Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
45-son_1-to’plam_May -2025
151
ISSN:3030-3621
XALQ HUNARMANDCHILIGIDA QUROQCHILIK SAN’ATI
Aminova Muxlisa Sadriddin qizi
Qashqadaryo vilaoyati Qamashi tumani
Maktabgacha va maktab ta'limi bo'limi
tasarrufidagi 81-sonli maktabning
Texnologiya fani o'qituvchisi
muxlisaaminova44@gmail.com
Annotatsiya
: Mazkur maqolada o‘zbek xalq hunarmandchiligining qadimiy va
betakror ko‘rinishlaridan biri bo‘lgan quroqchilik san’ati tarixiy, madaniy va estetik
jihatdan o‘rganiladi. Muallif tomonidan quroqchilikning kelib chiqishi, uning
ma’naviy va amaliy vazifalari, hamda zamonaviy dizayn va madaniyatdagi roli ilmiy
nuqtai nazardan tahlil qilinadi. Qolaversa, maqolada bu san’at turining hozirgi
jamiyatdagi dolzarbligi, yoshlar orasida qayta tiklanish imkoniyatlari haqida fikr
yuritiladi.
Kalit so‘zlar:
quroqchilik, xalq san’ati, milliy hunarmandchilik, madaniy
meros, estetik qadriyatlar, tikuvchilik, zamonaviy dizayn.
Annotation:
This article explores the historical, cultural, and aesthetic aspects
of one of the unique and ancient forms of Uzbek folk craftsmanship — patchwork art.
The author analyzes the origin of patchwork, its spiritual and practical functions, and
its role in modern design and culture from a scientific perspective. Furthermore, the
article discusses the relevance of this art form in contemporary society and the
possibilities of its revival among young people.
Keywords:
patchwork, folk art, national craftsmanship, cultural heritage,
aesthetic values, sewing, modern design.
Аннотация:
В данной статье рассматриваются исторические, культурные
и эстетические аспекты одного из уникальных и древних видов узбекского
народного ремесла — квилтинга. Автор анализирует происхождение квилтинга,
его духовные и практические функции, а также его роль в современном дизайне
и культуре с научной точки зрения. Кроме того, в статье рассматривается
актуальность этого вида искусства в современном обществе и возможности его
возрождения среди молодежи.
Ключевые слова:
квилтинг, народное искусство, национальное ремесло,
культурное наследие, эстетические ценности, шитье, современный дизайн.
Kirish
Xalq hunarmandchiligi har bir millatning moddiy va nomoddiy madaniy
merosini shakllantiruvchi asosiy ustunlardan biridir. Bu turdagi hunar va san’at turlari
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
45-son_1-to’plam_May -2025
152
ISSN:3030-3621
asrlar davomida xalq ehtiyoji, estetik didi va ijtimoiy hayoti bilan chambarchas
bog‘lanib kelgan. O‘zbek xalqining qadimiy san’at an’analarida quroqchilik san’ati
alohida o‘rin tutadi. Bu san’at nafaqat ayollarning maishiy faoliyatining bir qismi, balki
xalqning badiiy tafakkuri va estetik didining mahsuli sifatida ham e’tiborga loyiqdir.
Metodologiya
Mazkur maqola tarixiy, tahliliy va komparativ metodlar asosida yozilgan.
Ma’lumotlar ilmiy adabiyotlar, xalq og‘zaki ijodi, amaliy kuzatuvlar va zamonaviy
dizayn tajribalariga asoslangan. Shuningdek, maqolada milliy madaniyatni tiklash va
rivojlantirishga oid ilg‘or tajribalar ham tahlil qilinadi.
Quroqchilik
san’atining
kelib
chiqishi
va
tarixiy
ildizlari
Quroqchilikning dastlabki ko‘rinishlari qadim zamonlarda matolarni tejash, ularni
qayta ishlash ehtiyoji tufayli paydo bo‘lgan. Matoning har bir parchasidan foydalanish
orqali yasalgan buyumlar keyinchalik ramziy va estetik ma’no kasb eta boshlagan.
Arxeologik va etnografik ma’lumotlarga ko‘ra, Markaziy Osiyo xalqlari orasida
quroqchilik XIX asrdayoq keng tarqalgan va u ko‘proq ayollar tomonidan avloddan-
avlodga o‘rgatilgan.
Quroqchilikda estetik va ramziy elementlar
Quroqchilikda ishlatiladigan shakl va ranglar bejiz tanlanmaydi. Har bir
geometrik figura xalq e’tiqodlari, tabiatga munosabati va hayot falsafasini ifoda etadi:
• Uchburchak – baraka, kuch va mo‘l-ko‘llik;
• Romb – tuproq unumdorligi, oila mustahkamligi;
• Doira – abadiylik va yagona yaxlitlik ramzi;
• Qizil rang – hayot, issiqlik, farovonlik;
• Ko‘k rang – osmon, poklik, tinchlik.
Bu belgilar ko‘pincha totemistik, afsonaviy yoki diniy-falsafiy ma’noga ega
bo‘lib, xalqning qadimiy dunyoqarashi bilan bevosita bog‘liqdir.
Quroq buyumlarining turlari va amaliy funksiyalari
Quroqchilik san’ati orqali yasalgan buyumlar ko‘p funksiyali bo‘lib,
quyidagilarni o‘z ichiga oladi:
• Ko‘rpacha, ko‘rpa-to‘shak, yostiq jildlari;
• Dasturxon, pardalar, devor bezaklari;
• Milliy liboslar, bolalar kiyimlari, choyxalta va sumkalar.
Bu buyumlar uy-ro‘zg‘orda foydali, ko‘rkam, ma’naviy-ramziy ahamiyatga ega
bo‘lib, ayrim hollarda sehrli himoya vositasi sifatida ham ishlatilgan.
Quroqchilikning zamonaviylikdagi aks sadosi
Hozirgi kunda quroqchilik san’ati ekologik va qayta ishlash (recycle)
konsepsiyasi bilan uyg‘unlashmoqda. Zamonaviy moda dizaynerlari, interyer
dizaynerlari ushbu milliy an’anani global dizayn jarayonlariga tatbiq etmoqda. Misol
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
45-son_1-to’plam_May -2025
153
ISSN:3030-3621
uchun, O‘zbekistonda faoliyat yuritayotgan bir qator dizaynerlar quroq uslubida
yaratilgan liboslar, poyabzallar, aksessuarlar orqali xalq san’atini zamonaviy
ko‘rinishda qayta talqin etmoqda.
Xulosa
Quroqchilik san’ati xalq hunarmandchiligining madaniy, estetik va tarixiy
yodgorligi bo‘lib, u asrlar davomida o‘zbek ayollari tomonidan avaylab asrab
kelinmoqda. U o‘zida tejamkorlik, go‘zallik, ramziylik va ma’naviylikni mujassam
etgan san’at turi sifatida nafaqat o‘tmishni, balki bugun va kelajakni ham bog‘lab
turuvchi madaniy ko‘prikdir. U zamonaviy dizayn, moda va turizm sohalarida yangi
qiyofada namoyon bo‘lishi orqali milliy identitetni mustahkamlashga xizmat qiladi
Tavsiyalar
1.
Quroqchilik san’atini yosh avlodga o‘rgatish uchun maktab va kollej
dasturlariga integratsiya qilish zarur.
2.
Quroqchilik buyumlari asosida yaratilgan suvenir va dizayn mahsulotlari
xalqaro turizmda keng targ‘ib qilinishi kerak.
3.
Mahalliy ijodiy festivallar, ko‘rgazmalar va master-klasslar orqali quroqchilikka
bo‘lgan qiziqishni oshirish maqsadga muvofiqdir.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Karimov A.
Hunarmandchilik san’ati tarixi. – Toshkent: Fan, 2005.
Ushbu kitob xalq hunarmandchiligining tarixiy rivojlanishi va uning ijtimoiy
ahamiyati haqida batafsil ma'lumot beradi.
2.
Xolmatova G.
O‘zbek xalq amaliy san’ati. – Toshkent: San’at, 2010.
Bu asar o‘zbek xalqining amaliy san’ati, shu jumladan quroqchilik san’ati va uning
tasviriy aspektlari haqida ma'lumot beradi.
3.
Rasulov S.
Qadimiy hunarmandchilik izlari. – Samarqand, 2016.
Ushbu kitobda qadimiy hunarmandchilikning tarixiy izlari va ular orqali jamiyatni
anglash imkoniyatlari haqida so‘z boradi.
4.
Islomova M.
Milliy quroqchilik san’ati va zamonaviy dizayn. – Buxoro, 2021.
Bu asar quroqchilik san’ati va uning zamonaviy dizayndagi o‘rni haqida ilmiy
tahlillarni taqdim etadi.
5.
UNESCO.
Intangible Cultural Heritage of Uzbekistan.
UNESCOning rasmiy veb-saytida O‘zbekistondagi nomoddiy madaniy meros,
jumladan quroqchilik san’ati haqida ma'lumotlar keltirilgan.
UNESCO - Uzbekistan: Intangible Cultural Heritage
6.
Yusupova D.
“Milliy qadriyatlar va ekologik dizayn uyg‘unligi” // O‘zbek san’ati,
2022.
Ushbu maqola milliy qadriyatlar va ekologik dizaynning uyg‘unligi masalasini
yoritadi va quroqchilik san’ati bilan bog‘liq bo‘lgan istiqbollarni tahlil qiladi.
