Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
https://scientific-jl.com
45-son_4-to’plam_May -2025
159
ISSN:3030-3621
BOLALARDA TO‘SATDAN UCHRAYDIGAN BAXTSIZ HODISALAR:
OFTOB URISHI, KUYISHLAR VA SUVGA CHO‘KKANDA SHOSHILINCH
TIBBIY YORDAM CHORALARI
ANVARJON YUSUPOV XXX
Buvayda Abu Ali ibn Sino nomidagi Jamoat
salomatligi texnikumi Pediatriya fani o‘qituvchisi
ANNOTATSIYA
Mazkur maqolada bolalarda to‘satdan sodir bo‘ladigan baxtsiz hodisalar —
oftob urishi, termik kuyishlar va suvga cho‘kish holatlari yuzasidan tahliliy yondashuv
asosida shoshilinch tibbiy yordam ko‘rsatish qoidalari yoritilgan. Har bir holatda
tezkor va to‘g‘ri harakat qilish bolaning hayotini saqlab qolishda muhim ahamiyatga
ega. Maqolada shuningdek, ota-onalar, pedagoglar va tarbiyachilar uchun amaliy
tavsiyalar, profilaktik choralar hamda ilk yordam usullari berilgan. Bolalar
xavfsizligini ta’minlashda tibbiy savodxonlik va hushyorlik asosiy o‘rinda turadi.
Ushbu maqola mutaxassislar va keng jamoatchilik uchun mo‘ljallangan bo‘lib, hayotiy
holatlar asosida aniq yo‘riqnomalar bilan boyitilgan.
Kalit so‘zlar:
baxtsiz hodisalar, bolalarda shoshilinch yordam, oftob urishi,
kuyishlar, suvga cho‘kish, tez tibbiy yordam, profilaktika, xavfsizlik, ota-onalarga
tavsiya, bolalar salomatligi
KIRISH
Zamonaviy jamiyatda bolalar xavfsizligini ta’minlash, ularning sog‘lig‘i va
hayotini himoya qilish eng muhim vazifalardan biridir. Ayniqsa, yozgi mavsumda
to‘satdan yuzaga keladigan baxtsiz hodisalar — oftob urishi, kuyishlar va suvga
cho‘kish holatlari bolalar orasida keng tarqalgan va jiddiy oqibatlarga olib kelishi
mumkin. Bunday holatlarda tezkor va to‘g‘ri tibbiy yordam ko‘rsatilmasa, bolaning
sog‘lig‘i, ba’zan esa hayoti xavf ostida qoladi.
Afsuski, ko‘plab ota-onalar va tarbiyachilar bunday vaziyatlarda qanday harakat
qilish kerakligini to‘liq bilishmaydi. Bu esa og‘ir holatlarga olib kelishi mumkin. Shu
boisdan, bolalar bilan ishlovchi har bir kishi shoshilinch holatlarda ilk yordam
ko‘rsatish bo‘yicha asosiy bilim va ko‘nikmalarga ega bo‘lishi lozim.
Ushbu maqolada aynan bolalarda ko‘p uchraydigan va to‘satdan yuz beradigan
uch asosiy holat — oftob urishi, kuyishlar va suvga cho‘kish holatlarida qanday harakat
qilish, qanday yordam ko‘rsatish zarurligi bo‘yicha amaliy tavsiyalar keltiriladi.
Bundan tashqari, profilaktik choralar va bu holatlarning oldini olish bo‘yicha takliflar
ham yoritiladi.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
https://scientific-jl.com
45-son_4-to’plam_May -2025
160
ISSN:3030-3621
ASOSIY QISM
Yoz fasli – bolalar uchun eng faol, qiziqarli va harakatga boy davrlardan biri.
Shu bilan birga, bu fasl baxtsiz hodisalar xavfi eng yuqori bo‘lgan payt hamdir.
Ayniqsa, ota-onalar bolalarning tabiatdagi faoliyati, sayohatlar, suzish, o‘yinlar
paytida ularga yetarli darajada tibbiy va xavfsizlik nazorati ko‘rsatmasa, natija og‘ir
bo‘lishi mumkin.
Oftob urishi
holatlarida bolalar ko‘pincha ko‘p harakat qilib, to‘g‘ridan-to‘g‘ri
quyosh nuri ostida uzoq vaqt qoladi. Bunday vaziyatda bolaning rangi oqarib ketadi,
boshi aylanadi, holsizlanadi va hatto hushini yo‘qotishi mumkin. Shunday paytda
bolaning boshiga salqin mato qo‘yish, uni soyaga olib chiqish va suv ichirish orqali
oddiy, ammo hayotiy ahamiyatga ega bo‘lgan birinchi yordam ko‘rsatiladi. Ko‘plab
hollarda ota-onalar salqinlashtiruvchi vositalarni (ventilyator, muzli mato) ishlatishni
unutadi yoki keraksiz vahima qiladi. Aslida, eng muhimi – bolaning tana haroratini
asta-sekin pasaytirish va hushyorlikni saqlab turishdir.
Kuyishlar
esa ko‘pincha oshxonada yoki sayr vaqtida, o‘t o‘ynash, samovar
yoki qozon yonida nazoratsiz qolgan bola bilan bog‘liq holda ro‘y beradi. Oddiy choy
quyilgan stakanning to‘kilib ketishi ham bola uchun jiddiy termik kuyishga sabab
bo‘lishi mumkin. Bunday paytda yondirilgan joyni sovuq suv ostida ushlab turish,
kuydirilgan joyga hech qanday yog‘ yoki tish pastasi surtmaslik kerak. Ota-onalarning
eng ko‘p yo‘l qo‘yadigan xatosi – kuygan joyni “tezda yopib qo‘yish” yoki “xalqona
usullar” bilan davolashga urinishidir. Aslida, birinchi navbatda tozalik, sovitish va
infeksiyadan saqlanish muhim.
Suvga cho‘kish holatlari
esa eng xavflisi sanaladi. Bola suvga tushgan zahoti
uni qutqarish uchun faqat suzishni biladigan, hushyor kattalar yaqin bo‘lishi lozim. Eng
ko‘p uchraydigan muammo – kattalar e’tiborining chalg‘ishi yoki bolani "ularning
suzishni bilishiga ishonish" holatidir. Suvdan chiqarilgan bolaga esa zudlik bilan sun’iy
nafas berish, yurakni urdira boshlash harakatlarini boshlash hayot-mamot masalasidir.
Bu amaliyotlar oddiy ko‘rinishi mumkin, ammo ularni mashq qilmagan odam o‘z
vaqtida to‘g‘ri bajara olmaydi. Shu sababli, maktab va bog‘chalar darajasida ota-onalar
va pedagoglar uchun maxsus “shoshilinch yordam” treninglari o‘tkazilishi zarur.
Umuman olganda, har bir hodisada vaqt – asosiy omil. Bolalarning sog‘lig‘ini
saqlab qolish uchun ota-onalar, tarbiyachilar va hatto mahalla aholisi bolalarning
xavfsizligi borasida hushyor, bilimli va amaliy ko‘nikmaga ega bo‘lishlari kerak.
Oddiy gigiyena qoidalari, oddiy tibbiy vositalar to‘plami va sog‘lom mantiq
ko‘plab og‘ir holatlarning oldini oladi.
Bolalarda to‘satdan sodir bo‘ladigan baxtsiz hodisalar bo‘yicha amaliy tahliliy
jadval
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
https://scientific-jl.com
45-son_4-to’plam_May -2025
161
ISSN:3030-3621
Baxtsiz hodisa
turi
Odatda
uchraydigan
holat (real
vaziyat)
Amaliy
yechim/tavsiya
Oldini olish chorasi
Oftob urishi
Bola yozgi sayrda
yoki ochiq
maydonda uzoq
vaqt bevosita
quyosh ostida
o‘ynagan
Bolani soyaga olib
chiqish, boshiga salqin
mato qo‘yish, salqin
suv ichirish, tana
haroratini asta-sekin
tushirish
Soat 11:00 dan 16:00
gacha quyoshda
bo‘lmaslik, bosh
kiyim kiyish, ko‘p
suyuqlik ichirish
Kuyish
Oshxonada
nazoratsiz qolgan
bola issiq choy
stakanini ustiga
ag‘darib yuborgan
Kuygan joyni darhol
sovuq suv ostida ushlab
turish (10-15 daqiqa),
steril mato bilan
yopish, hech qanday
moy yoki pasta
surmaslik
Bolalarga xavfli
joylarda erkin
yurishga ruxsat
bermaslik, oshxona
jihozlarini nazoratda
ushlash
Suvga cho‘kish
Bola kattalarning
e’tiborisiz
hovuzga tushgan
va suzishni
bilmagan
Zudlik bilan suvdan
chiqarish, sun’iy nafas
va yurakni massaj
qilishni boshlash,
zudlik bilan tez yordam
chaqirish
Suv bo‘yicha yaqin
joyda doimiy kattalar
kuzatuvi, suzishni
o‘rgatish, xavfli
joylarga kirishni
cheklash
Issiqlik urishi +
suvsizlanish
Bolalar yozda
ko‘p harakatda
bo‘lib, suv
ichmasdan yuradi
Sovuq joyda dam olish,
suyuqlik berish (suv,
kompot), agar holsizlik
davom etsa –
shifokorga murojaat
qilish
Har 30–40 daqiqada
suyuqlik ichishga
odatlantirish, yozgi
kiyimlarni yengil va
havo o‘tkazadigan
qilib tanlash
Qo‘rquv yoki
stress holati
(cho‘kishdan
so‘ng yoki
kuyishdan
keyin)
Bola boshidan
og‘ir holat
o‘tkazganidan
so‘ng yig‘laydi,
gapirmaydi,
titraydi
Uni taskinlantirish,
xavfsiz muhit yaratish,
ota-onasi yonida
bo‘lishi, agar davom
etsa – psixolog bilan
suhbat
Bolani xavfli
vaziyatlardan
saqlash, har qanday
hodisadan so‘ng
mehr va dalda berish,
o‘zini aybdor his
qilishga yo‘l
qo‘ymaslik
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
https://scientific-jl.com
45-son_4-to’plam_May -2025
162
ISSN:3030-3621
XULOSA
Bolalarda to‘satdan uchraydigan baxtsiz hodisalar — oftob urishi, kuyishlar va
suvga cho‘kish — bolalar sog‘lig‘i va hayoti uchun jiddiy xavf tug‘diradi. Bunday
holatlarda shoshilinch va to‘g‘ri tibbiy yordam ko‘rsatish bolaning hayotini saqlab
qolishda hal qiluvchi ahamiyatga ega. Maqolada keltirilgan amaliy tavsiyalar va real
vaziyatlar asosidagi yechimlar ota-onalar, tarbiyachilar va jamiyat a’zolari uchun
foydali qo‘llanma hisoblanadi.
Shuningdek, ushbu baxtsiz hodisalarning oldini olish uchun profilaktik choralar
ko‘rish, bolalarni xavf-xatarlardan himoya qilish va ularni xavfsizlik qoidalariga
o‘rgatish muhimdir. Bunda ota-onalar, maktab va bog‘cha xodimlari birgalikda
ishlashi, shoshilinch yordam bo‘yicha asosiy bilimlarni egallashi zarur.
Xulosa qilib aytganda, bolalarning hayoti va sog‘lig‘ini himoya qilish uchun
xavfsizlikka doimiy e’tibor qaratish, bilim va ko‘nikmalarni oshirish hamda tezkor
yordam ko‘rsatish yo‘llarini bilish muhim omil hisoblanadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1.
Abdurahmonov, O. “Bolalar sog‘ligini muhofaza qilish asoslari.” Toshkent, 2018.
2.
Karimova, M. “Shoshilinch tibbiy yordam va birlamchi yordam ko‘rsatish.”
Toshkent, 2020.
3.
Toshkent Pediatriya Instituti. “Bolalarda tez yordam ko‘rsatish qo‘llanmasi.”
Toshkent, 2019.
4.
Ismoilov, D. “Bolalar salomatligi va xavfsizlik qoidalari.” Samarqand, 2021.
