UMUMIY TA’LIM MAKTABLARIDA ISH, QUVVAT VA ENERGIYA MAVZUSINI O’QITISH METODIKASI

Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi

https://scientific-jl.com

45-son_4-to’plam_May -2025

329

ISSN:3030-3621

UMUMIY TA’LIM MAKTABLARIDA ISH, QUVVAT VA ENERGIYA

MAVZUSINI O’QITISH METODIKASI

Tursınbaev Sabırbay Awesbaevich

1

Óteulieva Yulduzxan Muratbay qızı

2

Yusupbekova Gulzar Axmedjan qızı

2

1

Ajiniyoz nomidagi Nukus davlat pedagogika instituti,

fizika-matematika fanlari falsafa doktori (Ph.D.).

2

Ajiniyoz nomidagi Nukus davlat pedagogika instituti talabasi.

E-mail:

sabirbay_fizika@mail.ru

МЕТОДИКА ОБУЧЕНИЯ ТЕМЕ РАБОТА, МОЩНОСТЬ И ЭНЕРГИЯ В

ОБЩЕОБРАЗОВАТЕЛЬНЫХ ШКОЛАХ

Турсынбаев Сабырбай Ауесбаевич

1

,

Утеулиева Юлдузхан Муратбай қызы

2

,

Юсупбекова Гулзар Ахмеджан қызы

2

1

Нукусский государственный педагогический

институт имени Ажинияза, доктор философии

по физико-математическим наукам.

2

Нукусский государственный педагогический

институт имени Ажинияза, студент.

E-mail:

sabirbay_fizika@mail.ru

TEACHING METHODOLOGY OF WORK, POWER AND ENERGY TOPICS

IN GENERAL EDUCATION SCHOOLS

Tursınbaev Sabırbay Awesbaevich

1

,

Óteulieva Yulduzxan Muratbay qızı

2

,

Yusupbekova Gulzar Axmedjan qızı

2

1

Nukus State Pedagogical Institute named after

Ajiniyaz, Doctor of Philosophy in Physical and

Mathematical Sciences.

2

Nukus State Pedagogical Institute named

after Ajiniyaz, student.

E-mail:

sabirbay_fizika@mail.ru

Annotatsiya

Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi

https://scientific-jl.com

45-son_4-to’plam_May -2025

330

ISSN:3030-3621

Ushbu maqola umumiy ta’lim maktablarida fizika fanidan ish, quvvat va

energiya mavzularini o’qitishning zamonaviy metodikasi masalalariga bag’ishlangan.
Tadqiqotda o’quvchilarning ushbu mavzulardagi bilim darajasini oshirish uchun
interfaol o’qitish metodlari, zamonaviy texnologiyalar va amaliy mashg’ulotlarning
ta’siri tahlil qilingan. Maqolada eksperimental tadqiqot natijalari keltirilgan bo’lib,
ulardan ko’rinib turibdiki, innovatsion o’qitish metodlarining qo’llanilishi
o’quvchilarning bilim sifatini 25-30% ga oshiradi.

Kalit so’zlar:

fizika o’qitish metodikasi, ish, quvvat, energiya, interfaol

metodlar, zamonaviy texnologiyalar, eksperimental tadqiqot.

Аннотация

Данная статья посвящена вопросам современной методики обучения

темам работа, мощность и энергия по физике в общеобразовательных школах. В
исследовании анализируется влияние интерактивных методов обучения,
современных технологий и практических занятий для повышения уровня знаний
учащихся по данным темам. В статье приведены результаты экспериментального
исследования, которые показывают, что применение инновационных методов
обучения повышает качество знаний учащихся на 25-30%.

Ключевые слова:

методика обучения физике, работа, мощность, энергия,

интерактивные методы, современные технологии, экспериментальное
исследование.

Annotation

This article is devoted to the issues of modern teaching methodology of work,

power and energy topics in physics in general education schools. The study analyzes
the impact of interactive teaching methods, modern technologies and practical classes
to improve students’ knowledge level in these topics. The article presents the results of
experimental research, which show that the application of innovative teaching methods
increases the quality of students’ knowledge by 25-30%.

Key words:

physics teaching methodology, work, power, energy, interactive

methods, modern technologies, experimental research.

Kirish

Zamonaviy ta’lim tizimida fizika fani o’quvchilarning ilmiy dunyoqarashini

shakllantirish va amaliy ko’nikmalarini rivojlantirishda muhim o’rin tutadi. Fizikaning
asosiy tushunchalaridan biri bo’lgan ish, quvvat va energiya mavzulari o’quvchilar
uchun ko’pincha murakkab va tushunishga qiyin bo’ladi [1-5]. Bu mavzularning o’ziga
xos xususiyatlari va matematik apparatning murakkabligi o’qituvchilarga yangi
yondashuvlar izlashni talab qiladi.

Hozirgi kunda ta’lim sohasida raqamli texnologiyalarning jadal rivojlanishi va

interfaol o’qitish metodlarining keng qo’llanilishi fizika o’qitish metodikasini tubdan

Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi

https://scientific-jl.com

45-son_4-to’plam_May -2025

331

ISSN:3030-3621

o’zgartirib yubordi. Xususan, ish, quvvat va energiya kabi fundamental tushunchalarni
o’qitishda zamonaviy yondashuvlar o’quvchilarning bilim sifatini sezilarli darajada
oshirishi mumkin [6-9].

Tadqiqotning maqsadi umumiy ta’lim maktablarida ish, quvvat va energiya

mavzularini o’qitishning samarali metodikasini ishlab chiqish va uning ta’sirini
eksperimental yo’l bilan tekshirishdan iborat.

Metodlar

Tadqiqot 2023-2024 o’quv yilida Nukus shahrining 27-sonli umum ta’lim

maktabida o’tkazildi. Tadqiqotda 120 nafar 9-sinf o’quvchisi ishtirok etdi. Ular
eksperimental (60 nafar) va nazorat (60 nafar) guruhlariga bo’lindi.

Tadqiqot metodlari:

Pedagogik eksperiment, anketaviy so’rov, test topshiriqlar,

statistik tahlil metodlari, kuzatish va tahlil.

Eksperimental guruhda quyidagi metodlar qo’llandi:
a) Interfaol darslar (braynstorming, kazeuslar tahlili), b) virtual laboratoriya

mashg’ulotlari, c) multimedia prezentatsiyalar, d) guruhlarda ishlash, loyiha asosida
o’qitish.

Nazorat guruhida an’anaviy o’qitish metodlari qo’llandi.

Natijalar

Tadqiqot davomida olingan asosiy natijalar quyidagicha:

1-jadval. O’quvchilarning bilim darajasi (%)

Guruh

Yuqori

daraja

O’rta

daraja

Past

daraja

Eksperimental

(dastlabki)

15%

45%

40%

Eksperimental

(yakuniy)

42%

48%

10%

Nazorat (dastlabki)

16%

44%

40%

Nazorat (yakuniy)

22%

46%

32%

2-jadval. Mavzular bo’yicha o’zlashtirish darajasi (%)

Mavzu

Eksperimental

guruh

Nazorat guruh

Mexanik ish

85%

68%

Quvvat

82%

65%

Kinetik energiya

78%

62%

Potensial energiya

80%

64%

Energiyaning

saqlanish qonuni

75%

58%

Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi

https://scientific-jl.com

45-son_4-to’plam_May -2025

332

ISSN:3030-3621

Eksperimental guruhda o’quvchilarning bilim sifati 27% ga oshgan, nazorat

guruhida esa bu ko’rsatkich faqat 6% ni tashkil etdi.

O’quvchilarning motivatsiya darajasi:
a) Eksperimental guruhda 89% o’quvchi fizikaga qiziqish bildirdi
b) Nazorat guruhda bu ko’rsatkich 54% ni tashkil etdi

Natijalar tahlili

Olingan natijalar zamonaviy o’qitish metodlarining samaradorligini yaqqol

ko’rsatdi. Eksperimental guruhda yuqori natijalar olinishining asosiy sabablari:

Visualizatsiya ta’siri:

Virtual laboratoriya va multimedia materiallar

o’quvchilarga murakkab fizik jarayonlarni ko’rgazmali tarzda tushunishga yordam
berdi. Bu ayniqsa energiyaning o’zgarish jarayonlarini tasvirlashda muhim ahamiyat
kasb etdi.

Interfaol yondashuv:

Braynstorming va guruhlarda ishlash o’quvchilarning faol

ishtiroki va o’zaro hamkorligini ta’minladi [10-13].

Amaliy yo’nalganlik:

Hayotiy misollar va amaliy masalalar orqali o’quvchilar

nazariy bilimlarni real vaziyatlarda qo’llashni o’rgandilar.

Loyiha faoliyati:

O’quvchilar tomonidan tayyorlangan loyihalar (masalan,

“Uyimizdagi energiya tejash yo’llari”) bilimlarni chuqurlashtirdi.

Texnik jihozlarning etishmasligi, o’qituvchilarning yangi texnologiyalarga

moslashish muammosi, vaqt taqsimoti kabi qiyinchiliklar ham kuzatildi.

3-jadval. Metodlarning samaradorlik darajasi

Metod

Samaradorlik (%)

O’quvchilar

baholashi

Virtual

laboratoriya

92%

4.6/5.0

Multimedia

88%

4.4/5.0

Guruhlarda ishlash

85%

4.3/5.0

Loyiha metodikasi

83%

4.2/5.0

An’anaviy usul

58%

3.1/5.0

Xulosa

Tadqiqot natijalari shuni ko’rsatdiki, umumiy ta’lim maktablarida ish, quvvat va

energiya mavzularini o’qitishda zamonaviy metodlarning qo’llanilishi o’quvchilarning
bilim sifatini sezilarli darajada oshiradi. Eksperimental guruhda o’quvchilarning
yuqori bilim darajasi 15% dan 42% gacha oshdi, bu esa an’anaviy metodlardan 3 marta
yuqori natija hisoblanadi.

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR

1.

S.A. Tursınbaev, A.E. Otarbaev, O.N. Yusupov, S.M. Kasımov. Spektr chiziqlarini
o‘lchash uchun difraktsion spektrometrni yig‘ish // Fan, Jamiyat va Innovatsiyalar.

Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi

https://scientific-jl.com

45-son_4-to’plam_May -2025

333

ISSN:3030-3621

Vol.

3

Issue

21.

2025,

№.

4,

b.

20-26.

https://uzresearch1.uz/index.php/FJI/article/view/480

2.

Tursinbaev Sabirbay, Eshmuratova Guljamal, Mingbaeva Malika. Explaining
physics topics in general education schools using engaging games // International
Journal of Engineering Mathematics (Online). 7, №1, 2025/4/28, pp. 48-52.

https://www.iejemta.com/index.php/em/article/view/97/97

3.

S.A. Tursınbaev, M.O. Tajetdinova. Yarimo’tkazgich materiallarning tenzoelektrik
xususiyatlari // International scientific and practical conference modern, innovative
development of exact and natural sciences in higher education november 15, 2024,
pp.

68-70.

https://scholar.google.com/citations?view_op=view_citation&hl=ru&user=xLcQC
mEAAAAJ&citation_for_view=xLcQCmEAAAAJ:NtCmTCuxid4C

4.

С. А. Турсынбаев, Влияние одноосного точечного радиального давления и
температуры на кремний с нанокластерами атомов марганца // International
scientific and practical conference modern, innovative development of exact and
natural sciences in higher education november 15, 2024, pp. 9-12.

https://scholar.google.com/citations?view_op=view_citation&hl=ru&user=xLcQC
mEAAAAJ&citation_for_view=xLcQCmEAAAAJ:q0uBw5dMOAkC

5.

S.A. Tursinbaev. Influence of Illumination and Temperature on Tenso Properties of
Silicon with Nanoclusters of Manganese Atoms // Semiconductors, 2022, Vol. 56,
No.

6.,

https://www.researchgate.net/profile/Sabyrbaj-

Tursynbaev/publication/367563720

6.

A.B. Kamalov, S.A. Tursinbaev, Kh.M. Iliyev, M.M. Shoabdurakhimova.
Scientific-technical

journal,

3

(5),

45

(2020).

https://scholar.google.com/scholar?cluster=3931526682017538247&hl=en&oi=sc
holarr

7.

S. Tursinbaev, G. Jumatova, F. Joldasbaeva. The topic of optical instruments in
general education schools and the methodology of teaching them // International
Journal

of

Pedagogics.

Vol.05

Issue03

2025,

pp.

88-90.

https://doi.org/10.37547/ijp/Volume05Issue03-25

8.

S.A. Tursınbaev, U.G. Kalliev, Sh.J. Alieva. Marganets klasterlari bilan boyitilgan
kremniyning tenzo xususiyatlarini o‘rganish // «Zamonaviy dunyoda innovatsion
tadqiqotlar: Nazariya amaliyot» Respublika ilmiy-amaliy konferensiyasining 2025
yil 4(12) soni, 149-151 bet.

https://doi.org/10.5281/zenodo.15331543

9.

S.A. Tursınbaev, S.O. Salayeva, O.Y. Kurbaniyazova. Kirishma marganes atomlari
bilan legirlangan kremniyning tenzoelektrik xususiyatlarining harorat ta’siridagi
o‘zgarishlari // «Zamonaviy dunyoda innovatsion tadqiqotlar: Nazariya amaliyot»
Respublika ilmiy-amaliy konferensiyasining 2025 yil 4(14) soni, 140-143 bet.

https://doi.org/10.5281/zenodo.15393559

Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi

https://scientific-jl.com

45-son_4-to’plam_May -2025

334

ISSN:3030-3621

10.

S.A. Tursınbaev. Improvement and support of physics competencies of general
education school students // Universal journal of social sciences, philosophy and
culture.

Vol.

3

No.

24

(2025).

https://science-

research.uz/index.php/UJSSPC/article/view/134

11.

С.А. Турсынбаев. Тензочувствительность кремния с нанокластерами атомов
марганца

//

Наноструктурные

полупроводниковые

материалы

в

фотоэнергетике. Международная научная конференция, Ташкент – 2020

https://www.researchgate.net/profile/Sabyrbaj-Tursynbaev/publication/370751212

12.

S.A. Tursınbaev, M.T. Nsanbaev, N.I. Embergenova. Methods of Teaching the
Topic of Circular Motion in Physics in a Comprehensive School // Innovations in
technology and science education. Vol.04 Issue31 2025, pp. 113-118.

https://doi.org/10.5281/zenodo.15088205

13.

D.M. Esbergenov, E.M. Naurzalieva, S.A. Tursinbaev, Enhancing the Perfection of
a Silicon Crystal Doped with Nickel and Zinc Impurities. // East Eur. J. Phys. 4, 172
(2023),

https://doi.org/10.26565/2312-4334-2023-4-19