Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
50-son_1-to’plam_Avgust -2025
54
ISSN:3030-3621
UO‘T:635.64
ЧЕРРИ ПОМИДОР НАВ НАМУНАЛАРИНИ ИССИҚХОНАДА
ЕТИШТИРИШДА ҲОСИЛДОРЛИК КЎРСАТКИЧЛАРИНИ АНИҚЛАШ
Egamberdiyev Sobir Yо‘ldoshevich
Toshkent davlat agrar universiteti (PhD)
Annatotsiya: Ushbu
maqolada Марварид навига нисбатан Блек черри,
Красный сливовидный, 1000 N2 помидорки, Диковинка, Медовый каскад,
Красные бусы ва Балконный желтый F
1
нав намуналари 14-55 фоизга юқори
товарбоп ҳосил берганлиги ва ҳосил сифати яхши эканлиги аниқланди. Гуливер
ва Quality seed навлари эса стандартга нисбатан 43-35 фоиз кам товарбоп ҳосил
берганлиги ekanligi keltirib о‘tilgan.
Kalit so‘zlari:
cherri, pomidor, issiqxona, fotosintez, harorat, namlik, nav,
navmunalar tanlash,
Kirish
Bugungi kunda cherri pomidor yetishtirish hajmini kо‘paytirishga talab
ortib bormoqda. Shu bois qishloq xо‘jaligi rivojlangan Yevropa mamlakatlari, AQSH,
Isroil, Yaponiya, Rossiyada cherri tipidagi mevasi kichik (10-20 g), tashqi kо‘rinishi
chiroyli, qizil, sariq, qora, pushti rangli, mazasi shirin yangi navlarni yaratish va
yetishtirishni innovatsion texnologiyalarini qо‘llash bо‘yicha kо‘plab tadqiqot ishlari
olib borilmoqda. Shunday bо‘lsada bugungi kunda issiqxonalarda cherri pomidorni
serhosil, kasalliklarga chidamli nav va duragaylarini о‘rganish, ajratish hamda
yetishtirishning innovatsion texnologik elementlarini ishlab chiqish, takomillashtirish
hamda tan narhini kamaytirish muxim hisoblanadi.
Tadqiqotning maqsadi
Pomidorni issiqxonalarda cherri tipidagi nav
namunalarini yetishtirish texnologik elementlarini ilmiy asoslashdan iborat.
Tadqiqot vazifalari
quyidagilardan iborat:
cherri pomidorni issiqxonalarda nav namunalari qimmatli xо‘jalik belgilari
(tezpisharligi, kasalliklarga chidamliligi, hosildorligi, meva sifati) bо‘yicha baholash
va istiqbolli navlarni ajratish;
Tadqiqot obekti: Tadqiqotning obyekti
sifatida cherri pomidorni 10 ta nav
namunalari о‘simligi va mevalari, 4 ta о‘sishni boshqaruvchi va 1 ta suv tejovchi
moddalar va 4 ta ekish usullari xizmat qiladi.
Tadqiqot natijalari
Тадқиқот натижаларига кўра, черри помидор нав
намуналарини ҳосилдорлик кўрсаткичлари аниқланди. Помидорни ҳар бир
теримда ҳар бир қайтариқлар бўйича ҳосил торозида тортилиб, товарбоп ва
нотовар ҳосилга ажратилди ва ҳисоблаш ишлари олиб борилди. Бунда умумий
ҳосил, товарбоп ҳосил ва товарбоп ҳосилнинг улуши, шу билан бирга умумий
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
50-son_1-to’plam_Avgust -2025
55
ISSN:3030-3621
ҳосилдан нотовар яъни меваларни деформацияланган, қийшиқ, қўшалоқ, кучли
қовурғаланган, чириган ва зарарланганлари ажратилди (1-жадвал).
1-жадвал.
Черри помидор нав намуналарини иссиқхонада етиштиришда
ҳосилдорлик кўрсаткичлари (2025 й.).
№
Нав намуналар
Мева-
нинг
ўртача
вазни, г
Товар-
боп
ҳосил,
кг/м
2
Товар-
боп
ҳосил
улуши,
%
Стандарт
га
нисбатан,
%
Дегуста-
цион
баҳоси,
балл
1
Марварид-
стандарт
22
9,5
92,8
100
9,6
2
Медовый каскад
19
12,7
94,1
134
9,8
3
Красный
сливовидный
16
13,4
93,8
141
9,7
4
Красные бусы
10
10,8
92,7
114
9,6
5
Диковинка
12
9,7
92,5
102
9,7
6
Блек черри
23
14,7
94,2
155
9,7
7
Балконное чуда
16
9,5
91,1
100
9,6
8
Гуливер
15
5,5
85,4
58
9,2
9
Quality seed
43
6,2
86,1
65
9,0
1
0
1000 N2
помидорки
17
13,3
92,9
140
9,8
1
1
Балконный
желтый F
1
21
11,0
93,4
116
9,8
ЭКМФ
05
5,2
1,0
Sx,%
2,8
3,8
Тажрибада помидорни бир квадрат метрдаги ўсимликдан олинган
ҳосилдорлик кўрсаткичлари ҳам ҳисоблаб чиқилди.
Помидор ўсимлиги учун умум қабул қилинган «Широкому
унифицированному классификатору СЭВ и международному классификатору
СЭВ вида Lycopersicon esculentum Mill» (1980) классификаторида
ҳосилдорликни стандартга нисбатан гурухланиши (жуда кам - 70% дан паст, кам
- 71-90%, ўртача ёки бир хил - 91-105%, юқори - 106-130% ва жуда юқори - 130%
дан кўп) бўйича ўрганилган намуналарни тахлили қилсак, умумий ва товарбоп
ҳосил миқдори бўйича жуда кам гурухга 2 та, ўртача ёки бир хил гурухига
стандарт билан 3 та, юқори гурухига 2 та ва жуда юқори гурухига 4 та нав
намуналари мос келганлигини кўришимиз мумкин.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
50-son_1-to’plam_Avgust -2025
56
ISSN:3030-3621
Тажрибада товарбоп ҳосил намуналар аро бир биридан фарқланди. Бунда
энг юқори товарбоп ҳосил Блек черри, Красный сливовидный, 1000 N2
помидорки ва Медовый каскад намуналарида бир метр квадратдан 12,7-14,7 кг
ҳосил олинди ва товарбоп ҳосил улуши эса 93,0-94,2 фоизни ташкил этди.
Стандарт навнинг товарбоп ҳосили 9,5 кг ни ташкил этиб, унга яқин, бир хилда
ҳосил тўплаган намуналар Диковинка, ва Балконное чуда 9,5-9,7 кг ни ташкил
этган.
Тажрибада энг кам ҳосил тўплаган намуналар Гуливер ва Quality seed
навлари (5,5-6,2 кг/м
2
) бўлди ва товарбоп ҳосил улуши 85,4-86,1 фоизни ташкил
этди. Тажрибада албатта черри помидор ўсимлигининг турли хил нав
намуналарининг биологик хусусиятлари, гуллаши, чангланиши ва ҳосил тўплаш
хусусиятлари бир биридан фарқланиши кузатилди.
Xulosa:
Олиб борилган тадқиқот натижаларига кўра ҳар йили помидорни
ҳосили товар ва нотавар ҳосилга ажратилди, чунки иссиқхоналарда помидор
маҳсулотини товарбоплик хусусияти асосий кўрсаткичлардан бири бўлиб,
маҳсулот сифатига баҳо берилади.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Авдеев Ю.И. Селекция томатов. – Кишинев: Штиинца, 1982. – 284 с.
2.
Алпатьев А.В. Помидоры. М., “Московский рабочий”, - 1981. – 302 с.
3.
Арамов М.Х. Эколого-генетические основы селекции томата на устойчивость
к патогенном и адаптивную способность. Автореф. дисс….доктора с-х. наук.
СПб., 1994.-48 с.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
50-son_1-to’plam_Avgust -2025
57
ISSN:3030-3621
4.
Асатова С.С. Влияние регулятора роста тетранила на рост, развитие и
урожайность томата и огурца.// Автореф.канд.дисс. Ташкент.ТашГАУ. 1995.
С.6-7.
5.
Брежнев
Д.Д.
Томаты.
–
Л.:
Государственное
издательство
сельскохозяйственной литературы, 1955. – 351 с.
6.
Бўриев Х.Ч, Сабзавот экинлари селекцияси ва уруғчилиги. – Тошкент.
Меҳнат, 1999. – Б. 16-25.
7.
Жуковский П.М. Культурные растения и их сородичи. -3-е изд. Л., «Колос».
1971. - С. 265-272.
8.
Колмыкова Т.С. Влияние продолжительности обработки семян регуляторами
роста на продуктивность сельскохозяйственных растений. // Автореферат на
соискание ученое степени кандидат сельского хозяйственный наук. –
Саратов. СГУ, 2002. – 16 С.