini oshirishga xizmat qiladi.[7].
Oliy ta’lim muassasalarida o‘qitiladigan ijtimoiy - gumanitar fanlarning
o‘rni va holati. Umuman olganda, 2022-2026- yillarda Yangi O‘zbekistonni
rivojlantirish strategiyasi xalqimizning iqtisodiy, ijtimoiy -siyosiy va ma’naviy
sohalarini yangi bosqichga ko‘tarish va xalqimizning orzu - umidlarini ro‘yobga
chiqarish, insoniy qadriyatni yuksak samaralar asosida yuksaltirish orqali
insonparvar davlatdir.
Milliy manfaatlar va erkin fuqarolik jamiyatini yanada rivojlantirish, tashkil
etish, shuningdek, milliy madaniyatimizni yangi bosqichga olib chiqishning
huquqiy asoslari. Shu o‘rinda Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev: “Jamiyat
hayotining jismi iqtisod bo‘lsa, uning ruhi va ruhi ma’naviyatdir”, degan edi va biz
Yangi O‘zbekistonni barpo etishda ikki mustahkam ustunga tayanamiz. Birinchisi,
bozor tamoyillariga asoslangan kuchli iqtisodiyot bo‘lsa, ikkinchisi,
ajdodlarimizning boy merosi, milliy qadriyatlarimizga asoslangan kuchli
ma’naviyatdir. Bu yo‘nalishda ma’naviyatning yangi bosqichi - “Yangi
O‘zbekiston - ma’rifatli jamiyat” konsepsiyasini hayotga tatbiq etish, milliy g‘oya
asosidagi mafkuraviy xurujlarga qarshi kurashish, oila, maktab, mahalla
hamkorligini mustahkamlash va ta’minlash ko‘nikmalarini shakllantirishdan
iborat.[8].
Yaxlitlik ma’naviy - axloqiy tarbiyaning shu asosda “Yoshlar – yangi
O‘zbekiston bunyodkorlari” shiori “Yangi O‘zbekiston – uchinchi Uyg‘onish
davri” g‘oyasi ro‘yobga chiqishini ta’minlashning nazariy -metodik jihatlari
amaliyotga tatbiq etilganidan, milliy ma’naviyatimizni yuksaltirishdan dalolat
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-1_ Май-2025
526
beradi.[9]. Bu esa xalqimizning boy ma’naviy merosini ilmiy nuqtai nazardan
yoshlar ongiga yetkazish, rivojlantirish va yangi bosqichga ko‘tarishdir.
XULOSA (ЗАКЛЮЧЕНИЕ / CONCLUSION)
Bir so‘z bilan aytganda, mustaqillik yillarida O‘zbekistonda insonparvar
demokratik huquqiy davlat barpo etish borasida muayyan yutuqlarga erishildi.
Fuqarolarning siyosiy - huquqiy madaniyati darajasi muttasil yuksalib bormoqda.
Eng muhimi, xalqimizning ijtimoiy faolligi ortib bormoqda.[10]. Ular davlat va
jamiyat ishlarida tobora faol ishtirok etib, o‘z shaxsiy huquq va erkinliklarini,
siyosiy huquqlarini, iqtisodiy va ijtimoiy huquqlarini ongli ravishda anglab
yetmoqda.
O‘zbekiston Konstitutsiyasi o‘z huquqlarini qonun doirasida himoya qilish
kafolati sifatida amaldagi qonun hujjatlari normalariga amal qiladi. Yutuqlarimiz
zamirida fuqarolarimizda demokratik jamiyatda yashash ko‘nikmalarini
shakllantirish mujassam. Qolaversa, bu jarayonga, shubhasiz, ma'naviy omillar
kuchli ta'sir ko'rsatadi. Qonunlar saltanati va ma’naviyat saltanati uyg‘unligi
demokratik islohotlarni chuqurlashtirish, fuqarolik jamiyati rivojiga kuch
bag‘ishlaydi. Chunki, Yurtboshimiz ta’biri bilan aytganda: “Ma’naviyatimizga eng
katta xavf – ko‘pchilikning befarqligi, beparvoligi kuchayib borayotgani va bu ham
haqiqatdir”.
ADABIYOTLAR RO`YXATI (ИСПОЛЬЗОВАННАЯ ЛИТЕРАТУРА /
REFERENCES)
1.Abdurahim Erkaev. Ma’naviyat va taraqqiyot. Toshkent “Ma’naviyat” 2009-yil.
2. V.Qo‘chqorov, O.Mahmudov, Z.Zamonov. “Ma’naviyat asoslari” Toshkent
“Yangiyo‘l Poligraf Servis” 2018 yil.
3. S.H.Nosirxoʻjayev, M.F.Lafasov, S.A.A’zamxoʻjayeva. “Maʼnaviyat asoslari”
Toshkent. 2016.
4. Muhammadjon Imomnazarov. “Milliy ma’naviyat bosqichlari” Toshkent 2010.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-1_ Май-2025
527
5. Mustaev, R. D. (2022). Izuchenie relefa mestnosti po karte. ijodkor o‘qituvchi,
2(24), 100-121.
6. Mustaev, R. D., & Yusupov, Sh. B. (2022). Topografik xarita haqida tushuncha.
Sharq uygʻonishi: Innovatsion, taʼlim, tabiiy va ijtimoiy fanlar, 2(10-2), 900-904.
7. Mustaev, R. D. (2022). Izmerenie uglov i rastoyaniy na mestnosti bez karti.
Finlyandiya ta'lim, ijtimoiy va gumanitar fanlar xalqaro ilmiy jurnali, 10(10), 79-
83.
8.
Абдурасулов O. A. Человеческий фактор и ценность - главные
направления
наших
реформ.
https://web-journal.ru/journal/article/view/
9.
Abdurasulov O. A. O’zbekistonda globallashuv sharoitidagi ma’naviy
yangilanishning o’ziga xos xususiyatlari. // TADQIQOTLAR jahon ilmiy -
metodik jurnali. 36- son, 3- to’plam, Aprel - 2024.
http://www.tadqiqotlar.
uz/index.php/new/article/download/2727/2550
. 191-193 betlar.
10.
Kim L.A. The Experience Of The Environmental Movement Of Uzbekistan
In Maintaining The Health Of The Nation. International Journal of Research
Available
https://edupediapublications.org/journals Volume 07 Issue 04
, April
2020 // Индия, импакт.
