Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_1-to’plam_Iyun -2025
144
ISSN:3030-3621
RIVOJLANGAN MAMLAKATLARDA HAMSHIRALIK TIZIMLARI:
TAQQOSIY TAHLIL
Alimov Bobirjon Abdulloevich
Buxoro davlat tibbiyot instituti,
Annotatsiya.
Ushbu maqolada AQSh, Janubiy Koreya, Yaponiya, Buyuk
Britaniya, Germaniya, Kanada, Avstraliya va Fransiya kabi rivojlangan davlatlarning
hamshiralik tizimlari tahlil qilinib, ulardagi kamchiliklar va yutuqlar alohida tilga
olingan.
Kalit so‘zlar:
hamshiralik tizimlari, taqqosiy tahlil, kadrlar tuzilmasi, ta’lim
yo‘nalishlari.
Kirish.
Hamshiralik rivojlangan davlatlarning sog‘liqni saqlash tizimida muhim
rol o‘ynaydi. Ular sifatli bemor parvarishini ta’minlash, kasalliklarning oldini olish va
tibbiy yordam ko‘rsatish jarayonida asosiy kuch hisoblanadi. Har bir mamlakat ta’lim,
kadrlar tuzilmasi, mustaqillik darajasi va sog‘liqni saqlashni moliyalashtirish bo‘yicha
o‘ziga xos tizimga ega.
Quyida AQSh, Janubiy Koreya, Yaponiya, Angliya, Germaniya, Kanada,
Avstraliya va Fransiya kabi rivojlangan davlatlarning hamshiralik tizimlari tahlil
qilinadi.
1. Amerika Qo‘shma Shtatlari (AQSh)
AQSh xususiy va davlat sog‘liqni saqlash modellarining aralashmasi bo‘lgan
murakkab tizimga ega.
Hamshiralik ta’limi va litsenziyalash
Hamshiralik ta’limi bir necha yo‘nalishda olib boriladi: Associate Degree
in Nursing (ADN), Bachelor of Science in Nursing (BSN), Master of Science in
Nursing (MSN).
Hamshiralar NCLEX-RN (Registered Nurse uchun milliy imtihon)
testidan o‘tishi shart.
Oxirgi yillarda BSN (bakalavr) darajasiga ega hamshiralarni ko‘paytirish
harakati kuchaygan.
Kadrlar va hamshiralar roli
Hamshira amaliyotchilar (NPs) va sertifikatlangan anesteziya hamshiralar
(CRNAs) ba’zi shtatlarda mustaqil tibbiy yordam ko‘rsatish vakolatiga ega.
AQShda hamshiralarning soni ko‘p bo‘lsa-da, kadrlar tanqisligi va ish
yukining og‘irligi muammo bo‘lib qolmoqda.
Muammolar va innovatsiyalar
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_1-to’plam_Iyun -2025
145
ISSN:3030-3621
Muammolar: Ishning qiyinligi, uzoq smenalar, ta’lim narxining
qimmatligi.
Innovatsiyalar: Telemeditsina, elektron tibbiy yozuvlar (EHR), sun’iy
intellekt asosida bemorlarni monitoring qilish tizimlari.
2. Janubiy Koreya
Janubiy Koreyada tez rivojlanayotgan tibbiyot tizimi mavjud, ammo
hamshiralik sohasida ortiqcha yuklama mavjud.
Hamshiralik ta’limi va litsenziyalash
Hamshiralik ta’limi 4 yillik bakalavr dasturlari va diplom kurslari orqali
amalga oshiriladi.
Hamshiralik amaliyoti uchun Koreya litsenziya imtihoni topshirish kerak.
Hamshiralik bo‘yicha onkologiya, anesteziologiya va reanimatsiya kabi
maxsus yo‘nalishlar mavjud.
Kadrlar va hamshiralar roli
Koreyada hamshiralarning bemor bilan ishlash hajmi yuqori, chunki
hamshira-soni bemor-soniga nisbatan kam.
Hamshiralar asosan parvarish va yordamchi ishlarga jalb qilinadi.
Muammolar va innovatsiyalar
Muammolar: Ishning og‘irligi, maoshlarning pastligi, bemorlarning
ko‘pligi.
Innovatsiyalar: Sun’iy intellekt asosida tashxis qo‘yish tizimlari,
robotlashtirilgan hamshiralik xizmatlari.
3. Yaponiya
Yaponiya aholining qarib borishi sababli hamshiralarga bo‘lgan talab ortib
bormoqda.
Hamshiralik ta’limi va litsenziyalash
Hamshiralik ta’limi diplom, bakalavr yoki kollej kurslari orqali beriladi.
Hamshiralar Milliy hamshiralik imtihonidan o‘tishi kerak.
Yaponiyada geriatriya (qariyalar parvarishi) bo‘yicha hamshiralik
mashhur yo‘nalish hisoblanadi.
Kadrlar va hamshiralar roli
Yaponiya Filippin va Indoneziyadan hamshiralarni jalb qilish bo‘yicha
maxsus dasturlarga ega.
Muammolar va innovatsiyalar
Muammolar: Tashqi mamlakatlardan kelgan hamshiralar uchun til
to‘siqlari, kadrlar yetishmovchiligi.
Innovatsiyalar:
Robot-hamshiralar,
masofaviy
monitoring
texnologiyalari.
4. Buyuk Britaniya (Angliya)
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_1-to’plam_Iyun -2025
146
ISSN:3030-3621
Angliya hamshiralar uchun milliy sog‘liqni saqlash tizimi (NHS) orqali davlat
tomonidan moliyalashtirilgan tizimga ega.
Hamshiralik ta’limi va litsenziyalash
Bakalavr diplomi (BSN) talab qilinadi.
Hamshiralik va akusherlik kengashi (NMC) tomonidan ro‘yxatdan
o‘tilishi lozim.
Kadrlar va hamshiralar roli
Hamshira amaliyotchilar (NPs) mustaqil ravishda dori yozishi va tashxis
qo‘yishi mumkin.
Muammolar va innovatsiyalar
Muammolar: NHS moliyaviy muammolari, Brexit sababli xorijiy
hamshiralarni jalb qilishdagi qiyinchiliklar.
Innovatsiyalar: Telemeditsina, sun’iy intellekt texnologiyalari.
5. Germaniya
Germaniyada universitet va kasb-hunar ta’limi asosida hamshiralik tizimi
shakllangan.
Hamshiralik ta’limi va litsenziyalash
Hamshiralik uch yillik kasbiy tayyorgarlik orqali amalga oshiriladi.
Germaniya chet ellik hamshiralarni faol jalb qilmoqda.
Muammolar va innovatsiyalar
Muammolar: Keksaygan hamshira kadrlar, chet ellik ishchilarning
moslashuvi.
Innovatsiyalar: Raqamli tibbiy yozuvlar, uy parvarish xizmatlarini
rivojlantirish.
6. Avstraliya
Avstraliya Medicare nomli universal sog‘liqni saqlash tizimiga ega bo‘lib,
barcha fuqarolar va doimiy yashovchilarga subsidiyalangan tibbiy xizmatlar
ko‘rsatadi. Bundan tashqari, mamlakatda xususiy sog‘liqni saqlash tizimi ham
rivojlangan.
Hamshiralik ta’limi va litsenziyalash
Ta’lim yo‘nalishlari:
o
Ro‘yxatdan o‘tgan hamshira (RN) bo‘lish uchun 3 yillik hamshiralik
bakalavriati (Bachelor of Nursing - BN) talab qilinadi.
o
Diplomli hamshira (Enrolled Nurse - EN) bo‘lish uchun 18-24 oylik
diplom kurslari mavjud.
o
Hamshira amaliyotchilar (Nurse Practitioner - NP) magistratura yoki
doktorantura darajasiga ega bo‘lishi kerak.
Litsenziyalash:
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_1-to’plam_Iyun -2025
147
ISSN:3030-3621
o
Hamshiralar Avstraliya sog‘liqni saqlash amaliyotchilari regulyatsiya
agentligi (AHPRA) da ro‘yxatdan o‘tishi shart.
o
Avstraliya hamshiralik va akusherlik kengashi (NMBA) professional
standartlarni nazorat qiladi.
Kadrlar va hamshiralarning roli
RN (Ro‘yxatdan o‘tgan hamshiralar) kasalxonalar, keksalar parvarishi va
jamoat salomatligi muassasalarida ishlaydi.
NP (Hamshira amaliyotchilar) mustaqil ravishda kasalliklarni tashxislash,
dori yozish va davolash huquqiga ega.
Masofaviy hududlarda ishlovchi hamshiralar (Remote Area Nurses -
RANs) qishloq va tubjoy aholi hamjamiyatlariga tibbiy yordam ko‘rsatadi.
Ruhiy salomatlik bo‘yicha hamshiralar psixologik yordam ko‘rsatish
tizimida muhim o‘ringa ega.
Muammolar va innovatsiyalar
Muammolar:
o
Qishloq joylarda hamshiralarning yetishmovchiligi. Ko‘pchilik urban
markazlarda ishlashni afzal ko‘radi.
o
Ish yukining ortishi va charchoq. Hamshiralarga bo‘lgan talab tobora
oshmoqda.
Innovatsiyalar:
o
Telemeditsina va virtual hamshiralik xizmatlari qishloq aholisi uchun
muhim ahamiyat kasb etmoqda.
o
Raqamli sog‘liqni saqlash tizimi – My Health Record barcha
bemorlarning raqamli tibbiy yozuvlarini saqlash imkonini beradi.
Misol: Shimoliy hududlarda masofaviy hamshiralar tubjoy aholi uchun
shoshilinch yordam, emlash va surunkali kasalliklarni nazorat qilish xizmatlarini
taqdim etmoqda.
7. Kanada
Kanadada sog‘liqni saqlash tizimi federativ boshqaruv ostida bo‘lib, har bir
viloyat va hudud o‘z tizimini boshqaradi. Davlat tomonidan moliyalashtiriladigan
Medicare dasturi orqali barcha fuqarolar bepul asosiy tibbiy xizmatlardan foydalanish
imkoniga ega.
Hamshiralik ta’limi va litsenziyalash
Ta’lim yo‘nalishlari:
o
Ro‘yxatdan o‘tgan hamshiralar (RNs) to‘rt yillik hamshiralik bakalavriati
(BSN) ni tamomlashi shart.
o
Litsenziyalangan amaliy hamshiralar (LPNs) ikki yillik diplom dasturini
tugatishi kerak.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_1-to’plam_Iyun -2025
148
ISSN:3030-3621
o
NP (Hamshira amaliyotchilar) magistratura yoki doktorantura darajasiga
ega bo‘lishi lozim.
Litsenziyalash:
o
Hamshiralar NCLEX-RN (RNlar uchun) yoki CPNRE (LPNlar uchun)
imtihonlarini topshirishadi.
o
Viloyatlar bo‘yicha litsenziyalash Kanada hamshiralik kollejlari
tomonidan amalga oshiriladi.
Kadrlar va hamshiralarning roli
NPlar mustaqil ravishda tashxis qo‘yish va dori yozish huquqiga ega.
Jamoat salomatligi hamshiralar tubjoy aholiga xizmat ko‘rsatadi.
Uyda parvarish xizmatlari keksalar uchun katta ahamiyatga ega.
Muammolar va innovatsiyalar
Muammolar:
o
Shimoliy hududlarda hamshiralar yetishmovchiligi.
o
Shifoxonalarda navbatlarning uzunligi.
Innovatsiyalar:
o
Telemeditsina va NP rahbarligidagi klinikalar.
Misol: Manitoba viloyatida NPlar mustaqil klinikalar yuritib, aholiga birlamchi
tibbiy yordam ko‘rsatmoqda.
8. Fransiya
Fransiyada sog‘liqni saqlash tizimi davlat tomonidan moliyalashtiriladi
(Sécurité Sociale) va jahonning eng ilg‘or tizimlaridan biri hisoblanadi.
Hamshiralik ta’limi va litsenziyalash
Ta’lim yo‘nalishlari:
o
IDE (Infirmiers Diplômés d’État - Ro‘yxatdan o‘tgan hamshiralar) uch
yillik hamshiralik diplom dasturini (DEI) tugatishi lozim.
o
Ixtisoslashgan hamshiralar (masalan, anesteziya yoki pediatriya bo‘yicha)
qo‘shimcha ta’lim oladi.
Litsenziyalash:
o
Hamshiralar milliy litsenziya imtihoni topshirishi va Ordre National des
Infirmiers (ONI) ga ro‘yxatdan o‘tishi kerak.
Muammolar va innovatsiyalar
Muammolar:
o
Ish yukining ko‘pligi va maoshlarning pastligi.
o
Qishloq joylarda kadrlar yetishmovchiligi.
Innovatsiyalar:
o
Telemeditsina va ruhiy salomatlik dasturlari.
Misol: Parijda uy parvarish xizmatlari bemorlarga jarrohlikdan keyin tibbiy
yordam ko‘rsatishga yordam beradi.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_1-to’plam_Iyun -2025
149
ISSN:3030-3621
Xulosa.
Rivojlangan mamlakatlarning hamshiralik tizimlari tahlili shuni
ko‘rsatadiki, har bir davlat o‘zining sog‘liqni saqlash siyosati, iqtisodiy
imkoniyatlari va demografik holatiga moslashgan hamshiralik tizimiga ega.
AQSh, Kanada, Avstraliya kabi davlatlarda hamshiralar yuqori darajadagi
mustaqillikka ega bo‘lib, diagnostika va davolash jarayonida faol ishtirok
etadilar. Yaponiyada aholi qarishi natijasida geriatriya yo‘nalishi rivojlanmoqda,
Koreya va Germaniyada esa hamshiralar soni va mehnat sharoitlari bilan bog‘liq
muammolar mavjud. Angliya va Fransiyada esa milliy sog‘liqni saqlash tizimi
orqali hamshiralik sohasida katta imkoniyatlar yaratilgan bo‘lsa-da, moliyaviy
va kadrlar yetishmovchiligi hali ham muhim masala bo‘lib qolmoqda.
Telemeditsina, sun’iy intellekt va robotlashtirilgan xizmatlar kabi innovatsiyalar
bu sohaning rivojlanishida muhim o‘rin tutmoqda. Ushbu tahlillar
rivojlanayotgan mamlakatlar uchun hamshiralik tizimlarini takomillashtirishda
foydali tajriba bo‘lishi mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
American Association of Colleges of Nursing (AACN). "Nursing Education
Programs."
2.
Korean Nurses Association. "Nursing System in Korea."
3.
Japan Nursing Association. "Nursing in Japan."
4.
National Health Service (NHS). "The Nursing Profession in the UK."
5.
German Federal Ministry of Health. "Nursing Profession in Germany."
6.
Australian Health Practitioner Regulation Agency (AHPRA). "Nursing and
Midwifery Board of Australia."
7.
Canadian Nurses Association (CNA). "The Nursing Workforce in Canada."
8.
French National Order of Nurses (Ordre National des Infirmiers - ONI). "Nursing
in France."
9.
Various open-access sources on telemedicine and health system innovations in
developed countries.
