https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-1_ Май-2025
379
YANGI OʻZBEKISTON AGRAR SOHASIDA YASHIL IQTISODIYOTNI
RAQAMLASHTIRISH TAHLILI
АНАЛИЗ ЦИФРОВИЗАЦИИ ЗЕЛЕНОЙ ЭКОНОМИКИ В АГРАРНОМ
СЕКТОРЕ НОВОГО УЗБЕКИСТАНА
ANALYSIS OF DIGITALIZATION OF THE GREEN ECONOMY IN THE
AGRARIAN SECTOR OF NEW UZBEKISTAN
Yusupov Bekzod Ulug’bekovich
Fan va texnologiyalar universiteti o’qituvchi (+998 90 900-50-12)
Turdiyeva Nargiza Ernazarovna
Fan va texnologiyalar universiteti 3-bosqich talabasi (+998 99 395-19-07)
Annotatsiya:
Ushbu tadqiqotda yashil iqtisodiyotning asosiy tamoyillari,
raqamli texnologiyalar va ularning agrar sohadagi qo‘llanilishi, shuningdek,
Oʻzbekistonda amalga oshirilayotgan tashabbuslar va loyihalar tahlil qilinadi.
Shuningdek, agrar sohani raqamlashtirish orqali erishiladigan ijobiy natijalar,
jumladan, ishlab chiqarish samaradorligini oshirish, qishloq xoʻjaligi
mahsulotlarining sifatini yaxshilash va atrof-muhitni muhofaza qilish masalalari
ko‘rib chiqiladi.
Аннотация: В данном исследовании анализируются основные
принципы зеленой экономики, цифровые технологии и их применение в
аграрной сфере, а также реализуемые в Узбекистане инициативы и
проекты. Также будут рассмотрены положительные результаты,
достигнутые за счет цифровизации аграрного сектора, включая повышение
эффективности производства, улучшение качества сельскохозяйственной
продукции и защиту окружающей среды.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-1_ Май-2025
380
Abstract: This study analyzes the basic principles of the green economy,
digital technologies and their application in the agrarian sector, as well as
initiatives and projects implemented in Uzbekistan. Also, the positive results
achieved through the digitization of the agrarian sector are considered, including
the issues of improving production efficiency, improving the quality of agricultural
products and protecting the environment.
Kalit so‘zlar: Yashil iqtisodiyot; qayta tiklanuvchi energiya; muqobil
energiya; raqamli texnologiya.
Kirish
:
Oʻzbekistonning agrar sektori iqtisodiy rivojlanishning muhim
qismini tashkil etadi va yashil iqtisodiyot tamoyillari orqali barqarorlikni
taʼminlashda katta rol o‘ynaydi. Raqamlashtirish, zamonaviy texnologiyalar va
innovatsiyalar yordamida agrar sohada samaradorlikni oshirish, resurslardan
foydalanishni
optimallashtirish
va
ekologik
muammolarni
hal
qilish
imkoniyatlarini yaratadi.
Asosiy qism:
Jahon iqtisodiy forumi ekspertlarining fikricha, Oʼzbekiston
beshta asosiy xavf-xatarga duch kelishi mumkin. Global Risks Report 2025
hisobotida mamlakatning barqaror rivojlanishiga toʼsqinlik qilishi mumkin boʼlgan
asosiy tahdidlar qatorida suv va energiya resurslari taqchilligi, havo, suv va
tuproqning ifloslanishi, davlat qarzining oʼsishi, shuningdek, ishchi kuchi va
mutaxassislarning yetishmasligi qayd etilgan.
Qisqa muddatli istiqbolda jiddiylik darajasi boʼyicha saralangan 5 ta global
xavf
Dunyoda
Oʻzbekistonda
1) Yolgʼon axborot (dezinformatsiya) 1) Suv yetishmasligi
2) Ekstremal ob-havo hodisalari
2) Energiya taʼminoti taqchilligi
3) Qurolli mojaro
3) Ifloslanish (havo, suv, tuproq
4) Ijtimoiy tabaqalanish
4) Davlat qarzi
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-1_ Май-2025
381
5) Kiberjosuslik va harbiy harakatlar
5) Ishchi kuchi va mutaxassislarning
yetishmasligi
Suv va energiya resurslari taqchilligi. O
ʻ
zbekiston quruq iqlimga ega boʼlgan
mamlakat boʼlib, suv resurslari yetishmovchiligiga duch kelmoqda. Bu nafaqat
tabiiy sharoitlar bilan, balki qishloq xoʼjaligida suvdan samarasiz foydalanish bilan
ham bogʼliq, chunki qishloq xoʼjaligi mamlakatdagi suv resurslarining
taxminan 90 foizini isteʼmol qiladi. Masalan, 1 gektar paxta maydonini sugʼorish
uchun yiliga 10-11 ming kub metr suv kerak boʼlsa, iqlimi va tuprogʼi oʼxshash
mamlakatlarda 2-3 barobar kam suv talab qilinadi. Shuningdek, mamlakat
irrigatsiya infratuzilmasi eskirganligi sababli suvning 36 foizini yoʼqotadi. Shu
bilan birga, iqlim oʼzgarishi muammoni yanada kuchaytirishi mumkin:
ekspertlarning taxminlariga koʼra, 2030 yilga borib, mintaqaning suv taʼminoti 20-
25 foizga qisqarishi mumkin.
Ishchi kuchi va yuqori malakali mutaxassislarning yetishmasligi (5-xavf).
Oʼzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Statistika agentligi maʼlumotlariga
koʼra, 2023 yilda yoshlar oʼrtasida ishsizlik darajasi 13,5 foizni tashkil etgan
boʼlsa-da, Oʼzbekiston IT, muhandislik va yashil energetika kabi yuqori
texnologiyali sohalarda malakali kadrlar tanqisligiga duch kelmoqda. Bu taʼlim
tizimining mehnat bozori talablariga mos kelmasligi bilan izohlanadi: yaʼni oʼquv
dasturlari ish beruvchilarning ehtiyojlariga yoʼnaltirilmaganligini koʼrsatadi.
Oʼzbekiston kambagʼallikni qisqartirish va bandlik vazirining soʼzlariga koʼra,
2024 yilda OTMni tamomlagan yosh mutaxassislarning 59 foizi (yoki 126 ming
nafari) oʼz mutaxassisligi boʼyicha xaligacha ishga joylasha olmagan. Bu
maʼlumotlar vazirning faoliyati yakunlarini eshitish chogʼida Oliy Majlis
Qonunchilik palatasida eʼlon qilindi. Bunga sabab, taʼlim muassasalarini
tamomlagan yoshlarning 69 foizi tajriba va zarur koʼnikmalarga ega emasligi
sababli ishga tayyor emasligidir
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-1_ Май-2025
382
“Raqamli O
ʻ
zbekiston – 2030” strategiyasida “1 million dasturchi
tayyorlash” loyihasini amalga oshirish boʼyicha “yoʼl xaritasi” ishlab chiqilgan
bo
ʻ
lib, unda 2020-2024 yillarda 700 ming kishini dasturlash asoslari bo
ʻ
yicha jadal
o
ʻ
qitish koʼzda tutilgan, shundan 500 ming nafari. o
ʻ
rta maktab oʼquvchilari.
Mazkur dastur ijrosini masʼul tashkilotlar tomonidan jiddiy tahlil qilib, tanqidiy
xulosalar chiqarish zarur! Iqtisodiyotning raqamli transformatsiyasi uchun Xitoy
va Hindiston 10 milliondan ortiq yuqori malakali dasturchilarni tayyorlash
boʼyicha loyihalar ishlab chiqdi va amalga oshirmoqda, ularning aksariyati butun
dunyo boʼylab masofadan turib onlayn ishlaydi va ularning maoshlari oʼz
mamlakatlaridagidan ancha yuqori, yaʼni xorijdan yuqori malakali onlayn ishchi
kuchi tufayli xorijiy valyuta oqimi kengaymoqda.
Yangi O
ʻ
zbekiston agrar sohasida yashil iqtisodiyotni raqamlashtirish
jarayonida bir qator muammolar mavjud. Ushbu muammolarni hal qilish uchun
samarali yechimlar taklif etish zarur. Quyida keltirilgan yechimlar, agrar sohada
raqamli transformatsiyani amalga oshirishda yordam beradi :
1. Texnologik Infratuzilmani Rivojlantirish
•
Internet va Aloqa Tizimlari: Qishloq joylarda yuqori tezlikda internet va
aloqa tizimlarini rivojlantirish uchun davlat va xususiy sektor hamkorligini
kuchaytirish.
•
Innovatsion Markazlar: Raqamli texnologiyalarni joriy etish va rivojlantirish
uchun innovatsion markazlar tashkil etish.
2. Ta'lim va Malaka Oshirish
•
Ta'lim Dasturlari: Qishloq xo'jaligi mutaxassislari va fermerlar uchun
raqamli texnologiyalarni o'zlashtirishga qaratilgan ta'lim dasturlarini ishlab
chiqish va amalga oshirish.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-1_ Май-2025
383
•
Seminarlarda Ishtirok: Raqamli yechimlar bo'yicha seminarlar va treninglar
o'tkazish orqali fermerlarni xabardor qilish.
3. Moliya va Investitsiyalarni Jalb Qilish
•
Sarmoya Dasturlari: Kichik va o'rta bizneslar uchun raqamlashtirish
jarayonini moliyalashtirishga qaratilgan maxsus sarmoya dasturlarini
yaratish.
•
Davlat Grantlari: Raqamli texnologiyalarni joriy etish uchun davlat grantlari
va subsidiyalarni taqdim etish.
4. Qonunchilik va Normativ-huquqiy Baza
•
Yangi Qonunlar: Raqamli iqtisodiyot va yashil iqtisodiyotga oid yangi
qonunlar va normativ-huquqiy hujjatlarni ishlab chiqish.
•
Monitoring va Nazorat: Qonunchilikni amalga oshirish va monitoring qilish
uchun mas'ul organlarni kuchaytirish.
5. Innovatsion Texnologiyalarni Joriy Etish
•
Aqlli Qishloq Xo'jaligi: IoT (Internet of Things), sun'iy intellekt va boshqa
innovatsion texnologiyalarni qishloq xo'jaligida joriy etish.
•
Ma'lumotlar Tahlili: Fermerlar uchun ma'lumotlar tahlili va prognozlash
tizimlarini yaratish.
Xulosa:
Yashil iqtisodiyot va raqamlashtirish O‘zbekiston agrar sohasida
barqaror rivojlanishni ta’minlashda muhim ahamiyatga ega. Raqamli
texnologiyalarni joriy etish orqali resurslardan foydalanishni optimallashtirish,
mahsulot sifatini oshirish va qishloq aholisining farovonligini yaxshilash mumkin.
Biroq, infratuzilma, bilim va tajriba yetishmasligi kabi muammolarni hal etish
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-1_ Май-2025
384
zarur. Taklif etilgan choralar amalga oshirilsa, O‘zbekiston agrar sohasida yashil
iqtisodiyotni raqamlashtirish jarayoni muvaffaqiyatli bo‘lishi mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni, 11.09.2023 yildagi PF-
158-son, “Oʼzbekiston — 2030” strategiyasi.
2.
"Barqaror rivojlanish va yashil iqtisodiyot" Muallif: Tursunov S. 2019 yil
180b
3.
FAO (Food and Agriculture Organization). Ўзбекистон мева-сабзавот
маҳсулотларининг ишлаб чиқариш ва экспорт салоҳиятини ошириш:
Муаммо ва истиқболлари (2017). Mintaqadagi mahsulot ishlab chiqarish
tizimi, innovatsion usullar va eksport imkoniyatlarini tahlil qiluvchi hisobot.
4.
International Monetary Fund (IMF) - Oʼzbekistonning agrar soha va
umumiy iqtisodiy koʼrsatkichlari boʼyicha davriy hisobotlar va prognozlar
(masalan, 2025 yil fevralidagi yangilangan maʼlumotlar).
5.
"Green Economy: The Strategy for Sustainable Development" 2011 yil 36b.
6.
