Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_1-to’plam_Iyun -2025
188
ISSN:3030-3621
NYUTON QONUNLARI – ZAMONAVIY FIZIKANING ASOSI
NEWTON’S LAWS ARE THE BASIS OF MODERN PHYSICS
ЗАКОНЫ НЬЮТОНА — ОСНОВА СОВРЕМЕННОЙ ФИЗИКИ.
Mualliflar:Shahrisabz davlat
pedagogika instituti Pedagogika falulteti
fizika 1-kurs talabalari
Tojiyeva Gulmira Rajabali qizi
Qanoatova Intizor Oybek qizi
Allanazarova Lobar Bahriddin qizi
Samadova Ruxshona Oʻktam qizi
Ilmiy rahbar:
Avulova Zamira Tursunmurodovna
Shahrisabz davlat pedagogika instituti Tabiiy
fanlar kafedrasining fizika fani o’qituvchisi.
Kalit so‘zlar:
Nyuton qonunlari, harakat, inersiya, kuch, tezlanish, klassik
mexanika, zamonaviy fizika, muhandislik, texnologiya.
Key words:
Newton’s laws, motion, inertia, force, acceleration, classical
mechanics, modern physics, engineering, technology.
Ключевые слова:
законы Ньютона, движение, инерция, сила, ускорение,
классическая механика, современная физика, техника, технология.
Annotatsiya
:Ushbu maqolada Isaak Nyuton tomonidan kashf etilgan harakat
qonunlarining mohiyati va ularning zamonaviy fizika va texnologiyadagi ahamiyati
tahlil qilinadi. Nyuton qonunlarining kundalik hayotdagi va ilmiy texnikadagi
qo‘llanilishi, shuningdek ularning zamonaviy fanga qo‘shgan hissasi yoritiladi.
Annotation
: This article analyzes the nature of the laws of motion discovered
by Isaac Newton and their importance in modern physics and technology. The
application of Newton’s laws in everyday life and scientific technology, their
contribution to modern science will be covered.
Аннотация
: В данной статье анализируется природа законов движения,
открытых Исааком Ньютоном, и их значение в современной физике и технике.
Будет освещено применение законов Ньютона в повседневной жизни и научных
технологиях, а также их вклад в современную науку.
Kirish
Fizika – bu tabiat qonuniyatlarini o‘rganuvchi fan. XVII asrda yashagan buyuk
ingliz olimi Isaak Nyuton tomonidan yaratilgan harakat qonunlari, butun klassik
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_1-to’plam_Iyun -2025
189
ISSN:3030-3621
mexanikaning poydevorini tashkil etadi. Ular jismoniy olamdagi harakat, kuch va
ularning o‘zaro ta’sirini tushuntirishda hal qiluvchi ahamiyatga ega. Bugungi
zamonaviy ilm-fan va texnika asosan ushbu qonunlar asosida shakllangan. Mazkur
maqolada ushbu qonunlarning mohiyati, zamonaviy amaliyotdagi o‘rni va doimiy
dolzarbligi haqida so‘z yuritiladi.
Nyutonning uch qonuni haqida.
Nyuton uchta asosiy qonun orqali jismlarning harakati qanday amalga oshishini
izohladi:
Birinchi qonun – inersiya qonuni: Jism tashqi kuchsiz o‘z harakatini
o‘zgartirmaydi. Bu qonun harakatni saqlanishini ifodalaydi.
Ikkinchi qonun – F = ma: Jismga berilgan kuch (F) uning massasiga (m) va unga
berilgan tezlanishga (a) teng. Bu qonun mexanik hisob-kitoblarda asosiy rol o‘ynaydi.
Uchinchi qonun – harakat va qarshi harakat qonuni: Har bir kuchga teskari
yo‘nalgan teng kuch mavjud. U mexanik tizimlar muvozanatini tushuntirishda
muhimdir.
Zamonaviy fanda qo‘llanilishi
Nyuton qonunlari hozirgi kunda quyidagi sohalarda keng qo‘llaniladi:
Muhandislik: Mashinalar, binolar, ko‘priklar va mexanizmlar loyihalashda kuch
va harakat tahlili aynan Nyuton qonunlari asosida olib boriladi.
Aeronavtika: Samolyotlar va raketalar trayektoriyasini aniqlash, uchish-qo‘nish
vaqtida harakat nazorati Nyuton qonunlarisiz mumkin emas.
Robototexnika: Harakatlanuvchi robotlar va manipulyatorlar harakati bu
qonunlarga asoslangan holda modellashtiriladi.
Kompyuter grafikasi: Fizik dvijoklar (physics engines) – ya’ni realistik harakat
effektlari aynan shu qonunlar asosida yaratiladi.
Kundalik hayotdagi namoyon bo‘lishi
Oddiy holatlar – mashina to‘xtaganda oldinga og‘ib ketish (inersiya), to‘pni
tepishdagi kuch va tezlanish bog‘liqligi (ikkinchi qonun), suvga sakraganingizda sizga
qarshi kuch paydo bo‘lishi (uchinchi qonun) – barchasi ushbu qonunlarning kundalik
hayotdagi ko‘rinishidir.
Xulosa
Isaak Nyutonning harakat qonunlari nafaqat o‘z davrida fizikaga tub burilish
yasagan, balki bugungi kunda ham ilmiy, texnik va muhandislik amaliyotlarida
fundamental ahamiyat kasb etadi. Ular yordamida insoniyat tabiat hodisalarini chuqur
tushunishga, nazariy asosda tahlil qilishga va ilg‘or texnologiyalarni yaratishga erishdi.
Shubhasiz, Nyuton qonunlari hali uzoq yillar davomida zamonaviy fanning asosiy
tayanchlaridan biri bo‘lib qoladi.
Conclusion
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_1-to’plam_Iyun -2025
190
ISSN:3030-3621
Isaac Newton’s laws of motion not only revolutionized physics in his time, but
are still of fundamental importance in scientific, technical and engineering practices
today. With their help, humanity has achieved a deep understanding of natural
phenomena, theoretical analysis and creation of advanced technologies. Undoubtedly,
Newton’s laws will remain one of the main pillars of modern science for many years
to come.
Заключение
Исаака Ньютона не только произвели революцию в физике своего времени,
но и сегодня имеют фундаментальное значение в научной, технической и
инженерной практике. С их помощью человечество достигло глубокого
понимания природных явлений, теоретического анализа и создания передовых
технологий. Несомненно, законы Ньютона останутся одним из главных столпов
современной науки на многие годы вперед.
Foydalanilgan adabiyotlar.
1.
“Fizika. 7-sinf darsligi” -K.Suyarov, J.Usarov, Z.Sangirova, Y.Ravshanov,
N.Buranova, O’zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi 2022-y.
2.
“Fizika. 8-sinf darsligi” -P.Q.Habibullayev, A.D.Bahromov, A.Boydedayev,
“O’qituvchi “nashriyoti 2019-y.
3.
“Umumiy fizika kursi” – M.T.Mirzayev, A.S.Zunnunov.
4.
“Mexanika asoslari”-A.A.Asqarov, “O’zbekiston” nashriyoti 2015-y.
5.
“Fizika asoslari”-Sh. U. Karimov
6.
“Fizika. Akademik litseylar uchun o’quv qo’llanma”-M. Jo’rayev , S.Sodiqov,
“O’qituvchi” nashriyoti 2009-y.
