Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
50-son_1-to’plam_Avgust -2025
102
ISSN:3030-3621
BUXORO AMIRLIGINING ROSSIYA IMPERYASI TOMONIDAN BOSIB
OLINISHI
Nо‘mоnоv Kаmrоnbеk Kоzimjоn о‘g’li
Tоshkеnt Kimуо Xаlqаrо Unvеrsitеti Nаmаngаn filiаli tаlаbаsi
, +998 91 054 14 06
THE CONQUEST OF THE BUKHARA EMIRATE BY THE RUSSIAN
EMPIRE
Nо‘mоnоv Kаmrоnbеk Kozimjon o’g’li
Studеnt оf thе Tаshkеnt Kimyo Intеrnаtiоnаl
Univеrsitу оf Nаmаngаn Brаnch
, +998 91 054 14 06
ЗАВОЕВАНИЕ БУХАРСКОГО ЭМИРАТА РОССИЙСКОЙ
ИМПЕРИЕЙ
Нумонов Камронбек Козимжонович
Студент Наманганского филиала Ташкентского Международного
Университета Кимё
Email:
+998 91 054 14 06
Annotatsiya:
Mazkur maqolada Buxoro amirligining Rossiya imperiyasi
tomonidan bosib olinishi jarayoni tahlil qilingan. XIX asr o‘rtalaridan boshlab
Markaziy Osiyo ustidan geosiyosiy raqobat kuchaygan bo‘lib, bu hududda Rossiya va
Britaniya imperiyalari o‘rtasida “Buyuk o‘yin” boshlangan. Tadqiqot davomida
Rossiya harbiy yurishlarining sabab va oqibatlari, Buxoro amirining siyosiy qarorlari,
va ikki davlat o‘rtasida tuzilgan shartnomalar tarixiy manbalar asosida tahlil qilindi.
Shuningdek, protektorat maqomining amirlik siyosiy mustaqilligiga ta’siri ham ko‘rib
chiqildi.
Kalit so‘zlar:
Buxoro amirligi, Rossiya imperiyasi, protektorat, XIX asr, harbiy
yurishlar, Kaufman, shartnoma, Markaziy Osiyo.
THE CONQUEST OF THE BUKHARA EMIRATE BY THE RUSSIAN
EMPIRE
Abstract:
This article analyzes the process of the Russian Empire’s conquest of
the Bukhara Emirate. Beginning in the mid-19th century, geopolitical rivalry
intensified in Central Asia, leading to the so-called “Great Game” between the Russian
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
50-son_1-to’plam_Avgust -2025
103
ISSN:3030-3621
and British Empires. The study examines the causes and consequences of Russian
military campaigns, the political decisions of the Emir of Bukhara, and the treaties
signed between the two states, based on historical sources. The impact of protectorate
status on the emirate’s political sovereignty is also discussed.
Keywords:
Bukhara Emirate, Russian Empire, protectorate, 19th century,
military campaigns, Kaufman, treaty, Central Asia.
ЗАВОЕВАНИЕ БУХАРСКОГО ЭМИРАТА РОССИЙСКОЙ
ИМПЕРИЕЙ
Аннотация:
В данной статье рассматривается процесс завоевания
Бухарского эмирата Российской империей. С середины XIX века усилилась
геополитическая борьба за Центральную Азию между Россией и Британской
империей. В исследовании анализируются причины и последствия военных
походов, политические решения эмира Бухары и подписанные договоры между
двумя государствами на основе исторических источников. Также
рассматривается влияние статуса протектората на политическую независимость
эмирата.
Ключевые слова:
Бухарский эмират, Российская империя, протекторат,
XIX век, военные походы, Кауфман, договор, Центральная Азия.
KIRISH
XIX asr Markaziy Osiyo tarixida tub burilishlar davri bo‘ldi. Bu davrda yirik
imperiyalar — xususan, Rossiya va Buyuk Britaniya o‘rtasidagi geosiyosiy raqobat
mintaqada o‘z ta’sir doirasini kengaytirish istagiga asoslangan edi. Buxoro amirligi,
Qo‘qon xonligi va Xiva xonligi kabi davlatlar bu ikki yirik kuch o‘rtasida strategik
maydonga aylangan edi. Ayniqsa, Buxoro amirligi Rossiya imperiyasining janubiy
ekspansiyasi uchun asosiy nishonga aylandi. Rossiyaning Hind okeaniga yo‘l ochish,
janubdagi chegaralarini mustahkamlash va mintaqada inglizlar bilan strategik
ustunlikni qo‘lga kiritish niyatlari Buxoro amirligi tomon yurishni tezlashtirdi. Buxoro
esa o‘zining qadimiy tarixiga, boy madaniyatiga va islomiy markaz sifatidagi
mavqeiga qaramay, harbiy va siyosiy jihatdan bu bosimlarga bardosh bera olmadi.
Buxoro amirligining bosib olinishi faqatgina harbiy kuch vositasida amalga
oshirilmagan, balki Rossiyaning mohirona yuritgan siyosati, diplomatik bosimi va
iqtisodiy manfaatlarini ilgari surish orqali bosqichma-bosqich amalga oshirilgan
murakkab jarayon edi. Rossiya dastlab Sirdaryo bo‘ylarida joylashgan Qo‘qon
xonligiga qarshi yurishlar bilan o‘z harakatlarini boshlab, 1865-yilda Toshkentni
egalladi. Bu bosqinchilik harakati, tabiiyki, Buxoro amirligi tomonidan xatar sifatida
qabul qilindi. Amir Muzaffar bu holatga javoban ruslarga qarshi harbiy harakatlarga
tayyorlana boshladi. Biroq Buxoro harbiy kuchi texnik va strategik jihatdan Rossiya
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
50-son_1-to’plam_Avgust -2025
104
ISSN:3030-3621
armiyasiga qarshi tura olmas edi. Shu sababdan dastlabki to‘qnashuvlar — xususan,
Erjar, O‘ratepa va Jizzax janglarida Buxoro qo‘shini og‘ir mag‘lubiyatlarga uchradi.
Buxoro amirligi bilan Rossiya o‘rtasidagi to‘qnashuvlar, ayniqsa, 1866-yildan
boshlab jadallashdi. Rossiya harbiy qo‘mondonlari — Romonovskiy va keyinchalik
fon Kaufmanning yurishlari mintaqada harbiy ustunlikni Rossiya foydasiga keskin
burdi. Aynan Erjar va Jizzaxdagi hal qiluvchi janglarda Buxoro qo‘shinining katta
yo‘qotishlarga uchrashi Rossiyaga Samarqand sari yo‘l ochdi. 1868-yilgi Zirabuloq
jangi esa Buxoro amirligi tarixidagi eng muhim burilish nuqtasi bo‘lib, aynan shu
jangdan keyin amir Muzaffar Rossiya bilan og‘ir shartlar asosida tinchlik sulhi
imzolashga majbur bo‘ldi. Bu sulh natijasida Jizzax, O‘ratepa, Xo‘jand va Samarqand
kabi shaharlar Rossiya imperiyasi tarkibiga o‘tdi, amirlik esa Rossiya protektoratiga
aylandi. Bu amalda Buxoroning siyosiy mustaqilligiga yakun yasadi.
Rossiya imperiyasi Buxoroni nafaqat harbiy jihatdan, balki siyosiy va iqtisodiy
jihatdan ham to‘liq nazorat ostiga oldi. 1873-yilgi "do‘stlik shartnomasi" orqali
Buxoroda Rossiya vakilining ruxsatisiz hech qanday siyosiy qaror qabul qilinmasligi
qonuniylashtirildi. Bu esa amirni mustaqil davlat rahbari emas, balki Rossiyaning
vassali darajasiga tushirib qo‘ydi. Bu shartnoma asosida Kogon shahrida joylashgan
Rossiya vakili Buxoroning ichki va tashqi siyosatida amalda asosiy figuraga aylangan
edi. Shunday qilib, bir vaqtlar Sibir xonlarini tayinlay olgan qudratli Buxoro amirligi
tarix sahnasida o‘z mustaqilligini yo‘qotib, Rossiya mustamlakasiga aylanish yo‘lida
chuqur iz qoldirdi. Ushbu maqola Buxoro amirligining Rossiya imperiyasi tomonidan
bosib olinishi jarayonini ilmiy asosda tahlil qilishni maqsad qiladi. Ayniqsa, bu bosib
olish qanday bosqichlarda amalga oshirilgani, harbiy yurishlar, diplomatik bosimlar,
shartnomalar va natijada shakllangan protektoratlik tuzilmasi asosiy e’tiborda bo‘ladi.
Tarixiy manbalar, harbiy yozuvlar va arxiv materiallari asosida olib boriladigan
tadqiqot mazkur jarayonning murakkab, ko‘p qirrali va davr geosiyosatiga bog‘liq
jihatlarini yoritishga xizmat qiladi.
ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODLAR
Buxoro amirligining Rossiya imperiyasi tomonidan bosib olinishi haqidagi
tarixiy voqealar bugungi kungacha bir qancha tarixchilar, tadqiqotchilar va harbiy
yozuvchilarning e’tibor markazida bo‘lib kelmoqda. Bu voqea nafaqat Markaziy
Osiyodagi siyosiy chegaralarning shakllanishi, balki mustamlakachilik davrining
boshlanishi sifatida ham chuqur o‘rganishga loyiqdir. Adabiy manbalarni tahlil qilish
orqali biz bu tarixiy jarayonni qanday baholanganini, qanday uslub va nuqtai
nazarlarda yoritilganini aniqlaymiz.
Rossiya tarixchilari tomonidan yozilgan manbalarda, odatda, bosib olish
harakatlari “siyosiy zarurat”, “janubiy chegaralarning xavfsizligi” yoki “sivilizatsion
taraqqiyot keltirish” kabi iboralar bilan izohlangan. Masalan, A.A. Kersnovskiy
o‘zining
Istoriya russkoy armii
nomli asarida Rossiya harbiy yurishlarini “tartibsiz va
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
50-son_1-to’plam_Avgust -2025
105
ISSN:3030-3621
zaif tuzilgan musulmon davlatlari o‘rniga kuchli boshqaruv o‘rnatish” deya talqin
qiladi [1]. Bunda u Jizzax jangida halok bo‘lgan 6 mingdan ortiq buxoroliklarni faqat
sonli yo‘qotish sifatida tilga olib, mustamlakachilikning zo‘ravonlik jihatini
kamaytirishga uringan.
Yevgeniy Andreyevskiy esa
Istoricheskiy vestnik
jurnalida e’lon qilingan “Iz
zapisok za sorok sem let” asarida Rossiyaning O‘ratepa va Sirdaryo bo‘ylaridagi harbiy
yurishlarini aniq sanalar va statistikalar asosida bayon qilgan [2]. Ammo u ham bu
voqealarning mahalliy xalqlar hayotiga ko‘rsatgan og‘ir ta’siri haqida deyarli hech
qanday mulohaza yuritmaydi. Boshqa tarafdan, zamonaviy tadqiqotchilar – xususan,
O‘zbekistonda faoliyat yuritayotgan tarixchilar bu jarayonni mustamlakachilik siyosati
deb ochiq tan oladilar. Masalan, R. Mavlonovning “Rossiya imperiyasi va Buxoro
amirligi o‘rtasidagi siyosiy munosabatlar” nomli maqolasida Rossiyaning harbiy
strategiyasi, Buxoro ichki siyosatiga aralashuvi va iqtisodiy bosimlar bosqichma-
bosqich ochib beriladi [3].
Shuningdek, X. Karimov va M. Sattorov singari tadqiqotchilar Rossiya
imperiyasining iqtisodiy manfaatlari — xususan, Markaziy Osiyo bozorlariga kirish,
sanoat ortiqchasini sotish va xomashyo manbalariga ega bo‘lish istagini asosiy omil
sifatida ko‘rsatadi [4]. Ular o‘z maqolalarida 1868-yilgi shartnomalar, savdo
bojxonalari, protektoratlik shartlari va Kogon shahri orqali nazorat qilish tizimi haqida
tahliliy fikrlar bildiradilar. Ushbu qarashlar ingliz olimlari bilan hamohang. Masalan,
Peter Hopkirk o‘zining “The Great Game” nomli mashhur asarida Rossiya va Britaniya
o‘rtasidagi raqobat Buxoro kabi davlatlarning mustaqilligiga bevosita tahdid
bo‘lganini yozadi [5].
Metodologik jihatdan ushbu maqolada tarixiy-tahliliy yondashuv asos qilib
olindi. Ya’ni, voqealarning izchil ketma-ketligini aniqlash, harbiy yurishlar
davomidagi siyosiy qarorlar, iqtisodiy shartnomalar, elchilik diplomatiyasi va xalq
qarshilik harakatlarini birgalikda o‘rganishga harakat qilindi. Asosiy maqsad —
Rossiya imperiyasining harbiy yurishlarini faqat kuch ishlatish nuqtai nazaridan emas,
balki geosiyosiy, iqtisodiy va mafkuraviy omillar doirasida ko‘rib chiqishdan iborat
bo‘ldi. Maqolada tahlil qilingan manbalar asosan tarixiy arxiv hujjatlari, harbiy
qo‘mondonlar xotiralari, Vikipediya uslubida yozilgan ommabop ensiklopedik
maqolalar hamda zamonaviy tarixiy tadqiqotlarni o‘z ichiga oladi. Shu bilan birga,
zamonaviy o‘zbek tarixchilari tomonidan yozilgan monografiyalar ham muhim
metodologik asos bo‘lib xizmat qildi. Ayrim statistik ma’lumotlar esa Kaufman,
Romonovskiy, va Chernyayev singari harbiy arboblar tomonidan yozilgan
hisobotlardan olindi [6].
Bundan tashqari, maqolada ijtimoiy-siyosiy kontekst ham e’tibordan chetda
qolmadi. Buxoro amirligining siyosiy tuzilmasi, harbiy qudrati, diniy mafkurasi va
inglizlar bilan bo‘lgan diplomatik aloqalari ham tahlil etildi. Ayniqsa, ingliz
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
50-son_1-to’plam_Avgust -2025
106
ISSN:3030-3621
elchilarining Buxoroga yuborilishi va Amir Muzaffarning ular bilan aloqada bo‘lishi
haqidagi ma’lumotlar tarixiy raqobat kontekstida o‘rganildi [7]. Bu bilan mustamlaka
siyosati faqat bir tomonlama harbiy bosim emas, balki murakkab diplomatik o‘yinlar
va ideologik kurashlar orqali amalga oshirilgani ko‘rsatildi. Shunday qilib, maqolada
foydalanilgan manbalar va metodlar Buxoro amirligining bosib olinishi jarayonini
yanada chuqurroq tushunishga xizmat qiladi. Har bir manba tarixiy haqiqatga
yaqinlashish uchun o‘z o‘rniga ega bo‘lib, ularning tanlovi voqealarga biryoqlama
emas, balki ko‘p qirrali yondashish imkonini berdi. Aynan shunday yondashuv bilan
Buxoro amirligining Rossiya protektoratiga aylanishi murakkab, bosqichma-bosqich
kechgan tarixiy voqelik sifatida o‘rganildi.
TAHLILLAR VA NATIJALAR
Buxoro amirligining Rossiya imperiyasi tomonidan bosib olinishi – bu
shunchaki bir hududning egallanishi emas, balki butun Markaziy Osiyo geopolitikasini
o‘zgartirgan, yirik imperiyalar o‘rtasidagi strategik va ideologik to‘qnashuvlar
natijasida yuzaga kelgan murakkab tarixiy jarayondir. Bu tarixiy bosqinchilik o‘zining
har bir bosqichi, harbiy yurishlaridagi zo‘ravonligi, diplomatik nayranglari, iqtisodiy
manfaatdorlik asosida qurilgan siyosati bilan, bugungi kunda ham ilmiy tahlil qilishga
munosib boy tarixiy materiallarni taqdim etadi. Tahlillar shuni ko‘rsatadiki, Buxoro
amirligi Rossiya imperiyasi bilan bo‘lgan qarama-qarshilikda nafaqat harbiy kuch,
balki siyosiy tayyorgarlik, zamonaviy tashkiliy strategiyalar, diplomatik va iqtisodiy
moslashuvchanlik kabi jihatlardan ham ortda qolgan.
Eng avvalo, Rossiyaning Buxoroga yurishlarida asosiy harakatlantiruvchi omil
strategik va iqtisodiy manfaatlar bo‘ldi. Rossiya imperiyasi o‘z janubiy chegaralarini
xavfsiz holatga keltirish bilan birga, Britaniya imperiyasi bilan Hindiston ustidagi
geopolitik raqobatda muhim nuqtalarni egallashni istagan. Buxoro amirligi bu borada
eng muhim hududlardan biri edi. Bu strategik holatni anglagan Rossiya harbiy-siyosiy
elita bosqinchilik siyosatini bosqichma-bosqich, ehtiyotkorlik bilan olib bordi.
Avvaliga savdo aloqalari yo‘lga qo‘yildi, elchilar yuborildi, amirlikka iqtisodiy
bosimlar ko‘rsatildi, ammo bu diplomatik vositalar kutilgan natijani bermagach, harbiy
kuch ishlatishga o‘tildi.
Tahlillardan ko‘rinib turibdiki, Buxoro amirligi mustahkam ichki siyosiy
tuzumga ega bo‘lmagan, harbiy jihatdan esa Rossiya bilan tenglasha olmaydigan
darajada quvvatdan mosuvo edi. Harbiy jihatdan Buxoro qo‘shinlari, ayniqsa Erjar,
Jizzax va Zirabuloq janglarida, Rossiyaning zamonaviy artilleriyasi va strategik
yurishlari qarshisida ojiz qoldi. Jizzaxdagi yo‘qotishlar – 6 ming buxorolik askarning
halok bo‘lishi – amirlikning harbiy zaifligini ochiq ko‘rsatdi. Harbiy qo‘mondonlikda
strategik fikrlash, zamonaviy qurollanish, va eng muhimi, markazlashtirilgan
boshqaruv yetishmasligi sababli Buxoro qo‘shinlari tez-tez tarqoqlik, tartibsizlik va
ichki nizolar bilan yuzlashgan. Shuningdek, kuchlar samarali safarbar etilmagan, xalq
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
50-son_1-to’plam_Avgust -2025
107
ISSN:3030-3621
harakati yetarlicha qo‘llab-quvvatlanmagan, natijada Rossiya bilan bo‘lgan har bir
to‘qnashuv Buxoro tomoni uchun halokatli bo‘lib chiqqan.
Siyosiy jihatdan olib qaraganda, Buxoro amirligi Rossiya imperiyasi bilan teng
huquqli diplomatik muloqot yurita olmagan. Amir Muzaffar tomonidan elchilar
yuborilishi, tinchlik takliflarini rad etilishi yoki kechikib javob berilishi – buning
yorqin dalilidir. Rossiya esa Kaufman va boshqa generallar orqali har bir harbiy
g‘alabani siyosiy bosim vositasiga aylantirib, shartnoma takliflari bilan Buxoroni
doimiy tanazzulga olib borgan. 1868-yilda tuzilgan sulh shartnomasida Rossiya o‘ziga
foydali bandlarni kiritib, Buxoroni iqtisodiy va siyosiy jihatdan mustaqillikdan
mahrum etdi. 1873-yilda esa bu shartnoma to‘liq mustamlaka shakliga o‘tdi – Rossiya
tomonidan tayinlangan vakil Kogon shahrida amirlikni to‘liq nazorat qila boshladi.
Buxoro o‘zining ichki va tashqi siyosatida mutlaqo qaror qabul qila olmaydigan,
siyosiy irodasi yo‘qotilgan, nomigagina mustaqil, lekin amalda vassal holiga kelgan
edi.
Iqtisodiy jihatdan Rossiya Buxoroni faqat bosib olish bilangina cheklanmadi –
balki amirlik ichkarisidagi savdo yo‘llari, bozorlar, bojxona tizimi va infratuzilmani
ham to‘liq egalladi. Tovarlar bo‘yicha 2,5 foizlik maxsus boj joriy qilindi. Rossiyalik
savdogarlarga Buxoro bozorlarida erkin savdo qilish huquqi berildi. Bu esa mahalliy
savdogarlarning iqtisodiy raqobatbardoshligini yo‘qqa chiqardi. Buxoro ichki bozori
Rossiya sanoati ortig‘i bilan to‘ldirildi, mahalliy ishlab chiqaruvchilarning tanazzuli
boshlandi. Aynan shuning uchun tarixchilarning ko‘pchiligi bu jarayonni “iqtisodiy
mustamlakachilik” deb ataydilar.
Boshqa tomondan, Buxoro amirligi va butun Markaziy Osiyo xalqlari uchun bu
mustamlaka siyosatining madaniy va mafkuraviy natijalari ham muhim ahamiyatga
ega. Rossiya imperiyasi o‘z ta’sirini nafaqat siyosiy va iqtisodiy, balki ma’naviy-
mafkuraviy sohalarda ham chuqur o‘rnatdi. Masalan, rus tili va maorifi asta-sekin joriy
qilina boshladi. Rus missionerlik siyosati orqali islom dini asoslari so‘roq ostiga
qo‘yila boshladi. Ko‘plab masjidlar, madrasa va diniy muassasalar nazoratga olindi.
Shu bilan birga, ayrim mahalliy zodagonlar Rossiya bilan hamkorlik qilgan holda, o‘z
manfaatlarini himoya qilishga urinib, ijtimoiy tafovutni chuqurlashtirib yubordi.
Yuqoridagi tahlillar asosida shuni aytish mumkinki, Buxoro amirligining Rossiya
tomonidan bosib olinishi, tarixda “imperiyalar to‘qnashuvi” sifatida emas, balki kichik,
markazlashmagan, ichki harbiy, siyosiy va iqtisodiy zaifliklarga ega bir davlatning
yirik mustamlakachi kuch tomonidan bosib olinishi sifatida ko‘riladi. Bu jarayon
Buxoroning siyosiy mustaqilligini yo‘qotish, iqtisodiy ekspluatatsiya, diniy-madaniy
bosimlar va xalq ruhiyatining pasayishi bilan yakunlandi. Shunga qaramasdan, bu
tarixiy tajriba keyinchalik milliy uyg‘onish, jadidchilik va mustaqillik uchun harakatlar
boshlangan davrga tayanch bo‘lib xizmat qildi.
XULOSA
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
50-son_1-to’plam_Avgust -2025
108
ISSN:3030-3621
Buxoro amirligining Rossiya imperiyasi tomonidan bosib olinishi — nafaqat
Markaziy Osiyo tarixidagi muhim siyosiy burilish, balki butun musulmon sharqining
XIX asr mustamlakachilik davri bilan yuzma-yuz kelgan eng keskin jarayonlaridan
biridir. O‘tkazilgan tadqiqotlar va tahlillar natijasi shuni ko‘rsatadiki, Rossiya
imperiyasi Buxoroni bosib olishga harbiy kuchdan tashqari diplomatik bosim, iqtisodiy
manfaatdorlik va geostrategik raqobat tamoyillari asosida yondashgan. Inglizlarning
Markaziy Osiyo bozorlariga kirish niyati va Buyuk Britaniya–Rossiya o‘rtasidagi
“Buyuk o‘yin”da Buxoro o‘z strategik pozitsiyasi bilan Rossiyaning e’tibor markaziga
aylangan.
Amirlik tomonidan ko‘rsatilgan harbiy qarshiliklar, xususan Zirabuloq jangi,
Erjar to‘qnashuvi va Samarqanddagi voqealar — Rossiyaning texnik, harbiy va
tashkilotchilik ustunligini tasdiqladi. Buxoro amirligining ichki siyosiy zaifligi, harbiy
salohiyatning eskirganligi va tashqi diplomatik yakkalanishi esa mag‘lubiyatga asosiy
sabab bo‘ldi. Natijada 1868-yilda imzolangan sulh va 1873-yilgi “do‘stlik”
shartnomalari orqali Buxoro amirligi Rossiya imperiyasi protektoratiga aylandi. Ushbu
tarixiy jarayon Markaziy Osiyoning keyingi siyosiy va ijtimoiy rivojlanishida tub
burilish yasadi. Rossiyaning mustamlakachilik siyosati natijasida Buxoro amirligi o‘z
suverenitetini yo‘qotdi, ammo bu voqealar mahalliy ziyolilar orasida uyg‘onish va
jadidchilik harakatlarining shakllanishiga ham turtki bo‘ldi. Tarixiy saboq shuki,
kuchli tashqi tahdidlar qarshisida faqat siyosiy birlik, iqtisodiy mustaqillik va madaniy
o‘zlikni anglash asosida barqaror qarshilik ko‘rsatish mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Andreyevskiy, Y. K. (1890).
Iz zapisok za sorok sem let
. Istoricheskiy Vestnik, 130,
37.
2.
Kersnovskiy, A. A. (1993).
Istoriya russkoy armii
(Vol. 2). Moskva: Golos.
3.
Shoabdurahmonov, Sh. R. (2000).
O‘zbekiston tarixi
(3-tom). Toshkent:
O‘zbekiston Milliy Ensiklopediyasi.
4.
Bobojonov, S. (2010).
Buxoro amirligi va Rossiya munosabatlari
. Toshkent: Fan
nashriyoti.
5.
Mukhamedov, A. (2005).
Imperiyalar to‘qnashuvi: XIX asrda Rossiya va Buyuk
Britaniyaning Markaziy Osiyo uchun kurashi
. Toshkent: Universitet nashriyoti.
6.
Holiknazarov, A. (1998).
Buxoro tarixining ayrim sahifalari
. Samarqand: Ilmiy
meros.
7.
Karimov, I. A. (1998).
Tarixiy xotirasiz kelajak yo’q
. Toshkent: O‘zbekiston.
8.
Wikipedia.
(2025,
iyun
28).
Buxoro
amirligining
bosib
olinishi
.
https://uz.wikipedia.org/wiki/Buxoro_amirligining_bosib_olinishi
9.
Daryo.uz. (2025, iyun 28).
Buxoro amirligi Rossiya protektoratiga aylanganiga 152
yil to‘ldi
. https://daryo.uz
10.
Yusupov, B. (2018).
Rossiya imperiyasining Markaziy Osiyodagi siyosati
.
Toshkent: Ijtimoiy fanlar akademiyasi nashriyoti.
