https://scientific-jl.com/luch/
Часть-43_ Том-1_ Май-2025
233
HADIS VA HAYOT
Fan va TexnologiyalarUniverstiteti Tarix kechki 1-kurs 2/4- guruh talabasi
Turdiyeva Kamola Maxmudjon qizi
Ushbu maqola Payg`ambarimiz sollallohu alayhu vasallamdan qolgan
ma`lumotlarni o`z ichiga oladi. Alloh subhanahu va taologa u zotning ulug`ligiga
munosib hamdu sanolar bo`lsin. Allohning oxirgi Rasuli Muhammad mustafoga
mukammal salovotu salomlar bo`lsin. Rasulullohning sahobai kiromlariga
Alloh taoloning roziligi bo`lsin. Shu bilan birga, bu silsila siz bilan bizni saodat
zamoni bo`lmish Payg`ambar sollallohu alayhu vasallamning zaminlariga
elitmoqda.U, zoy zamon havosidan nafas olib , o`sha zamon voqealarini
qo`limizdan kelganicha o`rganmoqdamiz.
Kalit so`zlar: Hadis, alloh, ilm, rasululloh, sahoba, kalom, oyat, hamd.
Istiqlol bizga shonli o`tmish , fayzli ziyoratgohlar tarixni o`rganish , ularni
obod qilish , bobolarimizni kim ekanliklarini anglash baxtini berdi .
O`zbekiston hozirgi kunda gullab- yashnamoqda . Xalqimiz ma`naviyatiga
xizmat qilish bilan birga , yurtimizni dunyoga tanitdi .
Ulug` ajdodlarimiz shon-shavkatini dunyoga ko`z-ko`z qilmoqda. Islom
olamida ,,Qur`on‘’ karimdan keyin ko`zga ko`ringan ,,Hadis ‘’ sharifdir . Hadis
Rasululloh aytgan so`zlar. Abu Muso razuyallohu anhu shunday rivoyat qiladilar
.Payg`ambar sollallohu alayhu vasallam bilan Madinaning bog`laridan bir
bog`ida edim .Bas, bir kish kelib , eshikni ochishni so`radi .Payg`ambar
sollallohu alayhu vasallam ,,Unga eshikni och va jannatning bashoratini ber
‘’ dedilar. Eshikni ochsam , Abu Bakr ekan. Unga Payg`ambar sollallohu alayhu
vasallam bergan bashoratni aytdim. U Allohga hamd aytdi. So`ngra yana bir
kish kelib , eshikni ochishni so`radi. Payg`ambar sollallohu alayhu vasallam ;
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-43_ Том-1_ Май-2025
234
,, Unga eshikni och va jannatning bashoratini ber ‘’dedilar. Eshikni ochsam,
Umar ekan. Unga Payg`ambar sollallohu alayhu vasallam bergan bashoratni
aytdim. U Allohga hamd aytdi. So`ngra yana bir kish kelib , eshikni ochishini
so`radi. Payg`ambar sollallohu alayhu vasallam. ,, Unga eshikni och va unga
keladigan balo uchun jannatning bashoratini ber ‘’ dedilar. Eshikni ochsam ,
Usmon ekan. Unga Payg`ambar sollallohu alayhu vasallam bergan bashoratni
aytdim. U Allohga hamd aytdi , va so`ngra ,, Allohning o`zi yordam bersin’’
, dedi.
Ushbu rivoyatda eshik qoqib kelgan zotlarga jannatning bashorati berilish
ularning Islom ummatidagi Payg`ambar sollallohu alayhu vasallamdan keyin
tutgan o`rnilariga qarab bo`lmoqda. Ularning eshik qoqish tartiblari ham bejiz
emas. Darhaqiqat , Payg`ambar sollallohu alayhu vasallamdan keying
ummatning eng afzali Abu Bakr Siddiq , keyin Umar Odil , va so`ngra Usmon
Zunnurayin roziyallohu anhumdir. Bu rivoyatda ,,Unga keladigan balo uchun
jannatning bashoratini ber” deilishi ila kelajakda hazrati Usmon Ibn Affon
roziyallohu anhuni baloga uchlariga ham ishora qilmoqda. IbnUmar roziyallohu
anhu rivoyat qiladilar:,,Payg`ambar sollallohu alayhu vasallamning zamonlarida
Abu Bakrga hech kimni teng ko`rmas edik. So`ngara Umarga , so`ngra
Usmonga. Keyi esa,Payg`ambar sollallohu alayhu vasallamning sahobalarini bir-
birlaridan Afzal qilishni tark qilar edik. Bu rivoyatda esa uch buyuk sahobani
Payg`ambar sollallohu alayhu vasallamning zamonlaridayoq boshqalardan
Afzal ko`rilgani aniq ekanligi takidlanmoqda. Bunda hazrati Usmon ibn Affon
roziyallohu anhuning Islom ummatida uchinchi shaxs ekanliklariga yana bir
ishonchi dalil.
Abdulloh ibn Amri rivoyat qiladilar :Rasulloh sollallohu alayhu vasallam
,, Odam qiladirgan gunohi arzimlardan biri – ota- onasini haqorat qilmog`idir
‘’-_ dedilar. SHunda ,,Yo Raslulloh , odam o`z ota-onasini qanday qilib haqorat
qilmog`I mumukin? ‘’- deyishdi. Janob Rasululloh sollallohu alayhu vasallam.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-43_ Том-1_ Май-2025
235
,, Birovning ota-onasini so`kkan odam o`z ota-onasini haqorat qilgan bo`ladur
: deb javob qildilar. SHuning uchun ham boshqa insonlarni haqorat qilmaslik
kerakligi aytilmoqda. Abu Hurayra raziyallohu anhu : ,, Men Rasulullohu
sollallohu alayhu vasallamning.’’ Kimki rizqim ulug`, umrim uzoq bo`lsin desa
, qarindosh – urug`lariga , mehr – oqibatli bo`lsin ! deganlarini eshitgan men –
deydilar. Avvalo qarindosh – urug`imizga , mehr – oqibatli bo`lishimiz
aytilmoqda. Hazrati Rasulullohu sollallohu alayhu vasallamning zavjalari Oysha
onamiz raziyallohu anhu bunday degan ekanlar. uning gunohiga kafforat
bo`lg`usidir : deganlar. Abu Hurayra raziyallohu anhuning rivoyat qilishlaricha
, Janob Rasulullohu sollallohu alayhu vasallam bunday debdilar : Mo`min odam
balo – qazolarga toqat etmoqlikda sabzi giyoh monanddir. Chunki mo`min har
tarafdin shamol esganda egilib , so`ng yana qaddini tiklab oluvchi sabzi giyohi
yanlig` balo- qazolarga chidab yengilmag`aydir. Fojir odam ersa , mort arz
og`och kabidir Alloh taolo uni istasa birdaniga sindirib olur . Rasululloh bu
hadisda kim kuchli bo`lsa sabzi kabi sinmaydi , barcha balo- qazolarni yengib
o`tadi deb nazarda tutganlar. Kim yengib o`tolmasa mort yog`och kabi sinishi
nazarda tutilgan. Abu Hurayra raziyallohu anhuning rivoyat qilishlaricha ,
Hazrat Rasulullo sollallohu alayhu vasallam bunday degan ekanlar : ,, Alloh
taolo qaysi bandasiga yaxshilikni ravo ko`rsa , o`shanga biror musibatni
yuborgay ‘’. Alloh taolo suygan bandasiga musibat beradi. CHunki u yenga
oladim deb sinaydi. Ibn Umar raziyallohu anhudan rivoyat qilinadi .
Rasulullohu sollallohu alayhu vasallam shunday marhamat qilganlar. Har bir
mast qiladigan narsa xamirdir va har bir mast qiladigan narsa haromdir. Kim
dunyoda xamir ichsa va vafot etsa va unga mukkasidan ketgan bo`lsa
oxiratda ichmaydi. Ya`ni Rasululloh shunday demoqochilar jannatga kirmaydi
, jannatdagi nasibasini ichmaydi deyilgan. Abdulloh ibn Umar raziyallohu
anhu rivoyat qiladilar : Rasululloh sollallohu alayhu vasallam : ,, Kimki bu
dunyoda mast qiluvchi ichimlik ichgan bo`lsa-yu, keyin tavba qilmagan bo`lsa
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-43_ Том-1_ Май-2025
236
oxiratda tavba qilmoqdan mahrum qilingaydir !’’ – dedilar. Rib`iy ibn
Hiroshdan rivoyat qilinishicha , u Ali raziyallohu anhu xutba qilayotib ,,
Rasululloh sollallohu alayhu vasallam’’. Sizlar menga yolg`on to`qimanglar
zero , kim menga yolg`on to`qisa , albatta, jahanamga kiradi , aytganlarini,
eshitganlar . Jobir ibn Abdulloh raziyallohu anhu aytadilar : Rasululloh sollallohu
alayhu vasallam : Kim moddiy jihatdan birovga yaxshilik qilsa , unga ham
yaxshilik qaytarilsin . Yaxshlik qilishga qurbi kelmasa , u kishini g`oyibona
maqtasini , chunki maqtash tashakkur o`rnida o`tadi. Ammo u kishinin
yaxshiligini yashirsa , undan tomgan , yaxshilikni bilmagan bo`ladi . Kim o`zida
yo`q narsani menda falon narsa bor deb maqtansa , ikki qavat kiyim bilan
o`raglan hisoblanadi ,- dedilar. Bu hadisda bizga qilingan yaxshilikni bilishimiz
va qaytarishga qurbimiz yetmasa u kishini maqtasak ham yaxshilik qilgan
bo`lishimiz nazarda tutilgan. Abu Hurayra raziyallohu anhudan rivoyat qilinadi
: Rasululloh sollallohu alayhu vasallam . Islom jihatdan saviyasi balandlaringiz
xayrli bo`lganidek , axloq jihatdan esa eng yaxshilaringiz xayrlidir, - dedilar.
Muoviya ibn Abu Sufyon raziyallohu anhu aytadilar : Men Rasululloh
sollallohu alayhu vasallamdan bir so`z eshitdim . Shu so`z tufayli Alloh taolo
menga manfaat yetkazadi. Rasululloh sollallohu alayhu vasallam ,, Sen
kishlarning aybi va kamchiligini surishtirib yursang , ularni buzib qo`yasan
‘’ degan edilar . SHuning uchun men ularni buzib qo`ymay deb ,
kamchiliklarini tekshirib yurmayman dedilar . Rasululloh sollallohu alayhu
vasallam nima demoqchilar. Kishlar aybini qidirib , uni fosh qilinsa , oshkora
qilinib yuradigan gunohlar maxfiylashadi . Unda bir gunoh o`rniga ikki gunoh
qilib , axloq tanazzulga yuz tutadilar deganlar. Anas ibn Malik raziyallohu
anhudan rivoyat qilinadi : Rasulullohu sollallohu alayhu vasallam : Bir- birngiz
bilan achchiqlashmang , hasad qilmang , teskari qarab ketmang . Ey , Alloh
taoloning bandalari ! Bir- biringiz bilan aka- uka bo`linglar , hech bir musulmon
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-43_ Том-1_ Май-2025
237
kishi o`z birodaridan uch kechadan ortiq arazlab yurishi joiz emas – dedilar .
Musulmon kishi bir- bir bilan achchiqlanmasligi kerakligi aytilmoqda.
Uboda ibn Somit rivoyat qiladilar : Rasulullohu sollallohu alayhu
vasallam dedilar : Siz menga olti narsaga kafolat bering , men ham sizga
jannat kafolatini berayin : rost so`zlang , va`dangizni bajaring , omonatga rioya
qiling , nomusingizni saqlang , haromga nazar qilishdan tiyiling va qo`lingizni
haromdan torting. Shu narsalardan o`zini tortgan insonga jannat kafolatini
berganlar . Abu Hurayra raziyallohu anhudan rivoyat qilinadi : Rasulullohu
sollallohu alayhu vasallam dedilar, Bandalar tong ottirgan kun borki , unda
ikki farishta tushib , ulardan biri Allohiml ! Infoq qiluvchiga o`rnini
qoplaydigan narsa ato et – deydi . Ikkinchisi Allohim! xasis , ziqnalarga talofat
bergin – deydi . Infoq qiluvchi – o`z yaqinlari yoki boshqa insonlarning
ehtiyojlarini qondirish uchun yordam beruvchilar uchun o`rnini qoplaydigan
narsa ato etishini so`raydi. Bahz ibn Hakim raziyallohu anhu ( r. a.) otasi va
bobosidan rivoyat qiladi , bobosi aytdi : ,, Rasulullohdan ‘’, Ey Rasululloh ,
men yaxshiligimni kimga qilsam bo`ladi ?- deb so`radim , ,,Onangga’’ dedilar
. Men shu savolimni uch marotaba qaytarsam ham . Rasululloh ,, Onangga ‘’-
deyverdilar : To`rtinchi marotaba so`raganimda : Otangga va yaqin bo`lgan
qarindoshlaringga – dedilar. Abu Muso Ash`ariy raziyallohu anhuning o`g`li
Abu Burda raziyallohu anhuning aytishicha Abdulloh ibn Umar raziyallohu
anhuning bir yamanlik odam o`z onasini opchilab , xonayi Ka`bani tavof
qildirib yurganini ko`rdilar . U odam quydagi baytni ohang bilan o`qirdi.
Onayi zorim uchun bo`ynimni eggan tevaman,
Tevaga mingan onam horsalar ham men charchamam
U , shuni o`qib turib Abdullohga qaradi-da , Ey Abdulloh ibn Umar ,
mana shu xizmatim bilan men onamning haqini ado qila oldimi ? deb so`radi
: Yo`q bu xizmating seni tug`ish vaqtida onangni qiynab tutgan to`lg`oqlarining
bittasiga ham barobar emas – dedilar.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-43_ Том-1_ Май-2025
238
Uvays Qaraniyning onasiga qilgan xizmatlarini sayyidul bashar , Nabiy
alayhu – salom o`z hadislarida ulug`lab , maqtab marhamat habarini beradilar.
Onasiga juda ko`p xizmat qilgani tufayli uning ismini eshitgan kishi ongida
,, oansiga yaxshilik qilgan solih inson ‘’ qiyofasida gavdalanadigan bo`ldi.
Yuqorida keltirilgan hadisdan bilishimiz mumkinki onalarimiz oldilaridagi
haqilarini ado qilish uchun nimaki qilsak ham kam ekanligi bilishimiz mumkin.
Bejizga ,, Jannat onalar oyoqlari ostidadir ‘’ deb aytilmagan. Onaning
ahamiyatini va unga bo`lgan hurmatini ta`kidlaydi unga xizmat qilish va
uning duolarini olish , jannatga erishishning bir yo`l sifatida ko`rsatiladi
onalarimizni
tariflashga
til
ojiz.
Ona
borki,
dunyo
go`zal
.
Foydalangan adabiyotlar ro`yxati:
1.SHayx Muhammad Sobiq Muhammad Yusuf //Abu Muso // Ibn Umar //
Abdulloh ibn Amri // . ,, SHarq ‘’ nashiryoti kompaniyasi bosh tahririyoti
Toshkent – 2002. – 8 – 10 bet.
2. Imom Al – Buxoriy. // Abu Hurayra // Ibn Umar// Rib`iy ibn Hirosh // Jobir
ibn Abdulloh // Muoviy ibn Abu Sufyon // Anos ibn Malik // Bahz ibn Hakim
// Abu Muso Ash`ariy. ,,G`afur G`ulom ‘’ nashiryoti . 2020 – 2021. – 132 – 139
bet.
