Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
48-son_2-to’plam_Iyul -2025
21
ISSN:3030-3621
PROLAKTINOMA VA HAYZ BUZILISHLARI: DIAGNOSTIKA VA
DAVOLASH
Ortiqova Munisa Yusufaliyevna
Respublika Ixtisoslashtirilgan
Ona va Bola Salomatligi
Ilmiy-amaliy Tibbiyot Markazi
Annotatsiya:
Prolaktinoma gipofiz bezining benign o‘smalaridan bo‘lib,
ortiqcha prolaktin sekretsiyasi natijasida giperprolaktinemiyaga olib keladi. Ayollarda
bu holat hayz ko‘rishning buzilishi, anovulyatsiya va bepushtlik bilan kechadi. Ushbu
maqolada prolaktinoma sababli kelib chiqadigan hayz buzilishlari, ularning tashxisi va
farmakologik hamda jarrohlik davolash usullari zamonaviy ma’lumotlar asosida ko‘rib
chiqiladi.
Kalit so‘zlar
: Prolaktinoma, giperprolaktinemiya, hayz buzilishi, dopamin
agonistlari, ayollar salomatligi
Prolaktinoma — gipofiz oldi bo‘lagi (adenohipofiz)ning eng keng tarqalgan
funksional o‘smalaridan biri bo‘lib, u ortiqcha
prolaktin
ishlab chiqarilishi bilan
tavsiflanadi. Giperprolaktinemiya esa ayollarda
gipogonadizm, amenoreya,
oligomenoreya, galaktoreya
va
bepushtlik
kabi simptomlar bilan namoyon bo‘ladi.
Reproduktiv yoshdagi ayollarda hayz siklining buzilishi ko‘pincha gormonal
muvozanatga bog‘liq bo‘lib, prolaktin darajasining ko‘tarilishi
GnRH sekretsiyasi
ni
bostiradi va bu
LH/FSH darajasi pasayishi
ga olib keladi. Natijada, ovulyatsiya sodir
bo‘lmaydi va siklik hayz ko‘rish buziladi.
Prolaktinoma ayniqsa
reproduktiv yoshdagi ayollar
orasida keng tarqalgan
bo‘lib,
u
gipotalamo-gipofizar-gonadal
o‘qda
muvozanatni
buzadi.
Giperprolaktinemiya natijasida
gonadotropin-rilizing gormon (GnRH)
sekretsiyasi
susayadi, bu esa
luteinlovchi gormon (LH)
va
follikulostimullovchi gormon (FSH)
darajasining pasayishiga olib keladi. Natijada,
ovulyatsiya jarayoni to‘xtaydi
,
estradiol ishlab chiqarilishi kamayadi
va
hayz ko‘rish sikli buziladi
. Bu holat
anovulyator bepushtlik, hayzlarning to‘xtashi (amenoreya), siyraklashuvi
(oligomenoreya), g‘ayritabiiy sut ajralishi (galaktoreya) kabi klinik belgilar bilan
kechadi.
Prolaktinoma klinik jihatdan ikki asosiy turda namoyon bo‘ladi:
Mikroprolaktinoma
(<10 mm) — odatda faqat gormonal simptomlar
(giperprolaktinemiya) bilan kechadi;
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
48-son_2-to’plam_Iyul -2025
22
ISSN:3030-3621
Makroprolaktinoma
(≥10 mm) — gormonal simptomlardan tashqari, gipofiz
sohasida joylashganligi sababli bosh og‘rig‘i, ko‘rish maydonining torayishi
kabi neyrologik belgilar bilan kechishi mumkin.
Tashxisning kechikishi ayollarda
uzoq muddatli hayz buzilishlari
,
tug‘ruq
funksiyasining
so‘nishi
,
hattoki
suyak
zichligining
pasayishi
(osteopeniya/osteoporoz)
kabi muammolarga olib kelishi mumkin.
Shu sababli, prolaktinomaning erta aniqlanishi va samarali davolanishi nafaqat
gormonal muvozanatni tiklash, balki ayolning
reproduktiv salomatligi va hayot
sifatini yaxshilash
uchun ham muhimdir.
Ushbu maqola prolaktinoma bilan bog‘liq hayz buzilishlarini aniqlash va
zamonaviy terapevtik yondashuvlarni tahlil qilishga bag‘ishlangan bo‘lib, klinik
amaliyotda samarali diagnostika va individual davolash protokollarini ishlab chiqishga
hissa qo‘shishni maqsad qiladi.
Tadqiqot materiali:
2010–2024 yillar davomida e’lon qilingan
PubMed
,
Google Scholar
, va
Scopus
ma’lumotlar bazalaridagi maqolalar o‘rganildi. Shuningdek, mualliflar
tomonidan olib borilgan 48 nafar prolaktinoma tashxisi qo‘yilgan ayollarning klinik
holatlari ham tahlil qilindi.
Diagnostika bosqichlari:
Laborator
tahlillar
:
Prolaktin
darajasi
(>25
ng/mL
ayollarda
giperprolaktinemiya hisoblanadi)
Gormonal panel
: LH, FSH, estradiol, TSH, T4
Nevrologik tekshiruvlar
: bosh og‘rig‘i, ko‘rish buzilishi simptomlari
Neurovizualizatsiya
: MRI orqali gipofizda mikro- yoki makroadenoma
aniqlanadi
Davolash usullari:
Dopamin agonistlari
(kabergolin, bromokriptin)
Jarrohlik aralashuv
(transsfenoyidal adenomektomiya) – dori terapiyasiga
javob bo‘lmasa
Radioterapiya
– juda kam hollarda, rezistent shakllarda
Klinik kuzatuv natijalari (n=48 ayol):
Ko‘rsatkich
Qiymat
O‘rtacha yosh
29.6 ± 4.2 yil
Giperprolaktinemiya
darajasi
98–240 ng/mL
Hayz buzilishi turi
Amenoreya (54%), oligomenoreya (29%), dismenoreya
(17%)
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
48-son_2-to’plam_Iyul -2025
23
ISSN:3030-3621
Ko‘rsatkich
Qiymat
MRI natijasi
Mikroadenoma (≤10 mm) – 77%, makroadenoma –
23%
Kabergolingа javob
92% bemorda prolaktin darajasi normallashdi
Ovulyatsiya tiklanishi
65% holatda 6 oy ichida tiklandi
Homiladorlik holatlari
38% bemor keyinchalik tabiiy yo‘l bilan homilador
bo‘ldi
Tahlil
: Kabergolin — yuqori samaradorlikka ega bo‘lib, nafaqat prolaktin darajasini
pasaytiradi, balki o‘smalarning regressiyasiga olib keladi. Mikroadenomalarda deyarli
har doim konservativ terapiya yetarli bo‘ldi. Makroadenomalarda esa ba’zida jarrohlik
talab etildi.
Prolaktinoma — hayz sikli buzilishlarining muhim, ammo ko‘pincha e’tibordan
chetda qoladigan sababi hisoblanadi. Klinik tajriba shuni ko‘rsatadiki,
giperprolaktinemiya bilan kechuvchi hayz buzilishlari
doimiy monitoring va
davolashni talab qiladi.
Muhim kuzatishlar:
Prolaktin darajasining oshishi
ovulyatsiyani bostiradi va hayz siklini buzadi.
Kabergolin
uzoq muddatli davolashda yuqori samaradorlik ko‘rsatdi va nojo‘ya
ta’sirlari nisbatan kam bo‘ldi.
MRI orqali gipofiz bezining holatini aniqlash
tashxisni aniqlashtiradi va
davolash taktikasini belgilashda muhim rol o‘ynaydi.
Tug‘ruq rejalashtirayotgan ayollar uchun
prolaktin darajasining barqaror
pasayishi va ovulyatsiyaning tiklanishi reproduktiv imkoniyatlarni yaxshilaydi.
Zamonaviy yondashuvlar afzalliklari:
Non-invaziv davolash (kabergolin) bilan uzoq muddatli nazorat mumkin
O‘smalarning regressiyasi 1–2 yilda kuzatiladi
Bepushtlikni tuzatishda samarali vosita
Prolaktinoma — hayz ko‘rish buzilishi va bepushtlikka olib keladigan gipofiz
o‘smalarining keng tarqalgan shakli bo‘lib, uni erta aniqlash va to‘g‘ri davolash ayollar
reproduktiv salomatligini tiklashda muhim ahamiyat kasb etadi.
Dopamin agonistlari, ayniqsa
kabergolin
, ushbu holatni nazorat qilishda
birinchi tanlov dorisi hisoblanadi.
Agar dori terapiyasi natija bermasa yoki o‘smalar katta bo‘lsa,
jarrohlik yoki
radioterapiya
ko‘rib chiqiladi.
Shaxsiylashtirilgan va bosqichma-bosqich yondashuv bilan bemorlar hayot
sifatini yaxshilash, hayz siklini tiklash va reproduktiv funktsiyani qayta tiklash
mumkin.
Adabiyotlar
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
48-son_2-to’plam_Iyul -2025
24
ISSN:3030-3621
1.
Melmed S.
Pathogenesis and diagnosis of prolactinomas
. N Engl J Med. 2015.
2.
Colao A, et al.
Prolactinomas: therapeutic approaches and outcome
. Eur J
Endocrinol. 2018.
3.
Molitch ME.
Management of hyperprolactinemia
. Endocrinol Metab Clin North
Am. 2020.
4.
Gillam MP, et al.
Advances in the treatment of prolactinomas
. Endocr Rev.
2006.
