Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_1-to’plam_Iyun -2025
161
ISSN:3030-3621
LIMFOLEYKOZ ETIOPATOGENEZI VA KLINIK XUSUSIYATLARI
Abdipattayeva Zamiraxon Xafizovna
Qo‘rg‘ontepa Abu Ali ibn Sino
nomidagi Jamoat salomatligi texnikumi
terapiya fani o‘qituvchisi.
Annotatsiya:
Surunkali limfotsitar leykoz - bu limfotsitlar genomidagi
mutatsiyalar natijasida yuzaga keladigan o’sma kasalligidir. B-limfotsitlarning asosiy
vazifasi gumoral immunitetni ta’minlashdir. B-limfotsitlar rivojlanishining yakuniy
bosqichi immunoglobulin ajraladigan plazma hujayrasidir. Surunkali limfotsitar
leykozda hujayra genomidagi o’zgarishlar tufayli B-limfotsitlar plazma
hujayralarigacha rivojlanmaydi, bu esa bemorning organizmida immunoglobulinlar
(antitanalar) ishlab chiqarishning keskin pasayishiga olib keladi.
KIRISH
Mustaqil kasallik sifatida surunkali limfotsitar leykoz 1856 yilda R. Virxov
tomonidan ajratilgan.
Surunkali limfoleykoz Yevropa va Shimoliy Amerikadaeng keng tarqalgan
leykoz turidir; bu mamlakatlarda u barcha leykozlarning taxminan 30% ni tashkil
qiladi. Yillik kasallanish 100 ming kishiga 3-3,5 holatni tashkil etadi, 65 yoshdan
oshganlarda – 20, va 70 dan oshganlarda - 100 ming aholiga 50 tagacha ko’tariladi.
Erkaklar surunkali limfotsitar leykozni ayollarga qaraganda 2 baravar ko’p
ychraydi.
Surunkali limfoleykoz asosan qariyalarning kasalligi bo’lib, kasallarning
o’rtacha yoshi 65-69 yoshni tashkil qiladi. 70% dan ortig’i 60 yoshdan oshgan, 10%
dan kamrog’i - 40 yoshdan oldin kasal bo’lishadi. Ionlashtiruvchi nurlanish ta’siriga
uchragan yoki benzol yoki motor benzini bilan aloqada bo’lgan odamlarda surunkali
miyeloid leykozga xos bo’lganidek, surunkali limfotsititar leykoz bilan kasallanish
ko’paymaydi.
Bir necha yillar davomida kasallik asimptomatik bo’lishi mumkin. Periferik
qonning hujayra tarkibini o’rganishda faqat limfotsitoz va leykotsitozni aniqlash
shifokorning e’tiborini jalb qilishi mumkin. Limfa tugunlari asta-sekin o’sib boradi,
birinchi navbatda servikal va aksillar. Keyin jarayon deyarli har qanday limfa tugunlari
guruhiga tarqalishi mumkin. O’simta massasi oshgani sayin, ko’plab neoplaziyalar
uchun odatiy bo’lmagan nospesifik hodisalar yuzaga keladi: umumiy holsizlik,
charchoq, vazn yo’qotish, terlash. Ko’pincha surunkali limfotsitik leykoz bilan
og’rigan bemorlarda "limfoproliferativ triada" mavjud: sababsiz terining qichishi,
haddan tashqari terlash, qon so’ruvchi hasharotlarning chaqishiga yomon bardoshlik.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_1-to’plam_Iyun -2025
162
ISSN:3030-3621
Surunkali limfoleykoz bilan og’rigan bemorlar infeksiyaga nisbatan
sezgirlikning oshishi bilan tavsiflanadi. Yuqumli asoratlar bemorlarning hayot sifatini
yomonlashtiradigan asosiy omillardan biridir; ko’pincha surunkali limfotsitik leykoz
bilan og’rigan bemorlarning umr ko’rish davomiyligini cheklaydigan yuqumli
asoratlar. Bakterial vositalar ko’pincha nafas olish tizimi va siydik yo’llariga ta’sir
qiladi. Surunkali limfotsitik leykoz uchun, shuningdek, boshqa B-hujayrali
malignizatsiyalangan shishlar uchun, gerpes viruslari keltirib chiqaradigan
infeksiyaning qo’shilishi xarakterlidir. Gerpetik infeksiya ko’pincha og’ir og’riqlar
bilan birga keladi, qattiq azob-uqubatlarga sabab bo’ladi. Antitumor immunitetidagi
nuqson surunkali limfotsitik leykoz bilan og’rigan bemorlarda ikkinchi o’simtani
rivojlanish tendentsiyasining kuchayishiga sabab bo’ladi, shuning uchun bemorlarni
tibbiy ko’rikdan o’tkazishda qo’shimcha neoplaziya paydo bo’lishiga e’tiborni
kuchaytirish kerak.
Kasallikning dastlabki bosqichida surunkali limfoleykozda periferik qondagi
o’zgarishlar odatda faqat limfotsitoz bilan ifodalanadi. Vaqt o’tishi bilan
limfotsitlarning mutlaq soni ortadi. Kasallikning keyingi bosqichlarida normohromik
anemiya va / yoki trombotsitopeniya paydo bo’ladi. Autoimmün anemiya yoki
trombotsitopeniya rivojlanishi periferik qonda mos keladigan hujayralar sonining tez
kamayishi bilan namoyon bo’ladi. Yuqorida aytib o’tilganidek, ko’pincha surunkali
limfotsitik leykozning birinchi shubhasi periferik qon tarkibini tasodifiy o’rganish
asosida paydo bo’ladi. Ko’pincha diagnostik qidiruvning boshlang’ich nuqtasi
kengaygan limfa tugunlarini aniqlashdir. To’g’ri tashxis qo’yish limfadenopatiyaning
periferik qon limfotsitozi bilan kombinatsiyasi bilan osonlashadi. Suyak iligining
morfologik tekshiruvi, periferik qon hujayralarining immunofenotiplanishi diagnostika
muammosini hal qiladi.
Kasallikning rivojlanish bosqichlariga ko’ra surunkali limfotsitik leykozning bir
nechta tasniflari taklif qilingan. K. Rai (1975) tasnifida nol bosqich faqat qon va suyak
iligidagi limfotsitoz va keyingi to’rt bosqich bilan ajralib turadi, bu jarayonning limfa
tugunlari, taloq va jigar orqali tarqalishini aks ettiradi. Oxirgi bosqichlar organlarning
limfa infiltratsiyasidan qat’i nazar, sitopeniya (anemiya, trombotsitopeniya) bilan
kechadigan jarayonlarni o’z ichiga oladi.
Xalqaro tizimga (Binet JL) ko’ra, surunkali limfotsitik leykoz A, B va C
bosqichlariga bo’linadi. Birinchi ikki bosqich uch (A) va undan ko’p (B) limfa
sohalarida (barcha periferik limfa tugunlari tarqalgan jarayonga to’g’ri keladi, taloq,
jigar), uchinchisi (C) jarayonga- sitopeniya (anemiya, trombotsitopeniya) bilan.
Adabiyotlar.
1.
Курбонова З.Ч., Бабаджанова Ш.А. Цитологик ташхисга кириш: ўқув
қўлланма. Тошкент, 2022. 137 б .
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_1-to’plam_Iyun -2025
163
ISSN:3030-3621
2.
Курбонова З.Ч., Бабаджанова Ш.А. Цитологик ташхисга кириш: электрон
ўқув қўлланма. 2022, 146 б.
3.
Курбонова З.Ч., Бабаджанова Ш.А. Лаборатория иши: ўқув қўлланма. 2023,
150 б.
4.
Babadjanova Sh.A., Курбонова З.Ч. Qon kasalliklari: o'quv qo'llanma. 2023, 156
b.
5.
Kurbonova Z.Ch., Babadjanova Sh.A. Laboratoriya ishi: o‘quv qo‘llanma.
Тoshkent, 2022. 140 b.
6.
Kurbonova Z.Ch., Babadjanova Sh.A. Laboratoriya ishi: elektron o‘quv qo‘llanma.
Тoshkent, 2022. 176 b.
7.
Kurbonova Z.Ch., Babadjanova S.A. Sitologik tashxisga kirish: o‘quv qo‘llanma.
Тoshkent, “Hilol nashr”, 2021. 152 b.
8.
Kurbonova Z.Ch., Babadjanova Sh.A. Sitologik tashxis asoslari: o‘quv – uslubiy
qo‘llanma. Toshkent, 2022. 47 b.
9.
Kurbonova Z.Ch., Babadjanova Sh.A. Sitologik diagnostika asoslari: o‘quv –
uslubiy qo‘llanma. Toshkent, 2022. 47 b.
10.
Kurbonova Z.Ch., Babadjanova Sh.A., Saidov A.B. Gematologik kasalliklar
sitologik diagnostikasi: o‘quv uslubiy qo‘llanma. Toshkent, 2021. – 56 b.
11.
Kurbonova Z.Ch., Babadjanova Sh.A., Sayfutdinova Z.A. Laboratory work: o'quv
qo'llanma. Toshkent, 2023.
12.
Kurbonova Z.Ch., Babadjanova Sh.A., Sayfutdinova Z.A. Introduction to
cytological diagnostics: o'quv qo'llanma. Toshkent, 2023.
