Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
https://scientific-jl.com
45-son_4-to’plam_May -2025
95
ISSN:3030-3621
MILLATLARARO TOTUVLIK VA DINIY BAG‘RIKENGLIK: BARQAROR
TARAQQIYOT ASOSI
Xudoyqulov Sunnat Ismatillo o’g’li
Termiz davlat pedagogika instituti
Pedagogika va ijtimoiy fanlar fakulteti
Pedagogika yo’nalishi 23-02 guruh talabasi
Jo’raqulova Marjona Bahodir qizi
Surxondaryo viloyati Boysun tumani
57-umumiy o’rta ta’lim maktabi
11-sinf o’quvchisi.
Annotatsiya
Millatlararo totuvlik va diniy bag‘rikenglik bugungi dunyoda eng dolzarb
masalalardan biridir. Ushbu maqolada ushbu tushunchalarning mohiyati, tarixiy
rivojlanishi, zamonaviy ahamiyati va jamiyat taraqqiyotiga ta’siri keng yoritiladi.
Shuningdek, O‘zbekiston misolida ushbu tamoyillarning amalga oshirilishi va uning
natijalari tahlil qilinadi.
Kalit so‘zlar:
Millatlararo totuvlik, diniy bag‘rikenglik, madaniy hamjihatlik,
ijtimoiy barqarorlik, xalqaro munosabatlar, tolerantlik, urush va tinchlik, davlat
siyosati.
Kirish
Millatlararo totuvlik va diniy bag‘rikenglik insoniyat tarixining eng muhim
tamoyillaridan biri bo‘lib, bu qadriyatlar ijtimoiy barqarorlik va tinchlikning asosiy
garovidir. Tarix shuni ko‘rsatadiki, etnik va diniy nizo davlatlarning inqiroziga, urush
va notinchliklarga sabab bo‘lgan. Bugungi kunda esa xalqaro hamjamiyat millatlararo
totuvlik va diniy bag‘rikenglikni saqlash uchun turli tashabbuslar bilan chiqmoqda.
Ushbu maqolada ushbu mavzuning ahamiyati tahlil qilinadi.
Bugungi globallashgan dunyoda millatlararo totuvlik va diniy bag‘rikenglik
nafaqat ijtimoiy barqarorlik, balki taraqqiyotning ham muhim omili sifatida
qaralmoqda. Tarixdan ma’lumki, har qanday jamiyatning barqaror rivojlanishi turli
millat va din vakillarining o‘zaro hurmat, hamjihatlik va tinch-totuv yashashiga
bevosita bog‘liq bo‘lgan. Ziddiyatlar, mojarolar va diniy-nazariy tafovutlar esa
jamiyatni inqiroz sari yetaklovchi asosiy omillar hisoblanadi. Shu sababdan,
millatlararo totuvlik va diniy bag‘rikenglikning ahamiyati va uni ta’minlash yo‘llarini
chuqur tahlil qilish bugungi kunning dolzarb masalalaridan biridir.
Tarix davomida ko‘plab davlatlar millatlararo nizolar va diniy qarama-
qarshiliklar natijasida jiddiy sinovlardan o‘tgan. Masalan, Birinchi va Ikkinchi jahon
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
https://scientific-jl.com
45-son_4-to’plam_May -2025
96
ISSN:3030-3621
urushlari butun dunyo aholisiga qaqshatqich zarbalar bergan. Shu boisdan, tinchlikni
saqlash uchun tolerantlik va diniy bag‘rikenglikni targ‘ib qilish muhim ahamiyat kasb
etadi. YUNESKO 1995-yilda 'Bag‘rikenglik tamoyillari deklaratsiyasi'ni qabul qildi,
Birlashgan Millatlar Tashkiloti esa 16-noyabrni 'Xalqaro bag‘rikenglik kuni' deb
belgiladi. Bu tashabbuslar dunyo miqyosida millatlararo do‘stlik va hamkorlikni
mustahkamlashga qaratilgan. O‘zbekiston Respublikasi ham millatlararo totuvlik va
diniy bag‘rikenglikni davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biri sifatida
belgilagan. O‘zbekiston Konstitutsiyasining 4-moddasida barcha millatlar va
elatlarning teng huquqliligi kafolatlangan. Hozirda mamlakatda 130 dan ortiq millat
vakillari ahillik va hamjihatlikda hayot kechirmoqda. Diniy bag‘rikenglik masalasiga
e’tibor qaratadigan bo‘lsak, O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 31-
moddasiga binoan, har bir fuqaro o‘z vijdon erkinligiga ega va istalgan dinga e’tiqod
qilish yoki hech qaysi dinga e’tiqod qilmaslik huquqiga egadir. Bu esa jamiyatdagi
tinchlik va osoyishtalikni mustahkamlashga xizmat qiladi.
Shuni unutmaslik lozimki, diniy bag‘rikenglik va millatlararo totuvlik nafaqat
huquqiy me’yorlar bilan belgilanadi, balki u jamiyat a’zolarining tafakkuri va
madaniyatida shakllanadigan hodisadir. Masalan, AQShda turli diniy oqimlar va
millatlar o‘rtasidagi bag‘rikenglikning kuchliligi aynan fuqarolarning o‘zaro hurmat va
erkinlik tamoyillariga sodiqligiga asoslangan. Xuddi shunday, Singapur davlatida 4 ta
rasmiy til bo‘lishiga qaramay, millatlararo va diniy totuvlikning yuksak darajada
ekanligi jamiyatdagi ma’naviy va huquqiy me’yorlarning ustuvorligidan dalolat beradi.
O‘zbekiston ham millatlararo totuvlik va diniy bag‘rikenglik borasida jahon
hamjamiyatiga namuna bo‘lib kelayotgan davlatlardan biridir. Bugungi kunda
O‘zbekistonda 130 dan ortiq millat vakillari istiqomat qiladi va ular yagona jamiyat
sifatida o‘zaro ahillikda hayot kechirishmoqda. Shuningdek, respublikada 16 ta
konfessiya vakillari faoliyat yuritadi, 2300 dan ortiq diniy tashkilotlar faoliyat olib
borayotgan bo‘lib, bu ko‘rsatkich diniy bag‘rikenglikning amaliy natijalaridan dalolat
beradi. Prezident Shavkat Mirziyoyev ham millatlararo totuvlik va diniy bag‘rikenglik
masalasiga alohida e’tibor qaratib, quyidagicha fikr bildirgan: “Bag‘rikenglik va
o‘zaro hurmat tamoyillari – bu bizning yuksak ma’naviy qadriyatlarimiz bo‘lib, ular
asrlar davomida xalqimiz ongiga singdirilgan”. Darhaqiqat, bu tamoyillar qadimiy
tariximiz, madaniyatimiz va hayot tarzimizning ajralmas qismidir. Millatlararo totuvlik
va diniy bag‘rikenglik faqat davlat siyosati yoki qonunlar bilan ta’minlanmaydi, balki
u yosh avlod ongida shakllanishi lozim bo‘lgan tushunchadir. Shu boisdan, ta’lim
tizimi va tarbiya jarayonida milliy hamjihatlik va diniy bag‘rikenglik masalalariga
alohida e’tibor qaratish zarur. Tarixiy tajribalar shuni ko‘rsatadiki, diniy ekstremizm
va millatchilik g‘oyalari aynan ta’lim yetarli bo‘lmagan joylarda ildiz otadi. Shu
sababli, ta’lim-tarbiya orqali yoshlarni milliy va diniy sabr-toqat, o‘zaro hurmat ruhida
tarbiyalash dolzarb masala hisoblanadi.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
https://scientific-jl.com
45-son_4-to’plam_May -2025
97
ISSN:3030-3621
Millatlararo totuvlik va diniy bag‘rikenglik har qanday jamiyatning barqaror
taraqqiyoti uchun muhim asosdir. Tarixiy tajribalar shuni ko‘rsatadiki, bu tamoyillar
kuchli bo‘lgan davlatlar iqtisodiy va madaniy rivojlanishda katta muvaffaqiyatlarga
erishgan. Shu bois, har bir inson o‘z hayotida ushbu qadriyatlarni hurmat qilishga va
ularga rioya qilishga intilishi zarur. Zotan, "Bag‘rikenglik – bu shunchaki sabr qilish
emas, balki insonlarning farqli bo‘lishini hurmat qilish va qabul qilishdir"
(YUNESKO). Shu tamoyilga rioya qilgan holda, har birimiz jamiyatimizning yanada
taraqqiy etishiga o‘z hissamizni qo‘sha olamiz.
Xulosa
Millatlararo totuvlik va diniy bag‘rikenglik – bu shunchaki siyosiy shior emas,
balki barqaror jamiyat tuzilishini ta’minlovchi asosiy tamoyillardir. Hozirgi kunda
xalqaro tashkilotlar va davlatlar ushbu tamoyillarni mustahkamlash yo‘lida keng
qamrovli chora-tadbirlar olib bormoqda. O‘zbekiston ham bu borada katta
muvaffaqiyatlarga erishmoqda va milliy siyosatning muhim yo‘nalishlaridan biri
sifatida ushbu qadriyatlarni rivojlantirishni davom ettirmoqda.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
BMT Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasi. – 1948.
2.
YUNESKO. Bag‘rikenglik tamoyillari deklaratsiyasi. – Parij, 1995.
3.
Shavkat Mirziyoyev. Yangi O‘zbekiston strategiyasi. – Toshkent: O‘zbekiston,
2021.
4.
O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. – Toshkent: Adolat, 2023.
5.
Karimov I.A. O‘zbekistonning o‘z istiqlol va taraqqiyot yo‘li. – Toshkent:
O‘zbekiston, 1992.
6.
Huntington S. Sivilizatsiyalar to‘qnashuvi va yangi dunyo tartibi. – Moskva:
AST, 2019.
7.
Toynbi A. Tarixiy tahlil va prognoz. – Moskva: Nauka, 2002.
8.
Baxtiyorov R. O‘zbekiston va millatlararo totuvlik masalalari. – Toshkent: Fan,
2020.
9.
Saidov A. Inson huquqlari va diniy erkinlik. – Toshkent: Adolat, 2018.
10.
Muhammad Ali. Bag‘rikenglik: Islomiy nuqtayi nazar. – Qohira: Al-Azhar,
2015.
11.
G‘ofurov B. Markaziy Osiyo xalqlari tarixi. – Dushanbe: Irfon, 1989.
