Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
48-son_2-to’plam_Iyul -2025
86
ISSN:3030-3621
TISH PASTASI – BIZNESMI YOKI DA’VO VOSITASI? MARKETING VA
REAL FOYDA O‘RTASIDAGI TAFOVUT
Allamurodova Baxtigul Boymurodovna
Termiz iqtisodiyot va servis Universiteti Tibbiyot fakulteti
Stamatalogiya yoʻnalishi 3 - bosqich talabasi
allamurodovabaxtigul4@gmail.com
Ilmiy rahbar:
Saidov Jasur Baxtiyorovich
Tibbiy klinik fanlar kafedrasi mudiri o‘qituvchi
jasur.saidov.8778@gmail.com
Annotatsiya:
Ushbu maqola tish pastasi mahsulotlarining marketing
strategiyalari bilan ularning real stomatologik foydasi o‘rtasidagi tafovutni tahlil qiladi.
Bugungi kundagi brendlar ko‘pincha tish pastasini davolovchi vosita sifatida ko‘rsatib,
iste’molchini haddan ziyod ishonchga undaydi. Biroq tibbiy nuqtai nazardan olib
qaralganda, tish pastasi faqat gigiyena vositasi bo‘lib, u kasallikni davolamaydi, balki
oldini olishga xizmat qiladi. Ushbu maqola tish pastasi marketingining psixologik va
iqtisodiy mexanizmlarini ochib berib, stomatologik foyda haqidagi ilmiy asoslangan
fikrlarni taqdim etadi.
Kalit so‘zlar
:
tish pastasi, marketing strategiyasi, gigiyena vositasi, florid,
stomatologik samaradorlik, iste’molchi xatti-harakati, brend ishonchi, da’vo va
haqiqat, abraziv vositalar
Bugungi global bozorda har kuni yuzlab yangi tish pastalari ishlab chiqariladi:
“24 soat himoya qiladi”, “emalni tiklaydi”, “floridli himoya”, “organik tarkib”,
“bolalar uchun maxsus” va hokazo. Reklama materiallari go‘yoki har bir tish pastasi
tibbiy da’vo vositasi kabi ta’sir qiladi. Biroq, haqiqatdan ham bu vositalar da’vo qiladi,
yo‘qsa marketing vositasi sifatida o‘z manfaatini oqlaydimi?
Zamonaviy insonning kundalik hayotida tish pastasi ajralmas vositaga aylangan.
Uni tanlash jarayoni esa tobora murakkablashib bormoqda: polkada o‘nlab brendlar,
har xil ta’mlar, “oqartiruvchi”, “organik”, “antibakterial”, “bolalar uchun”, “emalni
tiklovchi” va boshqa ko‘plab da’volar e’tiborimizni tortadi. Har bir qadoq go‘yoki
stomatologik muammolarga aniq yechim taklif qilayotgandek tuyuladi. Ammo ushbu
da’volar qanchalik haqiqatga yaqin?
Aslida, tish pastasi farmatsevtik vosita emas,
sanitar-gigiyenik mahsulot
hisoblanadi. U profilaktika vazifasini bajaradi, ammo kasallikni davolashga to‘laqonli
kafolat bera olmaydi. Shu bilan birga, ayrim kompaniyalar bu mahsulotni deyarli
“dori” sifatida taqdim etib,
marketing orqali sog‘liq bilan bog‘liq noto‘g‘ri
tushunchalarni shakllantirishi
mumkin.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
48-son_2-to’plam_Iyul -2025
87
ISSN:3030-3621
Bu maqolada tish pastasi ishlab chiqaruvchilarning reklama yondashuvlari,
iste’molchilarning ishonch mexanizmlari va stomatologlarning bu boradagi ilmiy
pozitsiyasi chuqur tahlil qilinadi. Maqsad – marketing va real foyda o‘rtasidagi
tafovutni ko‘rsatish orqali sog‘lom iste’mol madaniyatini shakllantirishga hissa
qo‘shish.
Bu maqolada tish pastalarining marketing strategiyalari, ularning haqiqiy klinik
samaradorligi va iste’molchi ongiga qanday ta’sir qilish mexanizmlari tahlil qilinadi.
Tish pastasi – sog‘liqmi yoki brend?
Tish pastasi aslida tibbiy vosita emas,
gigiyenik vosita
hisoblanadi. U kariyes,
gingivit, halitoz kabi kasalliklarning oldini olishda yordam berishi mumkin, ammo
davolash funksiyasiga ega emas
. Shunga qaramay, ayrim brendlar o‘z mahsulotlarini
“tish kasalliklariga qarshi kurashuvchi” yoki “emalni tiklovchi” deb taqdim etadi. Bu
da’volar ko‘pincha reklama agentliklari tomonidan psixologik ta’sir qilish usullari
bilan bezatilgan bo‘ladi.
Misol
: "3 haftada oqartiradi" yoki "24 soat himoya qiladi" degan iboralar ko‘p
hollarda
ilmiy asosga ega emas
, balki tajriba asosida shakllangan subyektiv
baholashdir.
Marketing strategiyalari: qanday qilib ishonch yaratiladi?
1.
Tibbiy ko‘rinishdagi reklama
: Oq xalatli aktyorlar, stomatologlar tasviri orqali
ishonch uyg‘otiladi.
2.
Qadoqdagi ilmiy atamalar
: "Nano texnologiya", "fluorid-kompleks",
"antibakterial formula" kabi so‘zlar iste’molchiga yuqori ilmiy darajadek
tuyuladi.
3.
Qisqa muddatli testlar
: 10 kishida o'tkazilgan subyektiv testlar "klinik jihatdan
tasdiqlangan" sifatida taqdim etiladi.
4.
Bolalar va ota-onalarga mo‘ljallangan maxsus dizayn
: Multfilm
qahramonlari, shirin ta’m va rang-barang dizayn – brendga sodiqlikni bolalikdan
shakllantiradi.
Real foyda: stomatologik nuqtai nazar
Stomatologlar fikriga ko‘ra,
tish pastasining foydasi asosan uning tarkibidagi
faol moddalar va tozalash mexanizmiga bog‘liq
. Florid – eng samarali moddalardan
biri bo‘lib, emalni mustahkamlashda isbotlangan. Biroq ko‘plab reklama qilingan
pastalar florid miqdorini oshirib yoki faqat vizual oqartiruv effektiga urg‘u berib,
sog‘liqdan ko‘ra tashqi ko‘rinishga e’tibor qaratadi.
Bundan tashqari:
"Oqartiruvchi" pastalar
ko‘pincha abraziv bo‘lib,
emalni shikastlashi
mumkin
Organik yoki tabiiy
deb reklama qilinadigan mahsulotlar esa ba’zan
antibakterial himoyaga ega emas
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
48-son_2-to’plam_Iyul -2025
88
ISSN:3030-3621
Aksariyat iste’molchilar mahsulot tanlayotganda reklama asosida, emas,
stomatolog tavsiyasi asosida harakat qilmaydi. Shu sababli,
marketing tish pastasi
bozorini shakllantiradi
, ilm emas.
Real samaradorlikni:
To‘g‘ri gigiyena usullari
Tish yuvishning muntazamligi
Floridli va individual ehtiyojga mos tish pastasi tanlash belgilaydi
Shunday ekan, marketing da’volari – bu
sotuv strategiyasi
, stomatologik foyda esa
shaxsiy gigiyena va individual ehtiyojga asoslangan tanlov
dir.
Tish pastasi bozori — bu birgina sog‘liqni saqlash vositasi emas, balki yirik tijorat
industriyasi. Ayni damda dunyodagi yirik brendlar (Colgate, Oral-B, Sensodyne,
Elmex, Paradontax va boshqalar) yillik milliardlab dollarlik daromad ko‘radi. Shu
sababli har bir mahsulot “sog‘liq uchun foydali” degan shior bilan emas, balki
brendga
bo‘lgan ishonch va his-tuyg‘ular orqali
sotiladi.
Reklama tahliliga ko‘ra, iste’molchilar ko‘pincha quyidagilarga asoslangan tanlov
qiladi:
Oqartiradi
(go‘zallik uchun)
Yangi ta’m beradi
(psixologik tozalik hissi uchun)
Shifokorlar tavsiya qiladi
(autoritetga tayanish)
Organik yoki kimyoviy moddasiz
(salomatlikka e’tibor kabi ko‘ringan trend)
Ammo tish shifokorlari ta’kidlaganidek, bu mahsulotlar 100% foydali bo‘lishi
uchun
shaxsiy gigiyena madaniyati, tish yuvish texnikasi, vaqt, tish cho‘tkasining
sifati va sog‘liq holati
bilan uyg‘un ishlashi kerak.
Masalan, faqat
florid moddasining mavjudligi
kariyesdan himoya qilishda ilmiy
asoslangan foyda ko‘rsatadi. Qolgan qo‘shimchalar (nano-zarralar, toshga qarshi
formullar, oqartiruvchilar) esa yoki kosmetik effekt beradi, yoki uzoq muddatda emalni
shikastlashi mumkin.
O‘quvchilar va iste’molchilar shuni tushunishlari kerakki, tish pastasi:
Dori emas
, balki gigiyenik yordamchi vosita.
Uning
reklama orqali berilayotgan da’volari doimo ilmiy dalilga
asoslanmaydi
.
Eng yaxshi pasta degani – eng qimmat yoki eng ko‘p reklama qilingan
mahsulot emas
, balki
shaxsiy ehtiyoj va stomatologik ko‘rsatkichga mos
keladigan vosita
dir.
Demak, haqiqiy salomatlik – bu reklama emas, ongli va bilimli tanlov bilan bog‘liq.
Tish pastasi bozori – bu milliardlab dollarlik sanoat. Ammo uning asl samarasi,
ko‘rsatilayotgan reklamalardagi da’volardan ko‘ra,
gigiyenani qanday amalga
oshirishingizga bog‘liq
. Har bir iste’molchi quyidagi savolni berishi lozim: “Men
brendga ishonayapmanmi yoki klinik ehtiyojga?”
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
48-son_2-to’plam_Iyul -2025
89
ISSN:3030-3621
Shuning uchun, tish pastasini tanlashda:
Brend emas, tarkibga e’tibor qarating
Stomatolog bilan maslahatlashish orqali ehtiyojga mos vosita tanlang
Marketing emas, ilmga asoslaning
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati
1.
American Dental Association (ADA).
(2023).
Choosing the Right Toothpaste:
A Consumer Guide
2.
World Health Organization (WHO).
(2022).
Oral Health Status Report –
Global Insights on Preventive Oral Care
. Geneva.
3.
Nazir, M. A. (2021). “Public Awareness on Commercial Toothpastes: A
Review”.
International Journal of Dentistry
, 2021, Article ID 6657432.
4.
Saidov, J.B. (2022). “Reklama va sog‘liq: O‘zbekiston iste’molchilarining
stomatologik vosita tanlovi”.
Tibbiyot va Ijtimoiy Fikr
, 6(3), 45–49.
5.
Marsh, P.D. & Martin, M.V. (2020).
Oral Microbiology
. 6th ed., Elsevier.
6.
FDI World Dental Federation. (2021).
Toothpaste Use: Scientific Guidelines for
Public Education
.
7.
Mirzayeva, D.M. (2023). “Tish pastalari tarkibi va stomatologik xavfsizlik”.
Tibbiy innovatsiyalar jurnali
, 4(2), 30–35.
