Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
50-son_1-to’plam_Avgust -2025
45
ISSN:3030-3621
O‘ZBEKISTON TASHQI SIYOSATIDA MADANIY DIPLOMATIYA
Rabbimov Og'abek Tolib o’g'li
O’zbekiston xalqaro islomshunoslik akademiyasi
xalqaro munosabatlar yo’nalishi 2-bosqich talabasi.
Annotatsiya:
Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasi tashqi siyosatining
muhim yo‘nalishlaridan biri bo‘lgan madaniy diplomatiya masalasi tahlil qilinadi.
Xususan, xalqaro maydonda milliy madaniyat, san’at, til va tarix orqali davlatning
ijobiy imidjini shakllantirish, o‘zaro ishonch va hamkorlikni mustahkamlash
jarayonlari yoritilgan. O‘zbekistonning so‘nggi yillarda YUNESKO, ISESCO,
TURKSOY kabi xalqaro tashkilotlar bilan madaniy aloqalarni rivojlantirishdagi
faoliyati, shuningdek, xorijda o‘zbek madaniyat kunlari, ko‘rgazmalar, konsert
dasturlari kabi tashabbuslari tahlil qilinadi. Madaniy diplomatiyaning “yumshoq kuch”
sifatida global geosiyosiy jarayonlardagi o‘rni va O‘zbekiston tashqi siyosatida tutgan
o‘rni ilmiy asoslangan holda ochib beriladi.
Kalit so‘zlar:
O‘zbekiston, tashqi siyosat, madaniy diplomatiya, xalqaro
hamkorlik, YUNESKO, yumshoq kuch, milliy meros, geosiyosat.
Bugungi globallashuv sharoitida davlatlar o‘rtasidagi munosabatlarda faqat
siyosiy yoki iqtisodiy omillar emas, balki madaniy-gumanitar aloqalar ham muhim
ahamiyat kasb etmoqda. Xususan, madaniy diplomatiya so‘nggi yillarda xalqaro
siyosatda o‘ziga xos yumshoq kuch (soft power) vositasi sifatida ilgari surilmoqda.
O‘zbekiston Respublikasi ham o‘z tashqi siyosat strategiyasida mazkur yo‘nalishga
alohida e’tibor qaratmoqda. Xalqaro maydonda O‘zbekistonning ijobiy qiyofasini
shakllantirish, tarixiy-madaniy merosini dunyoga tanitish, milliy qadriyatlar asosida
yangi diplomatik aloqalarni yo‘lga qo‘yish borasida qator tashabbuslar ilgari
surilmoqda. Ayniqsa, davlat rahbariyati tomonidan ilgari surilgan tashabbuslar —
Samarqand madaniyatlararo muloqot markazi, xalqaro festivallar, madaniyat kunlari,
xorijiy davlatlarda o‘zbek madaniyati markazlarini ochish kabi sa’y-harakatlar
O‘zbekistonning madaniy diplomatiya salohiyatini namoyon etmoqda. Ushbu
maqolada aynan ushbu yo‘nalishning nazariy asoslari, amaliy jihatlari va istiqbollari
ilmiy jihatdan tahlil qilinadi.
O‘zbekiston Respublikasining tashqi siyosatida madaniy diplomatiya tobora
muhim o‘rin egallab bormoqda. Bugungi globallashuv davrida xalqaro munosabatlar
sohasida raqobat nafaqat iqtisodiy yoki siyosiy maydonlarda, balki madaniyat, ta’lim,
til va tarix asosida ham olib borilmoqda. Shu bois, zamonaviy diplomatiya
konsepsiyasida "yumshoq kuch" (soft power) atamasi keng qo‘llanila boshladi.
Yumshoq kuch — bu davlatlarning o‘z madaniy va ijtimoiy qadriyatlari orqali boshqa
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
50-son_1-to’plam_Avgust -2025
46
ISSN:3030-3621
mamlakatlar e’tiborini qozonish, ular bilan o‘zaro manfaatli hamkorlikni
rivojlantirishga qaratilgan strategiyadir.
O‘zbekiston mustaqillik yillarida o‘zining boy tarixiy merosi, milliy an’analari,
diniy va madaniy qadriyatlarini xalqaro maydonda targ‘ib etishga alohida e’tibor
qaratdi. Bunda madaniy diplomatiya — madaniyat, san’at, adabiyot, tarix, ta’lim va til
orqali olib borilayotgan tashqi siyosiy faoliyatning muhim yo‘nalishlaridan biri bo‘lib
xizmat qilmoqda. Ayniqsa, 2016-yildan keyingi siyosiy islohotlar davrida, O‘zbekiston
Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev tashabbuslari bilan madaniy-gumanitar
sohalardagi hamkorlik yangi bosqichga ko‘tarildi. Jumladan, O‘zbekiston va
YUNESKO, ISESCO, TURKSOY kabi xalqaro tashkilotlar bilan madaniy aloqalar
mustahkamlanib bormoqda.
Madaniy diplomatiya vositasida O‘zbekiston o‘zining tinchliksevar, ochiq,
tolerant davlat ekanligini namoyon etmoqda. Xususan, Samarqandda bo‘lib o‘tgan
xalqaro forumlar, "Sharq taronalari", "Ipak yo‘li" madaniy festivali, Xiva, Buxoro,
Termiz kabi tarixiy shaharlarimizda o‘tkazilayotgan madaniy tadbirlar xalqaro
hamjamiyat e’tiborini tortmoqda. Bu orqali O‘zbekistonning boy madaniy merosi
nafaqat saqlanib qolmoqda, balki diplomatik vosita sifatida xizmat qilmoqda.
Bundan tashqari, O‘zbekiston hukumati xorijda o‘zbek madaniyati markazlarini
ochish, xorijlik talabalarni jalb qilish, o‘zbek tilini xorijiy universitetlarda o‘qitish kabi
tashabbuslarni ilgari surmoqda. Bu esa, milliy brend va imidjni kuchaytirish bilan
birga, madaniy aloqalarni mustahkamlash, iqtisodiy va siyosiy hamkorlik uchun zamin
yaratmoqda.
Madaniy diplomatiya orqali olib borilayotgan tashqi siyosatning yana bir muhim
yo‘nalishi — tarixiy-madaniy merosni tiklash va uni xalqaro maydonda tanitishdir.
Masalan, O‘zbekiston hududida joylashgan qadimiy yodgorliklarning YUNESKO
Butunjahon merosi ro‘yxatiga kiritilishi, xorijiy arxeolog va tarixchilar bilan
hamkorlikda arxeologik tadqiqotlarning olib borilishi ana shu yo‘nalishdagi
faoliyatning yaqqol namunalaridir. 2021-yilda Samarqand, Buxoro va Xivaning
madaniy markaz sifatida tan olinishi — O‘zbekistonning madaniy diplomatiyasidagi
yutuqlaridan biridir.
O‘zbekiston tashqi siyosatida madaniy diplomatiyaning ahamiyati shundan
iboratki, bu yo‘nalish nafaqat boshqa mamlakatlar bilan do‘stona munosabatlarni
mustahkamlashga xizmat qiladi, balki iqtisodiy investitsiyalarni jalb qilish, turizmni
rivojlantirish, ijtimoiy-iqtisodiy islohotlarga madaniy asos yaratishda ham muhim rol
o‘ynaydi. Misol uchun, o‘zbek kinosining xalqaro festivallarda ishtiroki, o‘zbek
adabiyoti tarjimalari, milliy kiyim va hunarmandchilik mahsulotlari ko‘rgazmalari
orqali mamlakatimizning madaniy salohiyati xorijda keng targ‘ib etilmoqda.
Biroq, madaniy diplomatiya samaradorligi uchun professional kadrlar
tayyorlash, davlat tomonidan strategik rejalashtirish, xalqaro aloqalarni tizimli yo‘lga
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
50-son_1-to’plam_Avgust -2025
47
ISSN:3030-3621
qo‘yish muhim ahamiyatga ega. Shu nuqtai nazardan, diplomatik xizmatga
ixtisoslashgan oliy o‘quv yurtlarida madaniy diplomatiya bo‘yicha maxsus kurslar
joriy etilishi, yosh diplomatlar va san’at vakillarining xalqaro tajriba almashinuvida
ishtirok etishi dolzarbdir.
Xulosa qilib aytganda, O‘zbekiston tashqi siyosatida madaniy diplomatiya
zamonaviy siyosiy strategiyaning ajralmas qismi sifatida shakllanmoqda. U nafaqat
davlatning xalqaro nufuzini oshiradi, balki milliy g‘urur, o‘zlik va tarixiy merosni
asrab-avaylashda ham muhim omil bo‘lib xizmat qiladi. Kelgusida bu yo‘nalishdagi
tizimli yondashuv va innovatsion metodlar orqali madaniy diplomatiya
samaradorligini yanada oshirish mumkin bo‘ladi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Karimov I.A.
Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch.
– T.: Ma’naviyat, 2008.
2.
Mirziyoyev Sh.M.
Yangi O‘zbekiston strategiyasi.
– T.: O‘zbekiston, 2021.
3.
Saidov A.X.
Xalqaro munosabatlar nazariyasi.
– T.: Yangi asr avlodi, 2017.
4.
Akbarov S.
Diplomatiya asoslari va tashqi siyosat.
– T.: Iqtisod-Moliya, 2018.
5.
Shodmonov M.
Madaniyat va diplomatiya: o‘zaro aloqadorlikning tahlili.
//
O‘zbekiston tarixi, 2021, №3.
6.
Axmedov B.
O‘zbekiston tashqi siyosatining ustuvor yo‘nalishlari.
– T.:
O‘zbekiston, 2020.
7.
UNESCO.
Culture and Diplomacy in the 21st Century.
Paris, 2019.
8.
Nye J.S.
Soft Power: The Means to Success in World Politics.
– PublicAffairs,
2004.
9.
Keohane R., Nye J.
Power and Interdependence.
– Longman, 2011.
10.
Yusupov B.
Madaniy diplomatiya va global jarayonlar.
// Jahon siyosati, 2022,
№1.
11.
TURKSOY rasmiysi veb-sahifasi: https://www.turksoy.org
12.
O‘zbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi rasmiy sayti: https://mfa.uz
13.
YUNESKO – O‘zbekiston hamkorligi:
14.
Allamjonov K.
Milliy brending va madaniy aloqalar.
// Davlat va jamiyat, 2020,
№2.
