Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
44-son_2-to’plam_May-2025
ISSN: 3030-3621
133
YANGI BOZORLARGA KIRISH STRATEGIYALARI
Toshkent kimyo-texnologiya instituti
Sanoat iqtisodiyoti va menejmenti kafedrasi
23-65 MT guruh talabasi
Yo’ldosheva Diyora Xotam qizi
Toshkent kimyo-texnologiya institute
Xaydarova Kamola Axinjanovna
Email:
ORCID: 0009-0009-7833-2551
Annotatsiya.
Ushbu maqola yangi bozorlarga kirish strategiyalari, ularning
samaradorligi va turli biznes muhitlarida qo‘llanilish xususiyatlari, eksport,
franchayzing, qo‘shma korxonalar va to‘g‘ridan-to‘g‘ri investitsiyalarni ko’rib chiqib,
ularning afzallik va kamchiliklari tahlil qiladi. Tadqiqot natijalariga asoslanib,
kompaniyaning bozordagi mavqei, raqobat muhiti va resurs imkoniyatlari haqida
xulosalar chiqariladi, yangi bozorga kirishi uchun amaliy tavsiyalar ham beriladi.
Kalit so’zlar:
insayder, vakolatxona intellectual mulk huquqlari, infratuzilma,
qo’shma korxona, eksport import, investitsiya, bojxona tartibotlari, foyda taqsimota
va boshqalar.
ТРАТЕГИИ ВЫХОДА НА НОВЫЙ РЫНОК
Ташкентский химико-технологический институт
Кафедра промышленной экономики и менеджмента
Юлдошева Диёра Хотамовна
Ташкентский химико-технологический институт
Хайдарова Камола Ахинжановна
Студентка группы 23-65 МТ
Email:
ORCID: 0009-0009-7833-2551
Аннотация
. Данная статья рассматривает стратегии выхода на новые
рынки, их эффективность и особенности применения в различных бизнес-средах,
а также анализирует преимущества и недостатки таких методов, как экспорт,
франчайзинг, совместные предприятия и прямые инвестиции. На основе
результатов исследования делаются выводы о позиции компании на рынке,
конкурентной среде и ресурсных возможностях, а также даются практические
рекомендации для выхода на новый рынок.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
44-son_2-to’plam_May-2025
ISSN: 3030-3621
134
Ключевые слова:
Инсайдер, представительство, права интеллектуальной
собственности, инфраструктура, совместное предприятие, экспорт и импорт,
инвестиции, таможенные процедуры, распределение прибыли и другие.
STRATEGIES FOR ENTERING NEW MARKETS
Tashkent Chemical-Technological Institute
Department of Industrial Economics and Management
Student of group 23-65 MT
Yuldosheva Diyora Khotam qizi
Toshkent kimyo-texnologiya institute
Xaydarova Kamola Axinjanovna
ORCID: 0009-0009-7833-2551
Abstract.
This article explores market entry strategies, their effectiveness, and
application across diverse business environments. It critically evaluates the strengths
and limitations of approaches such as export, franchising, joint ventures, and direct
investment. Based on research findings, insights are drawn regarding a company’s
market positioning, competitive landscape, and resource capabilities, with practical
recommendations provided for successful market entry.
Keywords:
Insider, representative office, intellectual property rights,
infrastructure, joint venture, export and import, investment, customs procedures, profit
distribution and others
KIRISH.
Bugungi kunda raqobatning ortishi, iste’molchilarning o‘zgaruvchan
ehtiyojlari hamda texnologik taraqqiyot korxonalarni yangi bozor imkoniyatlarini
izlashga undaydi, muvaffaqiyatli bozorga qadam qo’yishi uning strategik rejalashtirish
qobiliyati va bozor sharoitlarini chuqur tahlil qila olishiga bog‘liqdir. Johanson va
Vahlne tomonidan ishlab chiqilgan Uppsala modeli
1
ga ko‘ra, kompaniyalar xalqaro
bozorga bosqichma-bosqich chiqib, o‘z resurslarini asta-sekin oshirish orqali
tavakkalchiliklarni kamaytirishi mumkin. Misol tariqasida “Artel” kompaniyasini
olishimiz mumkin. Dastlab, bu kompaniya Oʻzbekiston ichki bozorida mustahkam
o‘rin egalladi va o‘z mahsulotlarini mahalliy ehtiyojlarga moslashtirdi. Ichki bozorda
raqobatbardosh bo‘lish orqali kompaniya tajriba to‘pladi va keyingi bosqich ya’ni
eksportga yo‘naldi.
1
Jan Johanson, Jan-Erik Vahlne, (2009). The Uppsala internationalization process model revisted: From liability of
foreignness to liability of outsidership. Xalqaro Biznes Tadqiqotlar jurnali, 40(9), 1411-1431
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
44-son_2-to’plam_May-2025
ISSN: 3030-3621
135
Kompaniya ilk bosqichda Markaziy Osiyo davlatlari (Qozog‘iston, Qirg‘iziston,
Tojikiston) bozorlariga eksport qilishni boshladi. Bu kam tavakkal bilan xalqaro
bozorga kirish imkonini berdi, chunki ushbu davlatlarda O‘zbekiston mahsulotlariga
talab mavjud edi. Keyinchalik, Artel Rossiya va boshqa MDH davlatlarida rasmiy
vakolatxonalar ochdi, bu esa unga ushbu mamlakatlarning biznes tarmoqlarida
"insayder" bo‘lish imkoniyatini berdi. Agar Artel Uppsala modeliga amal qilmay,
to‘g‘ridan-to‘g‘ri yirik xalqaro bozorlarga chiqishga harakat qilganida, u katta
moliyaviy xavflarga duch kelishi va bozorda raqobatga dosh bera olmasligi mumkin
edi.
Boshqa tomondan qaraganda esa Dunningning OLI Paradigma
2
si (Ownership,
Location, Internalization) kompaniyalar yangi bozorga kirishda uch asosiy omilni
zarurligini ta’kidlaydi. Birinchi omil Ownership, ya’ni kompaniyaning o‘ziga xos
raqobatbardosh ustunliklari hisoblanadi. Bunga innovatsion texnologiyalar,
intellektual mulk huquqlari, brend nufuzi, tajribali menejment va samarali biznes
jarayonlari kiradi.
Agar kompaniya ushbu ustunliklarga ega bo‘lsa, u xalqaro bozorda muvaffaqiyat
qozonish imkoniyatiga ega bo‘ladi. Ikkinchi omil Location, ya’ni kompaniyaning o‘z
mahsulot yoki xizmatlarini taklif qiladigan hududni tanlash mezonlari. Joylashuvni
tanlashda
kompaniya
iqtisodiy
sharoitlar,
mehnat
bozori,
infratuzilma,
iste’molchilarning ehtiyojlari va mahalliy qonunchilik kabi omillarni hisobga olishi
kerak. Misol uchun, ko‘plab xalqaro kompaniyalar ishlab chiqarish xarajatlarini
kamaytirish maqsadida Xitoy, Hindiston yoki Vyetnam kabi arzon ishchi kuchiga ega
davlatlarga investitsiya kiritadilar. Uchinchi omil Internalization, ya’ni kompaniyaning
xalqaro operatsiyalarini qanday tashkil etishi. Kompaniya xorijiy bozorda mustaqil
faoliyat yuritish yoki mahalliy hamkorlar bilan ishlash o‘rtasida tanlov qilishi kerak.
Agar mustaqil faoliyat yuritish ko‘proq samarali bo‘lsa, kompaniya o‘zining xorijiy
filiallarini ochadi. Ammo, agar mahalliy hamkorlik biznesni yuritish uchun qulayroq
bo‘lsa, u holda franchayzing, litsenziyalash yoki qo‘shma korxona (joint venture)
modeli tanlanadi.
Yangi bozorga chiqish strategiyalari orasida eksport eng oddiy va nisbatan
xavfsiz strategiya bo‘lib, kompaniyaga o‘z mahsulotlarini xorijiy bozorlarga minimal
investitsiya bilan yetkazib berish imkonini beradi. Biroq, logistika xarajatlari, bojxona
tartibotlari va mahalliy raqobatchilar kompaniyaning bozordagi samaradorligiga salbiy
ta’sir ko‘rsatishi mumkin; franchayzing brendni xalqaro miqyosda tez kengaytirish
imkonini beradigan strategiya hisoblanadi. Ushbu modelda kompaniya o‘z brendi va
biznes modelini mahalliy tadbirkorlarga litsenziya asosida taqdim etadi; to‘g‘ridan-
to‘g‘ri investitsiyalar (FDI) esa eng murakkab, ammo eng samarali strategiya
hisoblanadi. Kompaniya yangi bozorda o‘zining ishlab chiqarish yoki savdo faoliyatini
2
http://dx.doi.org/10.18843/ijcms/v8i3/07
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
44-son_2-to’plam_May-2025
ISSN: 3030-3621
136
to‘liq yo‘lga qo‘yish uchun katta miqdorda kapital kiritadi. Bunday strategiya uzoq
muddatli o‘sish va bozor ustidan to‘liq nazorat qilish imkonini beradi; va qo‘shma
korxonalar yangi bozorlarga kirishda ko‘p uchraydigan strategiyalardan biri bo‘lib,
unda xorijiy kompaniya mahalliy bilan hamkorlikda yangi biznes tashkil etadi. Bu
yondashuv mahalliy bozor sharoitlariga moslashishga yordam beradi, biroq
menejment, foyda taqsimoti va strategik qarorlar borasida kelishmovchiliklar yuzaga
kelishi mumkin. Tepada ta’kidlagan 4 ta omillarimiz eng keng tarqalgan usullar
hisoblanadi.
METODOLOGIYA.
Tadqiqot jarayonining birinchi bosqichi sifatida keng
qamrovli adabiyotlar tahlili amalga oshirildi. Jumladan, marketing va strategik
menejment sohasining yetuk mutaxassisi Philip Kotlerning "Marketing Management"
3
asari asosiy nazariy manba sifatida tanlandi. Mazkur kitobda bozorlarga kirishning
asosiy strategiyalari- eksport, franchayzing, litsenziyalash, qo‘shma korxona (joint
venture) va to‘liq sho‘ba tashkil etish kabi modellar keng tahlil qilingan. Shuningdek,
Michael Portering “Competitive Strategy”
4
nomli asaridan raqobat afzalligi va
bozordagi o‘rnini aniqlash uslublari yuzasidan foydalanildi. Bundan tashqari, David A.
Aakerning
“Strategic
Market
Management”
5
asaridan
ham
marketing
strategiyalarining amaliy qo‘llanilishi bo‘yicha muhim ma’lumotlar olindi.
Adabiy manbalar bilan bir qatorda, so‘nggi yillarda muvaffaqiyatli tarzda
xalqaro bozorlarga chiqqan kompaniyalarning amaliy tajribalari ham o‘rganildi.
Masalan, H&M kompaniyasining Osiyo va Yaqin Sharq bozorlariga kirishdagi
franchayzing modeli, Samsung kompaniyasining texnologik ustunlik orqali mahalliy
bozorlar ehtiyojiga moslashuvi, va Coca-Cola’ning global marketing strategiyasi
diqqat markazida bo‘ldi. Shuningdek, o‘zbek kompaniyalaridan Artel va Orient Finans
Bank singari tashkilotlarning xalqaro kengayishdagi qadamlariga ham tahliliy
yondashuv qo‘llanildi. Tadqiqotning amaliy jihatini mustahkamlash maqsadida
O‘zbekiston Respublikasi Investitsiyalar sanoat va savdo vazirligi (ISSV)ni eksport
faoliyatini qo’llab quvvatlash va korxonalarni yangi bozorlarga kirish strategiyalarini
ishlab chiqishda faol ishtiroki tahlil qilindi. Masalan, 2023-yil noyabr oyida “Made in
Uzbekistan” xalqaro ko’rgazmasini tashkil etishdi. Ushbu tadbirda 300 dan ortiq
mahalliy ishlab chiqaruvchilar ishtirok etdi va o’z mahsulotlarini xorijiy xaridorlarga
namoyish qilish imkoniyatiga ega bo’lishdi.
Ko’rgazma davomida 150 dan ortiq eksport shartnomalari imzolandi va
mahsulotlarni xalqaro standartlariga moslashtirishga tavsiyalar olishdi. ISSV xorijiy
xaridorlar bilan B2B uchrashuvlar tashkil etdi. O’zbekiston Investitsiya, sanoat va
savdo vazirligi tomonidan yangi bozorlarga chiqish strategiyalarini qo’llab quvvatlash
3
Kotler, F., va Keller, K. L. (2016). Marketing menejment (15-nashr). Pearson Education.
https://openlibrary.org/books/OL50502772M/Marketing_Management
4
Porter, M. E. (1980). Raqobat strategiyasi: Sanoat va raqobatchilarni tahlil qilish usullari. Nyu-York: The Free Press
5
Aaker, D. A. (2013). Strategik marketing boshqaruvi (10-nashr). Viley.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
44-son_2-to’plam_May-2025
ISSN: 3030-3621
137
bo’yicha amalga oshirgan yana bir qator muhim loyihalar bor. O’zbekistonning
Yevropa Ittifoqi GSP+ ya’ni imtiyozli savdo tizimi dasturiga qo’shilishi.
Ushbu tashabbus orqali mamlakatda ishlab chiqarilayotgan mahsulotlarning
Yevropa bozorlariga imtiyozli shartlarda eksport qilinishi uchun sharoit yaratildi.
Jahon banki va Fransiya taraqqiyot agentligi bilan hamkorlikda “O’zbekiston qishloq
xo’jaligini modernizatsiya qilish” loyihasi doirasida 80 million AQSH dollari,
chorvachilik uchun esa 40 million AQSH dollari jalb qilindi bundan tashqari eksport
bop mahsulotlar xalqaro sifat standartlariga moslashtirildi, xorijiy mutaxassislar jalb
qilinib ularning xizmat haqlari bir qismi davlat tomonidan qoplandi hamda ishlab
chiqaruvchilarga sertifikatlashtirishda yordam ko’rsatildi
6
. ISSV orqali kompaniyalar
yangi bozorlarga chiqishda duch kelayotgan muammolar, strategiyani tanlashda
muhim mezonlar, hamda muvaffaqiyat kalitlari haqida fikr bildirishdi.
Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, eng ko‘p uchraydigan muammolar orasida
raqobatning yuqori darajasi, yangi bozorning ijtimoiy va iqtisodiy sharoitlariga
moslashishi va hukumat tomonidan qo‘yilgan savdo cheklovlari mavjud. Shuningdek,
respondentlar
7
yangi bozorlarga kirishdagi strategiya tanlashda eng muhim omillar
sifatida mahalliy madaniyat va iste’molchi xulq-atvorini chuqur o‘rganishni,
shuningdek, raqobatchilarning o‘rganilgan strategiyalarini tahlil qilishni ko‘rsatdilar.
Tadqiqot ishtirokchilari muvaffaqiyatga erishish uchun asosiy kalitlardan biri sifatida
mahalliy biznes bilan hamkorlik qilish va bozorni keng tushunishga asoslangan
moslashuvchan strategiyalarni ishlab chiqishni ta’kidladilar.
NATIJALAR.
Tahlillar shuni ko‘rsatdiki, avvalo bozorga kirishda
o‘zgaruvchan omillarni hisobga olishimiz kerak. Yangi bozorning siyosiy, iqtisodiy va
madaniy sharoitlari kirish strategiyasiga to‘g‘ridan-to‘g‘ri ta’sir qiladi. Masalan, Xitoy
bozoriga kirishda kompaniyalar ko‘pincha qo‘shma korxona strategiyasidan
foydalanadi, chunki Xitoy hukumati chet el kompaniyalariga mustaqil kirishni cheklab
qo‘ygan. Kompaniyalar yangi bozorga kirishda iste’molchilarning madaniyati, odatlari
va ehtiyojlarini ham chuqur o‘rganishlari kerak. Masalan, "Starbucks" Yaponiya
bozoriga kirganda, u yerdagi choy ichish madaniyatini inobatga olib, o‘z menyusini
moslashtirgan. Statistik tahlil natijalariga ko‘ra, kompaniyalar koproq tanlaydigan
strategiyalarni aniqladik va eksport – 35%, franchayzing – 15%, qo‘shma korxona –
25%, to‘g‘ridan-to‘g‘ri investitsiya –10%, elektron tijorat – 15%, bu ko‘rsatkichlar
eksportning eng ko‘p qo‘llaniladigan, ammo foyda jihatdan har doim ham eng samarali
strategiya emasligini bildiradi. Katta foyda olishni ko‘zlagan kompaniyalar ko‘proq
FDI yoki qo‘shma korxona yo‘lini tanlaydi. Umumiy tahlil natijalarini yanada aniq va
tizimli ko‘rinishda ifodalash maqsadida
SWOT
(kuchli va zaif tomonlar, imkoniyatlar
va tahdidlar) usullaridan foydalanildi. Yangi bozorlarga kirish har qanday korxonaning
6
https://digitagro.uz/6028/?utm_source
7
Respondentlar-bu sorovnoma, anketa yoki tadqiqot orqali savollarga javob beradigan shaxslar yoki guruhlar
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
44-son_2-to’plam_May-2025
ISSN: 3030-3621
138
kengayish va rivojlanishi uchun muhim strategik qadam hisoblanadi. Bu jarayon har
doim ham oddiy emas, balki ichki salohiyat, tashqi imkoniyatlar, mavjud xavf xatarlar
va zaif jihatlar bilan chambarchas bog’liq bo’ladi.
KUCHLI JIHATLARI
1.
Tizimli yondashuv ya’ni kompaniya yangi bozorga kirayotganda,
tasodifiy yoki noaniq qarorlar asosida ems balki oldindan rejalashtirilgan, tartibli
yondashuv asosida bo’ladi. Masalan, McDonald’s kompaniyasi Hindistonga kirishdan
oldin mahalliy madaniyatni hisobga olib, o’z menyusini va xizmat ko’rsatish
madaniyatini sozladi, va buni tizimli yondashuv deb ayta olamiz, kuchli bozor
tadqiqoti, mahsulot moslashtirishi, marketing strategiyasini ishlab chiqishi, hamkor
topishi, sotuvni yo’lga qo’yishi.
2.
Risklarni aniqlash imkoniyati. Kompaniya bemalol mavjud risklarni
oldindan prognozlab, ularga qarshi strategiyalar ishlab chiqishi mumkin. Tesla
misolida, kompaniya Xitoy bozoriga kirishni boshlashdan oldin, hukumat tomonidan
qo’llanilayotgan ekologik cheklovlar va mahalliy raqobatchilarni tahlil qildi,
Xitoyliklar uchun WeChat integratsiyasini o’z avtomobillariga qo’shdi va shu orqali
risklarni kamaytirdi.
3.
Yangi bozorni o‘rganish va kirish strategiyasini ishlab chiqish,
kompaniyaga mavjud resurslarni optimal tarzda taqsimlash imkonini beradi. IKEA
kompaniyasi yangi bozorlarga kirishda o‘zining logistika tizimini va yetkazib berish
zanjirini samarali tashkil etgan, bu esa ularning global muvaffaqiyatini ta’minladi.
4.
Mahsulotni differentiatsiya qilish ya’ni kompaniya yangi ehtiyojlar,
muammolar va iste’molchilarning xatti-harakatini o’rganadi va o‘z mahsulotlarini
boshqa raqobatchilardan ajratish imkonini topadi. Apple kompaniyasi Xitoy bozoriga
kirishda o‘zining innovatsion texnologiyalari va yuqori sifatli mahsulotlari bilan ajralib
turdi. Mahsulotni yuqori sifat bilan taqdim etish orqali kompaniya o‘zining
raqobatbardoshligini oshirdi.
5.
Yangi bozorlarga kirishda strategik hamkorliklar kompaniyaga oson
kirishni ta’minlaydi. Misol uchun, Starbucks kompaniyasi Yaponiya bozoriga tez kirib
olish uchun mahalliy kompaniya bilan hamkorlik qilgan
ZAIF TOMONLARI
1.
Bozorning to‘liq tahlil qilinmasligi kompaniya uchun katta Zarar
keltirishi mumkin. eBay Xitoy bozorida raqobatchilarni to‘liq tahlil qilmagan va bu
ularni bozorga kirishda muvaffaqiyatsiz qildi. Xitoyning mahalliy internet bozoriga
moslasholmaganligi sababli kompaniya o‘z xizmatlarini muvaffaqiyatli taklif qila
olmadi.
2.
Strategiyasini ishlab chiqish ko‘p vaqt va resurs talab qilishi mumkin.
Amazon kompaniyasining Hindistonda muvaffaqiyatli kirishi uchun katta vaqt va
resurslar sarflandi. Amazon o‘zining yetkazib berish tizimini, to‘lov tizimini va
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
44-son_2-to’plam_May-2025
ISSN: 3030-3621
139
mahalliy huquqiy talablarni to‘liq o‘rganib chiqdi, bu ularga bozorga muvaffaqiyatli
kirishga yordam berdi, ammo keragidan ortiq resurs sarf qilindi. Shunga yana mahalliy
infratuzilma yetishmasligi kompaniyalar uchun muammolar tug’dirishini ta’kidlab
o’tsak, Amazon kompaniyasining Hindistonga ilk kirishida mahalliy logistika
tizimining sustligi ularning tezkor yetkazib berish xizmatlarini qiyinlashtirdi.
3.
Yangi bozorlarda mahalliy til va madaniyatni tushunmaslik kompaniya
uchun katta muammo bo‘lishi mumkin. KFC kompaniyasi Hindistonda
muvaffaqiyatsiz kirishda, mahalliy iste’molchilarni yaxshi tushunmagan va ularning
madaniyatiga moslashtirilmagan mahsulotlar taqdim etgan. Bu, natijada, ularning
bozorga kirish jarayonini sekinlashtirdi.
4.
Kompaniya ichida yangi bozorga kirish strategiyasi bilan bog‘liq qarama-
qarshiliklar va tushunmovchiliklar bo‘lishi mumkin. Kodak kompaniyasi yangi
texnologiyalarni joriy qilishda ichki qarama-qarshiliklarga duch kelgani kabi bu esa
kompaniyaning bozorga kirish va o‘sish imkoniyatlarini cheklaydi.
5.
Yangi bozorga kirishda kompaniyaning narx siyosati noaniq bo‘lishi
mumkin. Nike kompaniyasi Xitoy bozoriga kirishda raqobatbardosh narxlar va
mahsulotlar haqida aniqlik kiritish uchun ko‘p vaqt sarfladi, o’rganish va mahsulot
narxini tog’irlab olishi qiyin bo’ldi.
IMKONIYATLAR
1.
Yangi bozorlarga kirish kompaniyaga rivojlanayotgan mintaqalarda
talabning o‘sishidan foyda olish imkonini beradi. Masalan, Samsung kompaniyasi
O‘zbekistonda mobil telefonlar bozoriga kirishda jiddiy o‘sishni ko‘rdi. Mamlakatda
yangi texnologiyalarni qabul qilish tez sur’atlarda rivojlanib bormoqda.
2.
Internet va raqamli marketingning rivojlanishi kompaniyaga yangi
bozorlarni tahlil qilish va ularga kirish imkoniyatlarini yaratadi. Spotify kompaniyasi
dunyoning turli burchaklarida yangi bozorlarni aniqlashda raqamli axborot
texnologiyalaridan foydalanmoqda.
3.
Ko‘plab davlatlar yangi investorlarni jalb qilish uchun soliq imtiyozlari va
yengil litsenziyalash tizimlarini hukumat tomonidan taklif qilinmoqda. Tesla
kompaniyasi Xitoyda o‘z zavodini ochganida hukumat tomonidan taqdim etilgan
imtiyozlardan foydalandi.
4.
Yangi bozorga kirishda kompaniya iste’molchilarning ehtiyojlarini tahlil
qilib, ularga mos mahsulotlar taqdim etish imkoniyatiga ega bo‘ladi. H&M
kompaniyasi Yaqin Sharq bozorida kiyim-kechaklar dizaynini mahalliy madaniyatga
moslashtirib, muvaffaqiyatli o‘sishga erishdi.
5.
Yangi bozorlarda ekologik xavotirlar va barqarorlikka bo’lgan talabning
o’sishi kompaniyaga yangi imkoniyatlarni taqdim etadi. Patagonia kompaniyasi
ekologik toza mahsulotlar ishlab chiqarib, barqarorlikni o’zining doimiy strategiyasiga
qo’shgan.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
44-son_2-to’plam_May-2025
ISSN: 3030-3621
140
TAHDIDLAR
1.
Yangi bozorga kirishda siyosiy va iqtisodiy beqarorlik kompaniya uchun
xavf tug‘dirishi mumkin. Volkswagen kompaniyasi AQSh bozoriga kirishda ba’zi
siyosiy to‘siqlar va bojxona tariflari bilan duch keldi.
2.
Yangi texnologiyalar va bozor o‘zgarishlari tezda eski strategiyalarni
yaroqsiz qilishi mumkin. Kodak kompaniyasi yangi raqamli kamera texnologiyalariga
kech kirgani uchun bozorda yetakchilikni yo‘qotdi.
3.
Yangi bozorga kirishda, ayniqsa, raqobatchilar oldindan bozorga kirib, o‘z
pozitsiyalarini mustahkamlab olgan bo‘lishi mumkin. Uber kompaniyasi ba’zi
mamlakatlarda mahalliy taksi xizmatlari bilan raqobatlashishda qiyinchiliklarga duch
keldi.
4.
Zara kompaniyasi Braziliya bozoriga kirishda mahlliy raqobatchilarning
qo’ygan narxlari bilan to’qnash keldi, ya’ni mahalliy raqobatchilarda mavjud bir narx
siyosati va mijozlarga taqdim etiladigan ma’lum bir xizmatlarning sifati bo’ladi va bu
qiyinchiliklar kompaniya muvaffaqiyatiga ta’sir etadi.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
44-son_2-to’plam_May-2025
ISSN: 3030-3621
141
Bos
qich
1-3 oy
4-6 oy
7-9
oy
10-12
+
oy
Boz
or
tadqiqoti,
raqobatchi
lar tahlili
Bozor
hajmi,
iste’molchilar,
raqobatchilar
USPari, narx,
marketing
strategiyalari
Ha
mkorlar
bian
muzokara,
ruxsatnom
a
Huku
mat tartib
qoidalari,
litsenziya,
mahalliy
distribyutorl
ar, savdo
sheriklar,
qo’shma
korxona
imkoniyatlar
i
Mah
sulot
moslashtir
ish,
strategiya
Tov
ar dizayni,
fnksiyasi,
local
marketing
, reklama
soft
launch,
test
savdolari
Tovar
cheklangan
hajmda
chiqariladi,
iste’molchilarnin
g javobi
o’rganiladi
Ra
smiy
kirish,
PR,
brend
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
44-son_2-to’plam_May-2025
ISSN: 3030-3621
142
5.
Yangi bozorga kirishda regulyatoriy cheklovlar va texnik standartlarning
farqliligi kompaniya faoliyatiga jiddiy to‘siq bo‘lishi mumkin. Masalan, Uber
Germaniyada qat’iy transport qonunlari va litsenziya talablariga mos kelmagani sabab
xizmatini cheklashga majbur bo‘lgan. Bu esa strategiyani lokal qonunlarga
moslashtirish zaruratini ko‘rsatadi.
Xulosa.
Yangi bozorlarga kirish kompaniyaning global miqyosda muvaffaqiyatli
rivojlanishi va raqobatbardoshligini oshirish uchun zaruriy qadam hisoblanadi. Bu
jarayon, faqatgina mahsulot yoki xizmatni yangi mintaqaga olib chiqishdan iborat
bo‘lmay, balki yangi bozorga moslashtirilgan marketing strategiyalarini ishlab chiqish,
yangi hamkorlar bilan ishlash va mahalliy talablarni to‘g‘ri baholashni ham talab etadi.
Yangi bozorga kirish, aniq rejalashtirilgan va metodik yondashuvni talab qiladi.
Kompaniyalar, o‘z kuchli tomonlarini kapitalizatsiya qilish orqali, yangi bozorga
kirishning muvaffaqiyatli yo‘llarini ochishlari mumkin. Biroq, har bir yangi bozor
o‘ziga xos xususiyatlarga ega bo‘lib, har bir qaror va harakatni o‘ylab ko‘rish zarur.
Marketing va strategik yondashuvlar, faqatgina raqobatchilardan ajralib turishni emas,
balki yangi bozorga mustahkam joylashishni ham ta'minlaydi. Bundan tashqari, yangi
bozorlarga kirish jarayonida vaqt va resurslarni optimal tarzda boshqarish juda
muhimdir. Gantt chart kabi vositalar yordamida har bir bosqichni samarali bajarish,
kelajakda kompaniyaning global rivojlanishini qo‘llab-quvvatlaydi. Yangi bozorga
kirishda faqatgina strategiyalar emas, balki yangi bozorlarning ehtiyojlarini chuqur
tahlil qilish ham muvaffaqiyatni ta'minlaydi.
Foydalanilgan adabiyotlar
:
1.
Котлер Ф. Основы маркетинга / Ф. Котлер, Г. Армстронг. – Москва :
2.
Вильямс, 2014. – 1072 с. – ISBN 978-5-8459-2072-0. Маркетинговых
исследований в данной области.
3.
Ergashxodjayeva .Sh.DJ., Qosimova M.S., Yusupov M.A. Marketing asoslari.-
O’zbekiston Respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi -.T.:
“IQTISODIYOT”,2019, -305 bet.
4.
Хайдарова К. А. и др. Цифровая экономика на предприятиях и роль в ней
электронной коммерции //Journal of new century innovations. – 2022. – Т. 15. –
№. 3. – С. 106-110.
pozitsiya
si
mustahk
amlanadi
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
44-son_2-to’plam_May-2025
ISSN: 3030-3621
143
5.
Tulkunovna K. F. et al. RAQAMLI IQTISODIYOT RIVOJLANISHNING
ZAMONAVIY BOSQICHI VA UNING KICHIK BIZNES RIVOJLANISHIGA
TA'SIRI //Proceedings of International Educators Conference. – 2023. – Т. 2. – №.
5. – С. 137-140.
6.
Xaydarova, K. A., and M. B. Bakhtiyorova. "DIGITAL ECONOMY IN
ENTERPRISES II." Экономика и социум 11-1 (102) (2022): 348-351.
