Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_1-to’plam_Iyun -2025
105
ISSN:3030-3621
MEKTEPKE SHEKEMGI TÁLIMDE OYIN ARQALI TÁLIM-TÁRBIYA
BERIW
Matjanova Gulzada Annabayevna
Qaraqalpaqıstan Respublikası Pedagogiklıq
sheberlik orayı Mektepke shekemgi, baslawısh
hám arnawlı tálim metodıkaları kafedrası oqtıwshısı
Annotatsiya:
bul maqalada mektepke shekemgi bilimlendiriw shólkemlerinde
tálim-tárbiya jumıslarınıń nátiyjeli ámelge asırılıwda mektepke shekemgi
bilimlendiriw shólkemlerindegi oyın procesiniń sonıń menen birge hár bir iskerlik túrin
durıs shólkemlestiriwge baylanıslı nátiyjeli usıllar keltirilgen.
Аннотация:
В данной статье представлены эффективные методы,
связанные с правильной организацией игрового процесса в дошкольных
образовательных учреждениях, а также каждого вида деятельности, для
эффективного осуществления образовательной и воспитательной работы в
дошкольных образовательных учреждениях.
Abstract:
This article presents effective methods related to the proper
organization of the game process in preschool educational institutions, as well as each
type of activity, for the effective implementation of educational and upbringing work
in preschool educational institutions.
Tayanısh sózler:
Oyın, háreketli oyınlar, didaktika, oyınıń túrleri, tálim-
tárbiyada oyınıń áhmiyeti, qaǵıydalı hám qaǵıydasız oyınlar.
MEKTEPKE SHEKEMGI TÁLIMDE OYIN ARQALI TÁLIM-
TÁRBIYA BERIW
Búgingi kúnde bilimlendiriw sistemasına, sonıń ishinde mektepke shekemgi
bilimlendiriw sistemasına da jańa pedagogikalıq texnologiyalar, interaktiv usıllar kirip
kelmekte. Bul texnologiyalardıń mazmun-mánisin, tiykarǵı principlerin,
nızamlılıqların, olardan nátiyjeli paydalanıw jolların bilip alıw tiyis. Bizge belgili,
balalardıń tiykarǵı waqtı oyın menen ótedi. Oyın - mektepke shekemgi jas balalardıń
hár tárepleme rawajlanıwınıń áhmiyetli quralı, olardıń tiykarǵı iskerligi bolıp
esaplanadı. Oyın procesinde bala shaxsı iskerlik subyekti esaplanadı. Oyın uzaq
dáwirlerden berli belgili ilimpazlar, pedagog-psixologlar, filosoflar, sociologlar,
etnograflar hám mádeniyat xızmetkerleriniń dıqqatın ózine qaratıp kelgen. Orta Aziya
mádeniyatı tariyxına názer taslasaq, shańaraqta perzent tárbiyasına úlken itibar
berilgen.
Áyemgi pedagog ilimpazlarınan P.F.Lesgaft, K.D.Ushinskiy tárepinen oyın
teoriyası islep shıǵılǵan. Oyınnıń miynet procesi tiykarında payda bolǵanlıǵı hám onıń
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_1-to’plam_Iyun -2025
106
ISSN:3030-3621
jas áwladtı miynetke tayarlawdaǵı rólli, oyın mazmunınıń bala shaxsın
qáliplestiriwdegi áhmiyetin K.D.Ushinskiy tiykarlap berdi. Rus ilimpazları kórkem
ónerdiń kelip shıǵıwın izertledi. Íslep atırǵanda balalar oyınlarına itibar beredi. Olardıń
pikirinshe, adamzat tariyxında oyınlar kórkem óner sıyaqlı, miynet payda bolǵannan
soń hám onıń tiykarında júzege kelgen. Jámiyet turmısında miynet procesinde balalar
úlkenler miynetine eliklew arqalı oynaydı, tap usı oyın keyin ala balalardı miynet
iskerligine tayarlawda áhmiyetli basqısh bolıp esaplanadı. P.F.Lesgaft "Bala" dáslepki
oyınında átirapındaǵı waqıya-hádiyselerge eliklew isleydi, oyın sociallıq haqıyqatlıqtı
sáwlelendiredi, -dep túsindirilgen edi. Ullı psixolog D.V.Elkonin oyınnıń kelip
shıǵıwına baylanıslı jańa ideyanı alǵa súredi. Jámiyettiń dáslepki rawajlanıwında-aq
balalardıń úlkenler turmısı hám miynetinde qatnasıwı, balalardıń miynet etiwleri ushın
qolay oyınshıq - miynet quralları islep shıǵılǵan. Oyınshıq-qurallardıń payda bolıwı
nátiyjesinde rólli oyınlar payda boladı.
L.S. Vigodskiy oyındı balanıń ishki sociallıq dúnyası, sociallıq buyırtpalardı
ózlestiriw quralı sıpatında táriypleydi.
S.A. Shmakovtıń atap ótiwinshe, oyınlar tómendegi tórt tiykarǵı ózgeshelikke
iye:
erkin rawajlandırıwshı iskerlik - yaǵnıy bala oyındı ózi tańlaydı, onda aktiv
qatnasıwdı talap etedi. Bunda birinshi gezekte juwmaqlawshı nátiyje emes, al oyın
procesi áhmiyetli bolıp esaplanadı.
dóretiwshilik xarakter - yaǵnıy oyın procesinde balalar ushın dóretiwshilikke
úlken imkaniyatlar bar;
emocional tásir - bala oyında oraylıq orındı iyelewdi qáleydi, jeńimpaz bolıwǵa
umtıladı, bul balanıń aktivligin asırıwǵa járdem beredi;
tiykarǵı hám qosımsha qaǵıydalar oyın mazmunı, onıń logikalıq izbe-izligin
belgileydi.
Oyın strukturasına maqset, rejelestiriw, maqsetke erisiw, nátiyjelerdi tallaw
sıyaqlı komponentler kiredi. Oyınnıń eń tiykarǵı ózgesheligi onıń dóretiwshiliginde.
Ol óz-ara gúres, jarıs túrinde kórinedi. Teoriyalıq jaqtan oyınǵa iskerlik, process hám
oqıtıw metodi sıpatında qaraw múmkin.
Oyın iskerlik sıpatında maqsetti belgilep alıw, rejelestiriw hám ámelge asırıw,
nátiyjelerdi talqılawdı óz ishine aladı hám bunda shaxs subyekt sıpatında óz
imkaniyatların tolıq ámelge asıradı. Oyın iskerligin motivaciyalaw oyın xarakteriniń
jaratıw shártleri, shaxstıń ózin kórsete alıwı, óz imkaniyatların ámelge asırıw
mútájliklerin qanaatlandırıwdan kelip shıǵadı.
Mámleketimizde
bilimlendiriw mákemeleriniń oqıw-tárbiya procesi
materiallıq-texnikalıq hám informaciya bazasın bekkemlew, joqarı sapalı oqıw
ádebiyatları hám aldıńǵı pedagogikalıq texnologiyalar menen támiyinlew. Jánede
bilimlendiriw mákemelerin jáhánnıń aldıńǵı shetel tájiriybeleri hámde jetekshi
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_1-to’plam_Iyun -2025
107
ISSN:3030-3621
mámleketleri menen jaqın birge islesiw, baylanısların ornatıw boyınsha alıp barılǵan
reformalar, oqıtıwshılar, pedagog kadrlardı zamanagóy kásiplik bilimleri hám
pedagogikalıq sheberligin arttırıw múmkinshiligin keńeytirip atır. Búgingi kúnde
bilimlendiriw mákemeleri oqıtıwshılarında pedagogikalıq qábiletlerdi rawajlandırıw
sistemasın jetilistiriw zárúrligi júzege kelip atır. Ózbekstan Respublikası bilimlendiriw
mákemelerinde bilimlendiriw sapasın asırıw ilajlarında “Mámlekette ámelge asırılıp
atırǵan keń qamıtılǵan reformalarda bilimlendiriw mákemeleriniń qatnasıwı hám de
baslamalarında, oqıtıwshı, pedagoglardıń bilimi hám pedagogikalıq sheberligi
monıtoringin júrgiziw” sıyaqlı wazıypalar belgilengen. Buǵan baylanıslı
oqıtıwshılarda pedagogikalıq qábiletlerdiń rawajlanıw dárejesiniń pedagogikalıq-
psixologiyalıq qásiyetleri hám faktorların anıqlastırıw, didaktikalıq sistemasın
jetilistiriw zárúrli áhmiyetke iye boladı.
Shaxstıń qáliplesiwinde tiykarınan balalıq dáwirinde yaǵnıy 1,5-5 jaslarda
qáliplesedi. Bala 1,5-2 jasında jaqsı, jamandı ańlaydı 3 jasında bolsa fizikalıq, aqılıy
jaqtan qáliplesip boladı. Mine usi imkaniyatlardan paydalanıp olarda qorshagan
ortalıqqa baylanıslı túsiniklerdi qáliplestiriw áhmiyetli pedagogikalıq túsinik
esaplanadı. Bul túsinik tiykarınan shańaraq hám mektepke shekemgi bilimlendiriw
shólkemlerinde sheshiledi.
Mektepke
shekemgi
bilimlendiriw
shólkemleriniń
jumısın
qayta
shólkemlestiriw ushın onı jańa pedagogikalıq texnologiya teoriyası menen bayıtıw,
interaktiv usıllardan paydalanıw zárúr. Usı múnásibet penen mektepke shekemgi
bilimlendiriw shólkemlerinde jumıs alıp barıp atırǵan tárbiyashılardıń jańa áwladı
tayarlaw hám qayta tayarlaw, olardı zamanagóy bilimler menen qurallandırıw jáne
olarda kásiplik hám dóretiwshilik qatnas sezimin qáliplestiriw bilimlendiriw
sistemasında alıp barılıp atırǵan bilimlendiriw reformalarınıń áhmiyetli baǵdarlarınan
biri bolıp esaplanadı.
Oyın-úlkenler tárepinen qollanılatuǵın iskerlik túrleriniń biri bolıp qarım-qatnas
predmetleri, usılları hám quralları menen baylanısadı. Oyında bala rawajlanadı shaxs,
onda psixikanıń sonday tárepleri qáliplesedi onıń oqıw hám miynet iskerliginiń
nátiyjeli bolıwı adamlarǵa qatnasıq ornata alıw qábileti rawajlanadı. Oyında balalar
birinshi miynet tájiriybesin arttıratuǵınlıǵı dálillengen. Kollektivlik pikirlew bul
jaǵday principiallıq áhmiyetli, sebebi balanıń keleshegi jámiyetlik qarım-qatnas
ornatıw menen baylanıslı. Onıń qatnasıwshılar menen birgelikte wazıypalardı
sheshiwdi talap etetuǵın miynet penen sociallıq miynet alıwǵa qaratılǵan. Oyın balanıń
ózine tán iskerligi bolıp onıń rawajlanıwında jetekshi rol atqarıladı, oyında bala
dóretiwshi hám subyektli óziniń jumısına baylanıslı wazıypalardı atqaradı. Oyında
onıń aqılıy hám oylaw qábileti, dóretiwshilik qábileti qáliplesedi. Oyın bul universal
qural esaplanadı, oyında úlkenlerdiń bala menen hám balalardıń óz ara qatnasıqların
qáliplestiriw, hár qanday dóretiwshilik iskerlikte bolganı sıyaqlı individuallik óz
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_1-to’plam_Iyun -2025
108
ISSN:3030-3621
kórinisin tabadı. Bala oyında onıń xabardarlıǵı, jeke qatnasıqları, tańlap alıw qábileti
rawajlana baslaydı. Oyın balanıń tolıq rawajlanıwınıń áhmiyetli faktorlarınan biri bolıp
esaplanadı. Qızıgıwshılıq, qıyal, bilim alıw, kónlikpe hám sezimlerdi rawajlandırıw -
bulardıń hámmesi oyınlar hám durıs shólkemlestirilgen ortalıq sebepli júzege keledi.
Oyın procesi - balalar bilim alatuǵın, tájiriybe almasatuǵın, mashqalalardı sheshetuǵın,
jańa kónlikpelerdi ózlestiretuǵın aktiv iskerlik. Oyında bala processke tolıq tartıladı
hám onnan zawıq aladı.
Oyınlardıń túrleri, mazmunı hám quramalılıǵı bala jasına qaray ózgerip baradı.
Sonıń ushın da oyın payda keltiriwi ushın ol balanıń rawajlanıw dárejesine hám onıń
járdeminde sheshiletuǵın wazıypalarǵa sáykes keliwi kerek.
Balalarda oyın háreket kónlikpelerin hám kordinaciyanı rawajlandırıwdıń
áhmiyetli deregi bolıp esaplanadı. Kishi jastaǵı balalar oyın arqalı jańa buyımlardı
biliw, qorshaǵan ortalıqtı talqılaw hám túsiniwdi úyrenedi. Mektepke shekemgi jastaǵı
balalar ushın oyın aktiv bilim alıw usılına aylanadı, qatnasıwǵa, mashqalalardı
sheshiwge járdem beredi, kognitiv hám emocionallıq kónlikpelerdi rawajlandıradı.
Oyın iskerligi arqalı balalar kóplegen turmıslıq jaǵdaylardı qayta tikleydi, shańaraqlıq
hám doslıq óz-ara qatnasıqların úyrenedi, bul bolsa olardıń sociallasıwına, qıyın
jaǵdaylardan shıǵıw jolın tabıwına, hár qıylı róllerdi sınap kóriwge hám basınan
keshiriwge járdem beredi. Mektep oqıwshıları ushın oyın bilim beriw procesinde algan
jańa kónlikpe hám bilimlerin ámeliyatta qollanıw usılına aylanadı.
Oyın mektepke shekemgi bilimlendiriw jastaǵı balalardıń tiykarǵı iskerligi
bolıp, ol arqalı bala shaxs sıpatında qáliplesedi. Oyın balanıń oqıw, miynet iskerligi,
adamlarǵa múnásibetiniń qay dárejede qálipleskenligin belgilep beredi. Oyın
balalardıń fizikalıq rawajlanıwı, mektepke shekemgi bilimlendiriw mákemesiniń
tálim-tárbiya jumısında, balalardı aqılıy, ádep-ikramlılıq, miynet hám estetikalıq
tárbiyalawda úlken áhmiyetke iye. Jámiyettiń ruwxıylıq jetilistiriliwi onda ámelge
asırılatuǵın tálim-tárbiya jumıslarınıń mazmunı, forması hám mánisine baylanıslı. Sol
sebepli de bilimlendiriwdegi jańalanıwdı, respublikamızda ámelge asırılıp atırǵan
basqıshpa-basqısh bilimlendiriw sistemasın pedagogikalıq talqılaw, bul procestiń
nátiyjeli ótiwin támiyinlew zárúrligi júzege keledi. Mektepke shekemgi jastaǵı balanıń
oyın iskerligi mazmun jaǵınan hár qıylı kúndegi jaǵdayǵa qaray ózgerip turadı. Oyın
mudamı ózgerip turatuǵınlıǵı sebepli bala oynap sharshamaydı, jalıqpaydı. Balanıń
qorshaǵan ortalıqqa, adamlarǵa, zatlarǵa hám ózine bolǵan hár qıylı múnásibetleri
mazmun hám forma jaǵınan mudamı “ózgerip” turatuǵın oyın procesinde kórinedi.
Balalardıń hár qıylı mútájlikleri, tilekleri hám qızıǵıwshılıǵı, qábileti hám de bir qansha
jeke páziyletleri oyın procesinde tikkeley rawajlanadı. Oyın procesindegi balalardıń
aktiv iskerliginiń psixikalıq rawajlanıwı ushın áhmiyeti sonnan ibarat, balalardıń hár
qıylı sıpat hám pazıyletleri “oyın” procesinde tek payda bolmastan, bunda sıpat hám
páziyletler bekkemlenedi, ózlestiriledi.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_1-to’plam_Iyun -2025
109
ISSN:3030-3621
Oyın óz mazmunı jaǵınan úlken adamlardıń is-háreketleri hám minez-
qulıqlarına aktiv tákirarlawdan ibarat bolıwı sebepli balalarda ruwxıy páziyletlerdi
bekkemlew ushın hám ádep-ikramlılıq qaǵıydaların bilip alıwları ushın keń
imkaniyatlar beredi. Mektepke shekemgi jas bala oyın procesinde shıpaker yamasa
oqıtıwshı róllin atqarıp atırǵan bolsa, sol kásipke tiyisli barlıq sıpatlardı kórsetiwge
umtıladı. Olar oyınǵa júdá berilip ketse, atqarıp atırǵan róllerine tán sıpatlar sonshelli
shın kewilden, dóretiwshilik penen kórinedi. Balalar ushın oyın mazmunınıń hesh
qanday shegarası joq. Mektepke shekemgi jastaǵı balalar úlkenler turmısınıń barlıq
táreplerin óz oyınlarında sáwlelendire aladı. Oyınnıń áhmiyeti bala shaxsınıń ósip
kamalǵa keliwinde tásir kórsetiwden ibarat.
Oyın procesindegi balalardıń aktiv iskerliginiń psixikalıq rawajlanıwı ushın
áhmiyeti sonnan ibarat, balalardıń túrli sıpat hám páziyletleri oyın procesinde tek ǵana
payda bolıp qoymastan, bunda sıpat hám páziyletler bekkemlenedi, ózlestiriledi. Sonıń
ushın psixologiyalıq kózqarastan aqılǵa muwapıq, yaǵnıy durıs shólkemlestirilgen
oyın bala shaxsın hár tárepleme "rawajlandıradı" hám sonıń menen birge balanıń barlıq
psixikalıq proceslerinde - seziw, dıqqat, eslew, oylaw, qıyal hám erk-ıqrarınıń jedel
rawajlanıwına járdem beredi. Oyın óz mazmunı jaǵınan úlken adamlardıń is-
háreketleri hám minez-qulqına aktiv qatnasıwdan ibarat bolǵanlıǵı sebepli balalarda
ruwxıy sıpatlardı bekkemlew ushın hám ádep-ikramlıq qaǵıydaların bilip alıwı ushın
keń imkaniyatlar beredi. Mektepke shekemgi jastaǵı bala oyın procesinde shıpaker
yamasa oqıtıwshı róllin atqarıp atırǵan bolsa, usı kásipke tiyisli barlıq sıpatlardı
kórsetiwge umtıladı. Olar oyınǵa qanshelli berilip ketse, atqarıp atırǵan róllerine tán
sıpatlar sonshelli shın kewilden, dóretiwshilik tárizde kórinedi. Balalar ushın oyın
mazmunınıń hesh biriniń shegarası joq. Mektepke shekemgi jastaǵı balalar úlkenler
turmısınıń barlıq táreplerin óz oyınlarında sáwlelendire aladı. Oyınnıń áhmiyeti bala
shaxsınıń ósip jetilisiwine tásir kórsetiwden ibarat. Oyın hár bir jas basqıshında balanıń
átirapındaǵı dúnyanı hám adamlar arasındaǵı qatnasıqlardı bilip alıwın kómeklesedi.
Balanıń materiallıq dúnyaǵa, adamlarǵa, óziniń múnásibeti "oynalıp atırǵan oyında"
kórinedi. Balalardıń zárúrlikleri, tilekleri, qızıǵıwshılıqları (háwesleri) tikkeley oyında
kórsetiledi. Oyın balalardıń qıyalparazlıǵı sebepli zatlar hám adamlar dúnyasın olar
ushın maqul tárepke "ózgertiw" imkaniyatın beretuǵın iskerlik bolıp tabıladı. Bizge
belgili, balalardıń tiykarǵı waqtı oyın menen ótedi. Oyın mektepke shekemgi jastaǵı
balalardıń hár tárepleme rawajlanıwınıń áhmiyetli quralı, olardıń tiykarǵı iskerligi
esaplanadı. Oyın procesinde bala shaxsı iskerlik subyekti sıpatında qáliplese baslaydı.
Oyın uzaq waqıtlardan berli belgili ilimpazlar, pedagog-psixologlar, filosoflar,
sociologlar, etnograflar hám mádeniyat ǵayratkerleriniń itibarın ózine qaratıp kelgen
áhmiyetli temadaǵı mashqalalardan biri. Oyınnıń bala tárbiyasındaǵı tiykarǵı rólli
mektepke shekemgi tálim shólkem turmısın oyın menen bayıtıwdı talap etedi. Sonıń
ushın da oyın balalar turmısınıń kún tártibine turaqlı túrde kirgizilgen. Oyınlar ushın
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_1-to’plam_Iyun -2025
110
ISSN:3030-3621
azanǵı awqatqa shekem hám onnan keyin, shınıǵıwlardan soń, seyillerden soń, keshte
úyge ketiwden aldınǵı waqıtqa ajıratıladı. Azanda júdá hárekesheńlikti talap etpeytuǵın
oyınlar ushın sharayat jaratıw maqsetke muwapıq. Mazmunı jaǵınan kóbirek
didaktikalıq oyınlar, stol ústinde oynalatuǵın stol-baspa oyınları, syujetli-rólli oyınlardı
oynaǵan maqul. Seyil dawamında háreketli oyınlardı, qurılıs oyınların shólkemlestiriw
paydalı. Kún tártibinde oyın ushın arnawlı waqıt belgilew oyınnıń óz betinshe iskerlik
sıpatında bar bolıwınıń hám onı balalar turmısın shólkemlestiriw forması sıpatında
hám tárbiya quralı sıpatında qollanılıwınıń eń áhmiyetli pedagogikalıq shárti bolıp
esaplanadı.
Oyın procesin qalay jaqsılaw kerek tárbiyashilar ushın másláhátler:
Qáwipsiz hám xoshametlewshi ortalıq jaratıń: balanı sapalı oyınshıqlar,
materiallar hám orın menen támiyinleń. Oǵan tańlaw erkinligin hám ózin qorshaǵan
álemdi óz betinshe izertlew imkaniyatın beriń.
Oyınǵa qosılıń: bala menen oynawǵa, onıń qızıǵıwshılıǵına qatnasıwǵa waqıt
ajıratıń. Birgeliktegi oyınlar waqtında úlkenler hám balanıń óz-ara baylanısı júdá
áhmiyetli. Ata-analar da bul processke tolıq kirisiwi hám mápdar bolıwı kerek.
Balanı hár tárepleme rawajlandırıw ushın hár qıylı oyınlardı, materiallardı
usınıń. Iskerlik túrlerin ózgertiń: tınısh iskerlikten aktiv iskerlikke.
Rawajlandırıwshı oyınlarǵa ústinlik beriń: balanıń kónlikpeleri hám bilimlerin
rawajlandırıwdı xoshametlewshi oyınlardı tańlań. Máselen, konstruktorlar,
basqatırmalar, qaǵıydalı oyınlar yaki dóretiwshilik oyınları.
Balalardıń oynawına ruxsat beriń: onıń oynaw waqtın sheklemeń, oǵan qansha
waqıt kerekligin ózi sheshsin.
Sorawlar beriń, óz ideyaları hám tásirleri haqqında aytıp beriwin xoshametleń.
Bala hám úlkenler ushın birgelikte oynalatın oyınlar.
“Ayna” oyınnı
Tárbiyashı hám bala qarama-qarsı turadı. Dáslep tárbiyası hár qanday
háreketlerdi kórsetedi, bala bolsa tákirarlaydı, keyin bolsa kerisinshe. Mısalı, oń qolı
menen shep qulaǵına shekem sozılıwı, al bala aynaday etip shep qolı menen oń
qulaǵına shekem sozılıwı kerek.
“Timsaq” oyınnı
Tárbiyashı timsaqtı súwretlep, qolların aldıǵa sozıp, jer bawırlawshılardıń awızı
sıyaqlı ashadı. Sońınan bala "tımsaqtıń" awzına qolın saladı hám tárbiyashı qálegen
sózdi, qosıqtı tákirarlawın yamasa jumbaqtı sheshiwin soraydı. Bala basqa nársege
itibar bermiy, tapsırmanı orınlawǵa háreket etedi. Eger bala qolga túsken bolsa, ol ózi
timsaqqa aylanadi.
“Kenguru” oyınnı
Tárbiyashı hám bala beline sharf baylanadı - bul shártli sumka. Oǵan qálegen
oyınshıqtı saladı. Komanda boyınsha qatnasıwshılar náwbet penen sekirip, aldınnan
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_1-to’plam_Iyun -2025
111
ISSN:3030-3621
belgilengen joldı basıp ótiwi kerek. Oyınshıq "sumkadan" túsip ketpewi talap etiledi.
Kim eń tez hám ǵamxor keńguru bolsa, sol jeńimpaz boladı.
“Álem teris bolsa” oyınnı
Balalar shártli belgiden, yaǵnıy qosıqtan keyin orınların almastıradı:
Sekirip-sekirip
Haw, qarań, kim jasap atır?
Dúnyada hámmesi kerisinshe me?
Balalar basqara basladı.
Injiq analardı jubatıw.
Eger bizdi ajayıp álem zeriktirse,
Birgelikte aytamız:
Bul jerden sekir!
"Sekiriw-sekiriw" sózinen keyin balalar úlken insan bolıp ata-anasına yamasa
úlken insanlarǵa tárbiya beredi, ata-analar bolsa erkelep, aytqanın qılmaydı. Jáne
"sekiriw-sekiriw"di esitip, haqıyqatlıqqa jáne qaytadı.
“Quwnaq top” oyınnı
hám bala bir-birine top ılaqtırıp, óz sheriklerine jaqsı at oylap tabadı. Oyınǵa
shańaraqtıń barlıq aǵzaları qatnasıwı múmkin. Áhmietlisi, atlar tek ǵana adamnıń
minez-qulqı menen emes, al onıń qızıǵıwshılıǵı menen de baylanıslı bolıwı múmkin.
Kim jaqsı sózlerdi kóbirek oylap tapsa, sol utadı.
Oyın bala rawajlanıwınıń ajıralmas bólegi bolıp, onıń áhmiyetin joqarı dárejede
bahalaw qıyın. Bala oyın procesinde kónlikpeler hám bilimlerdi iyeleydi, dóretiwshilik
hám logikalıq pikirlewdi rawajlandıradı, sezimlerdi basqarıwdı, sociallıq baylanıslar
ornatıwdı úyrenedi. Ata-analar óz perzentlerine múnásip sharayat jaratıw, qollap-
quwatlaw hám xoshametlew arqalı oyın procesin jaqsılawda áhmiyetli rol oynaydı.
Oyın tek ǵana oyın-zawıq quralı emes, al hár bir balanıń rawajlanıwında áhmiyetli
qural bolsın.
Jumaqlap ayqanda Mektepke shekemgi jastaǵı balalar oyın iskerligi menen
birgelikte bilim beriw shınıǵıwlarda da qatnasadı. Mektepke shekemgi jastaǵı oqıw
shınıǵıwınıń tiykarǵı mazmunı balanı qorshaǵan turmıstaǵı nárse hám hádiyselerdiń
tiykarǵı ózgeshelikleri menen tanıstırıw, awızeki sóylewdi sózlik baylıǵı, seslerdi durıs
aytıw, grammatikalıq jaqtan durıs sóylewge úyretiw, baylanıslı sóylewdi
qáliplestiriwden ibarat, elementar abstrakt túsiniklerge iye boliw, dene tárbiyası,
súwretlew óneri qıyıp jabıstırıw, súwret, ılay yamasa plastilinnen hár qıylı buyımlar
islew, qurılısı materiallar menen jumıs islew, muzıka hám basqa mazmundaǵı
shınıǵıwlar balanı aqılıy jaqtan mektep bilimlendiriwin iyelewge tayarlaw imkaniyatın
beredi. Kópshilik psixologlar hám pedagoglar oyınnıń psixologiyalıq máseleleri
menen tikkeley shuǵıllanıp, oyınlardıń balanıń psixikalıq rawajlanıwındaǵı áhmiyetine
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_1-to’plam_Iyun -2025
112
ISSN:3030-3621
ayrıqsha toqtap ótkenler, málim bolǵanınday oyın bala ushın reallıqtı sáwlelendiriw
bul waqıya balanı qorshap turǵan waqıyadan ádewir qızıqlıraq.
Qollanılǵan ádebiyatlar:
1.
T.S.Usmonxojaev, A.A.Pulatov, Sh.A.Pulatov, D.X.Abdullaev. "Milliy háreketli
oyınlar teoriyası hám ámeliyatı." Tashkent, 2014.
2.
Karimjon Rahimqulov. "Milliy háreketli oyınlar." "Tafakkur bóstoni" baspası.
Tashkent 2012.
3.
Dene tárbiyası hám sport boyınsha enciklopediyalıq sózlik. G. I. Kukushkin. M.,
Fizkultura hám sport.
Qatnasıwshı anketası
Hudud
Qaraqalpaqstan
Respublikası
Nókıs qalası
Muallif F.I.SH
Matjanova
Gulzada
Annabayevna
Ish joyi
Qaraqalpaqstan
Respublikası
Pedagogikalıq Sheberlık Orayı
Lovozimi
Oqtıwshı
Ilmiy darajasi, ilmiy unvoni
joq
Maqola, máruza nomi
Mektepke shekemgi tálimde oyin
arqali tálim-tárbiya beriw
Konferensiyada ishtirok etish
shakli ( shaxsan yoki onlayn)
Onlayn
Baǵlanish ushın telefon raqam
90-736-7223
