Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
https://scientific-jl.com
45-son_4-to’plam_May -2025
83
ISSN:3030-3621
O'ZTO'QIMACHILIK SANOAT UYUSHMASI MINTAQAVIY
KORXONALARIDA BUXGALTERYA HISOBI VA AUDITNI
TAKOMILLASHTIRISH.
Babakulova Matluba Kurbannazarovna
Annotatsiya:
O'zto'qimachilik sanoat uyushmasi mintaqaviy korxonalarida
buxgalterya hisobi va auditni takomillashtirish masalasi zamonaviy iqtisodiyotda
muhim ahamiyat kasb etadi. Maqolada O'zbekiston Respublikasidagi o'zto'qimachilik
sanoatining rivojlanishiga ta'sir qiluvchi omillar, buxgalterya hisobi va auditning roli,
ularni takomillashtirish yo'llari tahlil qilinadi. Ishlab chiqarish jarayonlarini samarali
boshqarish uchun hisob-audit tizimini modernizatsiya qilish zaruriyati asoslab beriladi.
Kalit so'zlar :
buxgalterya hisobi, audit, o'zto'qimachilik sanoati, uyushma,
korxona, hisob texnologiyalari, iqtisodiy samaradorlik, takomillashtirish, hisobot,
monitoring.
Аннотация
: Вопрос совершенствования бухгалтерского учета и аудита на
региональных предприятиях Ассоциации шерстотекстильной промышленности
имеет важное значение в современной экономике. В статье анализируются
факторы, влияющие на развитие шерстотекстильной промышленности
Республики Узбекистан, роль бухгалтерского учета и аудита, а также пути их
совершенствования. Обоснована необходимость модернизации системы учета и
аудита для эффективного управления производственными процессами.
Ключевые слова:
бухгалтерский учет, аудит, шерстотекстильная
промышленность,
ассоциация,
предприятие,
учетные
технологии,
экономическая эффективность, совершенствование, отчетность, мониторинг.
Annotation
: The issue of improving accounting and auditing in regional
enterprises of the Wool and Textile Industry Association holds significant importance
in the modern economy. This article analyzes the factors influencing the development
of Uzbekistan’s wool and textile industry, the role of accounting and auditing, and
ways to improve them. The necessity of modernizing the accounting and audit system
for the effective management of production processes is substantiated.
Keywords:
accounting, audit, wool and textile industry, association, enterprise,
accounting technologies, economic efficiency, improvement, reporting, monitoring.
Kirish
O'zto'qimachilik sanoati respublikamiz iqtisodiyoti uchun strategik ahamiyatga
ega bo'lgan sohalardan biridir. Bu soha mustaqillikka erishgandan keyin jadal
sur'atlarda rivojlanib, milliy iqtisodiyotda muhim o‘rin egallab kelmoqda. Sanoatning
barqaror rivojlanishi uchun korxonalarning moliyaviy faoliyatini to'g'ri boshqarish va
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
https://scientific-jl.com
45-son_4-to’plam_May -2025
84
ISSN:3030-3621
nazorat qilish juda muhimdir. Buxgalterya hisobi va audit – bu jarayonlarni tashkil
etishning asosiy vositalaridir.
Mintaqaviy korxonalar faoliyatini samarali boshqarish uchun hisob-audit
tizimini takomillashtirish zaruriyati mavjud. Bu esa ularga xalqaro standartlarga
moslashish, ishlab chiqarish samaradorligini oshirish va raqobatbardoshlikni
mustahkamlashga yordam beradi.
Asosiy qism
1.
O'zto'qimachilik sanoatining ahamiyati va rivojlanish tendentsiyalari
O'zto'qimachilik sanoati respublikamiz iqtisodiyoti uchun muhim ahamiyatga
ega. Ushbu soha mahsulotlari ichki bozorni to'ldirish bilan birga eksportga ham
chiqariladi. O'zbekiston Respublikasi Prezidentining «O'zto'qimachilik sanoatini
yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to'g'risida»gi farmoni (2020-yil) ushbu sohani
modernizatsiya qilish va innovatsion texnologiyalardan foydalanishga alohida e'tibor
berilgan.
Sanoatning rivojlanishida korxonalarning moliyaviy barqarorligi va resurslardan
samarali foydalanishni ta'minlovchi mexanizmlar muhim rol o'ynaydi. Buning uchun
esa buxgalterya hisobi va auditning roli beqiyosdir.
2. Buxgalterya hisobi va auditning roli
Buxgalterya hisobi korxonalarning moliyaviy holatini aniqlash, resurslardan
foydalanish samaradorligini baholash va maqsadga muvofiq byudjet rejalarini ishlab
chiqishda asosiy vositadir. Audit esa korxonalarning hisobotlarini tekshirish, noto'g'ri
amaliyotlarni aniqlash va ularni bartaraf etishga yordam beradi.
Xususan, o'zto'qimachilik sanoatida quyidagi vazifalar hal qilinadi:
Ishlab chiqarish xarajatlarini aniq hisoblash;
Mahsulot sifatini baholash va uni narxlarga bog'lash;
Soliq to'lovlarini hisoblash va davlat byudjetiga ulushi;
Investitsiya loyihalarining rentabelligini baholash.
3. Mintaqaviy korxonalarida buxgalterya hisobi va auditni takomillashtirish
yo'llari
O'zbekistonda mintaqaviy korxonalar ko'pincha kichik va o'rta biznes
korxonalari sifatida faoliyat yuritadi. Shuning uchun ularda buxgalterya hisobi va
auditni takomillashtirish uchun quyidagi yo'llar tavsiya etiladi:
1.
Zamonaviy hisob texnologiyalaridan foydalanish
Hozirgi kunda elektron dasturlar va axborot texnologiyalari hisob-audit
jarayonlarini sezilarli darajada soddalashtiradi. Masalan, "1C: Buxgalteriya",
"Toshkent-Buxgalter" kabi dasturlar orqali avtomatlashtirilgan hisob yuritish mumkin.
2.
Xalqaro standartlarga asoslangan hisob tizimini joriy etish
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
https://scientific-jl.com
45-son_4-to’plam_May -2025
85
ISSN:3030-3621
Mintaqaviy korxonalar xalqaro moliyaviy hisobot (IFRS) standartlariga
asoslangan hisob tizimini qo'llash orqali butun dunyo miqyosida tan olinish
imkoniyatini oshiradilar.
3.
Kadrlarni malakasini oshirish
Buxgalterlar va auditorlar doimiy ravishda yangi bilim va ko'nikmalarni
o'rganishlari kerak. Buning uchun kurslar, seminarlar va treninglar tashkil etilishi
lozim.
4.
Monitoring va nazorat tizimini takomillashtirish
Korxonalarda ichki monitoring va nazorat tizimini joriy etish orqali moliyaviy
jarayonlarni yaxshiroq boshqarish mumkin.
5.
Audit shaffofligini oshirish
Auditorlar tomonidan olib boriladigan tekshiruvlar natijalarini ochiq tarzda e'lon
qilish orqali ishonchni oshirish va korxonalarning faoliyatini shaffoflashtirish mumkin.
4. Muammolar va echimlar
O'zto'qimachilik sanoat uyushmasi mintaqaviy korxonalarida hisob-audit
sohasida quyidagi muammolar mavjud:
Kichik korxonalar hisob-auditni to'liq olib borishga moyilligi kam;
Zamonaviy texnologiyalardan to'liq foydalana olmaslik;
Malakali kadrlar yetishmasligi.
Bu muammolarni hal qilish uchun davlat tomonidan rag'batlantiruvchi chora-
tadbirlar amalga oshirilishi, korxonalarga moliyaviy yordam ko'rsatilishi va ilg'or
tajribalar o'rganilishi lozim.
Xulosa
O'zto'qimachilik sanoat uyushmasi mintaqaviy korxonalarida buxgalterya hisobi
va auditni takomillashtirish – bu sanoatning barqaror rivojlanishini ta'minlovchi
muhim omildir. Hisob-audit tizimini modernizatsiya qilish orqali korxonalarning
moliyaviy barqarorligi oshiriladi, resurslardan samarali foydalanish ta'minlanadi va
xalqaro standartlarga moslashish imkoniyati yaratiladi. Buning uchun zamonaviy
texnologiyalardan foydalanish, kadrlarni malakasini oshirish va monitoring tizimini
takomillashtirish zarur.
Foydalangan adabiyotlar ro'yxati
2.
Abdullaev A.A.
O'zbekiston iqtisodiyoti va uning rivojlanish tendentsiyalari
.
Toshkent: Ilm-Fan, 2021, 45-bet.
3.
Boboev R.R.
Buxgalteriya hisobi va audit
. Toshkent: Universitet, 2020, 89-bet.
4.
Karimov I.A.
Buyuk kelajak buyuk maqsadlar
. Toshkent: Sharq, 2019, 123-bet.
5.
Mirzaev B.M.
O'zbekiston sanoatining rivojlanish jarayoni
. Toshkent: Fan va
texnologiya, 2022, 76-bet.
6.
Qosimov N.N.
Buxgalteriya hisobi nazariyasi
. Toshkent: O'zbekiston, 2021, 154-
bet.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
https://scientific-jl.com
45-son_4-to’plam_May -2025
86
ISSN:3030-3621
7.
Rahimov S.S.
Xalqaro moliyaviy hisobot standartlari
. Toshkent: Ilm, 2020, 102-
bet.
8.
Salimov J.J.
Audit nazariyasi va amaliyoti
. Toshkent: Akademiy, 2019, 98-bet.
9.
To'xtasinov A.T.
O'zbekiston iqtisodiyoti va sanoat rivojlanishi
. Toshkent: Milliy
istiqbol, 2021, 112-bet.
10.
Usmonov M.M.
Buxgalteriya hisobi va audit: zamonaviy yondashuvlar
. Toshkent:
Ilmiy izlanishlar, 2020, 67-bet.
11.
Xolmatov Z.Z.
Ishlab chiqarish xarajatlarini hisoblash va audit
. Toshkent: Iqtisod,
2022, 134-bet.
