https://scientific-jl.com/luch/
Часть-40_ Том-1_ Март-2025
315
SULTON JALOLIDDIN MANGUBERI
Abdusalomova Xurshida Jaloldinovna
Farg‘ona viloyati,Marg‘ilon shahri 1-umumiy o‘rta ta’lim maktabi
oliy toifali tarix fani o‘qituvchisi
Annotatsiya:Ushbu maqolada buyuk sarkarda va davlat arbobi Sulton
Jaloliddin Manguberdi hayoti, harbiy yurishlari va uning tarixiy ahamiyati
yoritiladi. U Chingizxon istilosiga qarshi olib borgan kurashi va shaxsiy jasorati
bilan tarix sahifalarida muhim o‘rin egallagan. Tadqiqot davomida uning siyosiy
faoliyati, harbiy taktikasi va o‘rta asrlardagi Markaziy Osiyo tarixiga ta’siri tahlil
qilinadi.
Kalit so‘zlar: Sulton Jaloliddin Manguberdi, Xorazmshohlar davlati,
Chingizxon, harbiy strategiya, tarixiy jasorat.
I.
KIRISH
Sulton Jaloliddin Manguberdi XIII asr boshlarida yashab, Chingizxon(1-
rasm) boshchiligidagi mo‘g‘ullar istilosiga qarshi mardonavor kurash olib borgan.
U Xorazmshohlar sulolasining eng jasur hukmdorlaridan biri bo‘lib, xalqining
erkinligi yo‘lida jonbozlik ko‘rsatgan. Mo‘g‘ullar bosqiniga qarshi muvaffaqiyatli
janglar olib borishi natijasida u tarixda eng mashhur harbiy sarkardalardan biri
sifatida tilga olinadi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-40_ Том-1_ Март-2025
316
1-rasm.Chingizxon.Mo‘g‘ullar hukmdori.
II.
METODOLOGIYA
Maqolada tarixiy manbalar, jumladan, Ibn al-Asir, Juvayniy va
Rashididdinning yozma asarlari asosida tahlil yuritiladi. Shuningdek, zamonaviy
tarixchilarning ilmiy maqolalari va arxiv hujjatlaridan foydalanilgan. Qiyosiy tahlil
metodi asosida Jaloliddinning harbiy yurishlari va mo‘g‘ullarga qarshi olib borgan
jang taktikalari o‘rganildi.
III.
TAJRIBA VA NATIJALAR
Sulton Jaloliddin Manguberdi harbiy iste’dodi va qo‘mondonlik mahorati
bilan ajralib turadi. U 1221-yilda Sind daryosi bo‘yida mo‘g‘ullarga qarshi
shiddatli jang olib borgan va o‘z qo‘shini bilan daryodan suzib o‘tgan holda qochib
qutulgan. Bu voqea uning jasorati va strategik fikrlashini namoyon etadi.
Shuningdek, uning Kichik Osiyo va Fors hududlarida olib borgan harbiy yurishlari
ham muhim natijalar bergan.
Uning muvaffaqiyatlariga qaramay, Xorazmshohlar davlatining (2-rasm)
zaiflashishi va ichki nizolar uning mo‘g‘ullarga qarshi kurashini qiyinlashtirdi.
Jaloliddin o‘z armiyasini qayta tiklashga urinib, yangi ittifoqlar tuzishga harakat
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-40_ Том-1_ Март-2025
317
qilgan bo‘lsa-da, oxir-oqibat mo‘g‘ullarning doimiy bosimi ostida mag‘lub bo‘ldi
va hayotining so‘nggi yillarida noaniq sharoitlarda halok bo‘ldi.
2-rasm.Xorzamshohlar davlati 1097-1231-yillarda
IV.
TAKLIFLAR
Jaloliddinning harbiy strategiyalarini o‘rganish va ularni harbiy ta’lim
tizimida qo‘llash muhim ahamiyatga ega. Uning qahramonlik merosini yoshlarga
yetkazish va uni milliy g‘urur ramzi sifatida targ‘ib etish lozim. Shuningdek, tarixiy
shaxslarimizga oid ilmiy tadqiqotlarni kengaytirish va yangi arxiv materiallarini
o‘rganish
kelajak
avlod
uchun
muhim
bilim
manbai
bo‘lishi
mumkin.Jaloliddinning harbiy yurishlari asosida tarixiy filmlar va hujjatli
ko‘rsatuvlar tayyorlash, bu orqali uning hayoti va qahramonligini keng ommaga
yetkazish maqsadga muvofiq. O‘zbekiston ta’lim tizimida uning shaxsiyati va
harbiy strategiyalari bo‘yicha maxsus kurslar joriy etish foydali bo‘lishi mumkin.
Tarixiy obidalar va yodgorliklar barpo etish orqali uning xotirasini abadiylashtirish
ham muhim takliflardan biridir.Shuningdek, Sulton Jaloliddin Manguberdi haqida
xalqaro miqyosda ilmiy konferensiyalar tashkil etish, xorijiy tarixchilar bilan
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-40_ Том-1_ Март-2025
318
hamkorlikda tadqiqotlar olib borish va uni jahon ilmiy hamjamiyatiga tanitish
lozim.
V.
XULOSA
Sulton Jaloliddin Manguberdi o‘z davrining eng jasur va iste’dodli
sarkardalaridan biri bo‘lib, uning mo‘g‘ullarga qarshi kurashi butun musulmon
olami tarixida muhim ahamiyat kasb etadi. Uning hayoti va harbiy yurishlari
bugungi kunda ham strategik ahamiyatga ega bo‘lib, milliy qahramon sifatida
e’tirof etilishi lozim. Uning nomini abadiylashtirish va tarixiy merosini saqlash har
birimizning vazifamizdir.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Ibn al-Asir. "Al-Kamil fi al-Tarikh".
2.
Juvayniy. "Tarixi Jahongusha".
3.
Rashididdin. "Jome' ut-Tavorix".
4.
Bartold V.V. "Xorazmshohlar davlati tarixi".
5.
O‘zbekiston Tarixi Akademiyasi materiallari.
6.
Zamonaviy tarixiy tadqiqotlar va ilmiy maqolalar.
