Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_1-to’plam_Iyun -2025
260
ISSN:3030-3621
MAKTABGACHA TA’LIMDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALARDAN
SAMARALI FOYDALANISH: MUAMMOLAR,
IMKONIYATLAR VA ISTIQBOLLAR
Sadullayeva Aziza Ismatullayevna
Buxoro viloyati, Peshku tumani, 5-Davlat
maktabgacha ta’lim tashkiloti direktori
Annotatsiya:
Ushbu maqolada maktabgacha ta’lim muassasalarida raqamli
texnologiyalardan samarali foydalanish masalalari tahlil qilingan. Jumladan, raqamli
vositalarni ta’lim-tarbiya jarayoniga joriy etishdagi muammolar, ularni bartaraf etish
bo‘yicha takliflar, shuningdek, raqamli ta’lim muhitini shakllantirishdagi imkoniyatlar
va istiqbolli yo‘nalishlar yoritilgan. Maqolada zamonaviy axborot texnologiyalari
yordamida bolalarning ta’limga qiziqishini oshirish, muloqot va tafakkur qobiliyatini
rivojlantirishga erishish imkoniyatlari muhokama qilingan. Shu bilan birga,
pedagoglarning raqamli savodxonligini oshirish muhimligi va bu sohada olib
borilayotgan ishlar haqida ham ma’lumot berilgan.
Kalit so‘zlar:
raqamli texnologiyalar, maktabgacha ta’lim, muammolar,
imkoniyatlar,pedagog, raqamli savodxonlik, ta’lim jarayoni, axborot texnologiyalari,
innovatsiya.
Аннотация:
В данной статье рассматриваются вопросы эффективного
использования цифровых технологий в дошкольных образовательных
учреждениях. В частности, освещаются проблемы внедрения цифровых
средств в образовательно-воспитательный процесс, предложения по их
устранению, а также возможности и перспективные направления
формирования цифровой образовательной среды. Обсуждаются возможности
повышения интереса детей к обучению, развития коммуникативных и
мыслительных способностей с помощью современных информационных
технологий. Кроме того, представлена информация о важности повышения
цифровой грамотности педагогов и проводимой работе в этом направлении.
Ключевые слова:
цифровые технологии, дошкольное образование,
проблемы, возможности, педагог, цифровая грамотность, образовательный
процесс, информационные технологии, инновации.
Annotation:
This article analyzes the issues of effectively using digital
technologies in preschool educational institutions. It highlights the challenges of
integrating digital tools into the educational process, offers suggestions for
overcoming them, and discusses opportunities and promising directions for creating a
digital learning environment. The article explores how modern information
technologies can increase children's interest in learning and enhance their
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_1-to’plam_Iyun -2025
261
ISSN:3030-3621
communication and thinking skills. It also emphasizes the importance of improving
teachers' digital literacy and provides information on ongoing efforts in this area.
Keywords:
digital technologies, preschool education, problems, opportunities,
teacher, digital literacy, educational process, information technologies, innovation.
Kirish
Bugungi kunda raqamli texnologiyalar inson hayotining deyarli barcha
jabhalariga chuqur kirib borgan bo‘lib, ta’lim sohasida ham ulkan o‘zgarishlarga sabab
bo‘lmoqda. Ayniqsa, erta bolalik davridagi ta’lim jarayonini zamon talablari asosida
tashkil etish, bolalarning tafakkurini, dunyoqarashini, bilimga bo‘lgan qiziqishini va
kommunikativ ko‘nikmalarini shakllantirishda zamonaviy texnologiyalarning o‘rni
beqiyosdir. Shu nuqtai nazardan qaralganda, maktabgacha ta’lim tizimida raqamli
texnologiyalardan foydalanish nafaqat zarurat, balki ta’lim sifati va samaradorligini
oshirish yo‘lida muhim vositadir.
O‘zbekiston Respublikasining “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni hamda
“Maktabgacha ta’lim va tarbiya to‘g‘risida”gi Qonunida bolalarning har tomonlama
barkamol rivojlanishini ta’minlash, ularning shaxsiy xususiyatlarini inobatga olgan
holda individual yondashuv asosida ta’lim berish zarurligi belgilab o‘tilgan.
1
Mazkur
qonunlarda ta’lim jarayoniga axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini joriy etish,
zamonaviy vositalardan foydalanish orqali ta’limning sifat ko‘rsatkichlarini oshirish
asosiy ustuvor yo‘nalishlardan biri sifatida ko‘rsatilgan.
Prezidentimiz tomonidan ilgari surilgan “Raqamli O‘zbekiston – 2030”
strategiyasi doirasida ham maktabgacha ta’lim muassasalarini raqamlashtirish,
interaktiv metodlar asosida darslarni tashkil etish, pedagog kadrlarning raqamli
savodxonligini oshirish masalalari dolzarb ahamiyat kasb etmoqda.
Xususan, 2022-yil 12-aprelda qabul qilingan “Maktabgacha va maktab ta’limi
tizimini
2030-yilgacha
rivojlantirish konsepsiyasi”da maktabgacha ta’lim
tashkilotlarini axborot-kommunikatsiya texnologiyalari bilan ta’minlash, innovatsion
ta’lim platformalarini joriy etish orqali ta’lim-tarbiya jarayonini interaktiv shakllarda
olib borish ko‘zda tutilgan.
2
Shunga qaramasdan, amaliyotda raqamli texnologiyalardan foydalanishda qator
muammolar kuzatilmoqda. Bular qatoriga texnik vositalarning yetarli emasligi, kadrlar
malakasining pastligi, o‘qituvchilarning raqamli savodxonligi yetarli darajada
emasligi, o‘quv-metodik materiallarning interaktiv shaklda yetarlicha tayyorlanmagani
kabi masalalarni kiritish mumkin. Bu esa, o‘z navbatida, ta’lim jarayonining
samaradorligiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi.
1
Karimova, R. M. (2021). Maktabgacha ta’lim pedagogikasi. Toshkent: “Fan va texnologiya” nashriyoti.
2
Axmedova, D. Sh. (2020). Axborot texnologiyalaridan ta’limda foydalanish metodikasi
.
Toshkent: “Ilm Ziyo”
nashriyoti.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_1-to’plam_Iyun -2025
262
ISSN:3030-3621
Shu munosabat bilan, ushbu maqolada maktabgacha ta’lim tizimida raqamli
texnologiyalardan foydalanishning dolzarbligi, mavjud muammolar, mavjud
imkoniyatlar, istiqbolli yo‘nalishlar va ilg‘or xorijiy tajribalarga asoslangan yechimlar
keng yoritiladi. Maqolaning maqsadi — raqamli texnologiyalarni maktabgacha ta’lim
tizimiga chuqur integratsiya qilish orqali bolalarning individual qobiliyatlarini
rivojlantirish, ta’lim sifatini oshirish va raqamli pedagogikaning afzalliklarini ilmiy-
nazariy asosda tahlil qilishdir.
Bugungi kunda raqamli texnologiyalar inson faoliyatining barcha sohalarida,
xususan, ta’lim tizimida tub o‘zgarishlar yaratmoqda. Maktabgacha ta’lim
muassasalari ham bu global raqamli jarayonlardan chetda qolmasligi zarur, chunki
zamonaviy bolalar, ya’ni “raqamli avlod” vakillari, texnologik muhitda ulg‘aymoqda.
Ularning fikrlashi, axborotga bo‘lgan yondashuvi va o‘rganish uslubi ilgari
foydalanilgan an’anaviy metodlardan tubdan farq qiladi. Shu boisdan, ta’lim-tarbiya
jarayonini zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalarisiz tasavvur etib
bo‘lmaydi. Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida raqamli texnologiyalarni qo‘llash bir
necha yo‘nalishda amalga oshiriladi: vizual va eshitish vositalari orqali interaktiv
darslar o‘tkazish, multimediya platformalaridan foydalanish, ta’limiy o‘yinlar,
dasturlar va mobil ilovalar yordamida bolalarning rivojlanishiga ijobiy ta’sir
ko‘rsatish, shuningdek, pedagoglar faoliyatini yengillashtirish, ularga elektron
resurslardan foydalanish imkonini yaratish kabilar shular jumlasidandir. Masalan,
raqamli doskalar, planshetlar, smart televizorlar, ta’limiy mobil ilovalar bolalarning
e’tiborini o‘ziga jalb etadi, ularni faol fikrlashga, muloqotga va mustaqil o‘rganishga
undaydi.
Shu bilan birga, maktabgacha ta’lim muassasalarining aksariyatida texnik
infratuzilmaning yetarli emasligi, raqamli vositalar bilan to‘liq ta’minlanmaganligi
kabi muammolar mavjud. Ko‘plab hududlarda internet sifati past bo‘lib, bu onlayn va
raqamli resurslardan foydalanishga to‘sqinlik qiladi. Bundan tashqari, pedagoglarning
raqamli savodxonligi yetarli emasligi ham muammo hisoblanadi. Ba’zi tarbiyachilar
zamonaviy vositalarni qo‘llashdan cho‘chiydi, ularni o‘zlashtirishda qiyinchiliklarga
duch keladi. Bu esa ularning o‘z faoliyatida innovatsion metodlarni qo‘llash
imkoniyatini cheklaydi.
Pedagogik jamoaning raqamli kompetensiyalarini oshirish, ularni zamonaviy
metodikalar va texnologiyalar bilan qurollantirish muhim vazifalardan biri hisoblanadi.
Bu borada O‘zbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi
tomonidan tashkil etilgan malaka oshirish kurslari, onlayn vebinarlar va seminarlar
muhim ahamiyat kasb etadi. Shuningdek, “Raqamli O‘zbekiston – 2030” konsepsiyasi
asosida pedagog kadrlarni IT yo‘nalishida tayyorlash va ularni muntazam ravishda
bilimlarini yangilab borish talabi belgilangan. Shu o‘rinda, xorijiy davlatlar tajribasiga
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_1-to’plam_Iyun -2025
263
ISSN:3030-3621
murojaat qilish maqsadga muvofiqdir.
3
Masalan, Finlyandiya, Janubiy Koreya,
Yaponiya kabi rivojlangan mamlakatlarda maktabgacha ta’limda raqamli
texnologiyalar nafaqat o‘quv vositasi, balki bolalar hayotining ajralmas qismiga
aylantirilgan. Bu mamlakatlarda interaktiv platformalar, masofaviy ta’lim dasturlari,
sun’iy intellekt asosidagi metodikalar orqali bolalarning shaxsiy qobiliyatlari
aniqlanib, ularga mos ta’lim shakllari taklif etiladi. O‘zbekiston bu tajribalardan
foydalangan holda o‘z milliy modelini ishlab chiqishi lozim.
Shuningdek, raqamli texnologiyalar bolalarda nutq, eshitish, vizual idrok,
tafakkur, mantiqiy fikrlash, muammoli vaziyatlarni hal qilish qobiliyatlarini
rivojlantirishda ham katta yordam beradi.
4
Interaktiv darsliklar, o‘yinli mashqlar va
raqamli testlar ularni faollashtiradi, bilimlarni o‘zlashtirish jarayonini osonlashtiradi.
Ayniqsa, maxsus ehtiyojli bolalar uchun mo‘ljallangan dasturiy ta’minotlar orqali
inklyuziv ta’lim samaradorligini oshirish mumkin.
Albatta, raqamli texnologiyalarning ta’limga joriy etilishi faqat texnik ta’minot
bilan emas, balki psixologik va pedagogik yondashuvlarni qayta ko‘rib chiqishni ham
talab etadi. Tarbiyachilar bolaning individual rivojlanish bosqichlarini inobatga olib,
texnologik vositalardan ehtiyotkorlik bilan, lekin samarali foydalanishlari lozim. Bu
borada ota-onalar bilan hamkorlikda ishlash, ularni raqamli tarbiya masalalariga jalb
etish muhim hisoblanadi.
Maktabgacha ta’limda raqamli texnologiyalarni joriy etish — bu shunchaki
zamonaviylikka intilish emas, balki bolalarning intellektual, axloqiy, estetik hamda
ijtimoiy rivojlanishini ta’minlash yo‘lida muhim pedagogik vosita sifatida e’tirof
etilishi kerak. Davlat siyosati, ilmiy-nazariy yondashuvlar, zamonaviy texnologik
imkoniyatlar va amaliy tajribaning uzviy integratsiyasi orqali bu sohada katta
yutuqlarga erishish mumkin.
Xulosa va takliflar
Maktabgacha ta’lim tizimida raqamli texnologiyalarni samarali joriy etish —
nafaqat zamon talabi, balki bolalarning har tomonlama kamol topishiga xizmat
qiladigan strategik yo‘nalishdir. Bugungi globallashuv va axborotlashtirish jarayonida
bolalarning tafakkur doirasi, idrok qilish qobiliyati va kommunikativ salohiyati tobora
kengaymoqda. Bu esa tarbiyachilarni o‘z ish uslubini yangilashga, zamonaviy axborot-
kommunikatsiya texnologiyalarini puxta egallashga va ularni amaliy faoliyatda
samarali qo‘llashga undaydi. Raqamli texnologiyalar orqali ta’lim jarayonini boyitish,
bolalarda mustaqil fikrlash va muammoli vaziyatlarni hal etish ko‘nikmasini
shakllantirish, ularning ijodiy salohiyatini ro‘yobga chiqarish imkoniyati mavjud.
Biroq bu jarayon o‘z-o‘zidan amalga oshmaydi; u puxta rejalashtirilgan siyosat,
texnik bazani mustahkamlash, pedagogik kadrlarni tayyorlash va jamoatchilik bilan
3
Qodirova, M. T. (2019
).
Raqamli pedagogika asoslari. Samarqand: “Zarafshon” nashriyoti.
4
https://en.unesco.org/themes/early-childhood-care-and-education
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_1-to’plam_Iyun -2025
264
ISSN:3030-3621
hamkorlikda ish olib borishni talab qiladi. Raqamli vositalarni ta’lim-tarbiya
jarayoniga qo‘shishda o‘zbek xalqining mentaliteti, madaniy qadriyatlari va milliy
pedagogika an’analari ham inobatga olinishi zarur. Zamonaviy texnologiyalar — bu
vosita, maqsad esa bolaning har tomonlama yetuk, sog‘lom, ongli shaxs sifatida
shakllanishini ta’minlashdir.
Har bir maktabgacha ta’lim muassasasi zamonaviy raqamli texnik vositalar
(planshet, interaktiv doska, smart televizor, internet tarmog‘i) bilan ta’minlanishi zarur.
Bunda davlat va xususiy sektor sherikchiligi asosida infratuzilmani takomillashtirish
lozim.
Tarbiyachilar uchun muntazam va tizimli tarzda raqamli pedagogik
kompetensiyalarni rivojlantiruvchi malaka oshirish kurslari, seminarlar va amaliy
mashg‘ulotlar tashkil etilishi kerak. Bu jarayonda interaktiv va tajribaga asoslangan
o‘qitish metodlariga alohida urg‘u berilishi lozim.
Raqamli kontent ishlab chiqish jarayonida metodik markazlar, tajribali
tarbiyachilar, IT-mutaxassislar va bolalar psixologlari o‘rtasida uzviy hamkorlik yo‘lga
qo‘yilishi muhim. Har bir raqamli mahsulot pedagogik, psixologik va estetik jihatdan
mos bo‘lishi shart.
Maktabgacha ta’lim muassasalari uchun milliy raqamli platforma yaratilib, unda
yoshga mos o‘yinlar, mashqlar, testlar, hikoyalar va videodarslar to‘plami muntazam
yangilanib borilishi zarur.
Tarbiyachilar raqamli vositalardan foydalanishda ularning pedagogik
maqsadlarga xizmat qilishiga qat’iy e’tibor qaratishlari, bolalarning salomatligi, psixik
holati va shaxsiy rivojlanishiga nojo‘ya ta’sir qilmasligiga alohida e’tibor berishlari
kerak.
Xulosa o‘rnida aytish joizki, raqamli texnologiyalar — bu pedagogik jarayonni
mukammallashtirish, bola salohiyatini ochish, ta’lim sifatini oshirish uchun keng
imkoniyat yaratadigan vosita. Tarbiyachilar zamon bilan hamnafas bo‘lishi, o‘z ustida
doimiy ishlashi, texnologiyalarni tanqidiy yondashuv bilan qo‘llashi orqali
maktabgacha ta’lim tizimini yangi bosqichga olib chiqishlari mumkin. Bu esa kelajak
avlodni raqobatbardosh, bilimli, tafakkurli va zamonaviy fikrlovchi shaxs sifatida
tarbiyalashning poydevori bo‘ladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
Karimova, R. M. (2021). Maktabgacha ta’lim pedagogikasi. Toshkent: “Fan va
texnologiya” nashriyoti.
2.
Axmedova, D. Sh. (2020). Axborot texnologiyalaridan ta’limda foydalanish
metodikasi
.
Toshkent: “Ilm Ziyo” nashriyoti.
3.
Qodirova, M. T. (2019
).
Raqamli pedagogika asoslari. Samarqand: “Zarafshon”
nashriyoti.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_1-to’plam_Iyun -2025
265
ISSN:3030-3621
4.
Rasulov, N. R., & Jo‘rayev, S. T. (2022). Ilk yoshdagi bolalar bilan ishlashda
innovatsion texnologiyalar
.
Buxoro: “Ma’rifat” nashriyoti.
5.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvardagi PQ–81-son
qarori “2022–2026 yillarda O‘zbekiston Respublikasini rivojlantirishning Yangi
O‘zbekiston strategiyasi”.
6.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2021-yil 19-fevraldagi 87-son
qarori “Maktabgacha ta’lim tashkilotlarining faoliyatini raqamlashtirish
konsepsiyasi to‘g‘risida”.
7.
Toshmatova, M. S. (2020
).
Ta’lim tizimida raqamli transformatsiyaning o‘rni
.
Toshkent: “Ilm Sarchashmasi” nashriyoti.
8.
G‘aniyeva, Z. R. (2021). Bolalar bog‘chalarida axborot-kommunikatsiya
texnologiyalari: imkoniyatlar va yondashuvlar. Toshkent: “Fan va Taraqqiyot”
nashriyoti.
9.
https://en.unesco.org/themes/early-childhood-care-and-education
