Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
44-son_2-to’plam_May-2025
ISSN: 3030-3621
303
“FOTIHA” SURASIDAN KEYIN “OMIN” AYTISHNING HUKMI
Sabrina Salimova
Oʻzbekiston xalqaro islom akademiyasi
Islomshunoslik yoʻnalishi 4-bosqich talabasi
+998904126645
sabsalimova6645@gmail.com
Annotatsiya
. Soʻngi yillarda jahonda yuz berayotgan turli xil murosasiz
toʻqnashuvlar insonlarni ogoh boʻlishga undaydi. Hozirgi davrga kelib ijtimoy
tarmoqlar orqali adashgan oqimlarning gʻarazli gʻoyalari keng yoyilmoqda. Xususan,
soxta salafiy, hashaviy va vahhobiylik kabi adashgan oqim vakillari xoss oyat va
hadislarni oʻzlari uchun hujjat sifatida keltirib, vasila qilgan insonni shirkda
ayblamoqda. Natijada, yetarli bilim va koʻnikmaga ega boʻlmagan ba’zi shaxslar
ularning yolgʻon gʻoyalariga ergashib ketmoqda. Bu esa dunyoning turli burchaklarida
istiqomat qilib kelayotgan musulmomlar orasida turli nizolar avj olishiga sabab
boʻlmoqda.
Lekin Alloh taolo Oʻz fazli ila ularga qarshi ilmiy va asosli raddiyalar
berib, odamlarning dinini sof saqlashda buyuk xizmatlar qilgan zabardast ulamolarni
chiqarib qoʻydi.
Kalit soʻzlar.
Qur’on, hadis, fiqh,
Musannaf,
sunnat,
maxfiy, jahriy, fiqhiy
mazhab, omin lafzi,
Xavorij, moʻtazila, karromiya.
Abstract
. The various irreconcilable conflicts that have been taking place in the
world in recent years have encouraged people to be vigilant. In the current era, the
malicious ideas of misguided movements are widely spread through social networks.
In particular, representatives of misguided movements such as false Salafi, Hashavi,
and Wahhabism are using specific verses and hadiths as evidence for themselves and
accusing the person who conveyed them of polytheism. As a result, some individuals
who do not have sufficient knowledge and skills are following their false ideas. This is
causing various conflicts to flare up among Muslims living in different parts of the
world. But Allah Almighty, by His grace, has brought forth powerful scholars who
have given scientific and well-founded refutations against them and have done great
services in preserving the purity of the religion of the people.
Keywords:
Quran, hadith, fiqh, musannaf, sunnah, maxfi, jahri, Fiqh school,
Amin word, khawarij, mu’tazilah, karromiya.
Аннотация
. В последние годы различные непримиримые конфликты в мире
побуждают людей к осознанности. К настоящему времени вредоносные идеи
ошибочных течений широко распространяются через социальные сети. В
частности, представители ложных сект, таких как лжесалафизм, хашавизм и
ваххабизм, обвиняют создавшего их человека в ширке, цитируя в качестве
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
44-son_2-to’plam_May-2025
ISSN: 3030-3621
304
документов для себя специальные аяты и хадисы. В результате некоторые
люди, не обладающие достаточными знаниями и навыками, следуют своим
ложным идеям. Это является причиной возникновения различных конфликтов
среди мусульман, проживающих в разных частях света.
Ключевое слово
.
Коран, хадис, фикх, mусаннаф, суннат, vахфий, джахри,
школа юриспруденции, аминь, хаваридж, мутазила, карромия
KIRISH
Xavorij, moʻtazila, karromiya kabi adashgan firqalari yoʻq boʻlib ketgan boʻlsada,
ularning “merosxoʻrlari” boshqa nomlar ostida hali hamon harakatda. Ular xuddi oldin
oʻtgan ota-bobolari yoʻlini tutib, ixtilof, fitna-fasod chiqarish bilan ovora. Afsuski,
adashgan toifalarning soxta daʼvolariga ishonib, ularning taʼsir doirasiga tushib
qolayotgan insonlar ham uchrab turibdi. Ularning orasida yoshlarning borligi juda ham
achinarli. Hali bir dona koʻchat ekib jamiyatga foyda keltirmagan kimsalarning qoʻliga
qurol olib, begunoh insonlar hayotiga zomin boʻlishi, obod joylarni vayron qilishi
islom dinining barcha taʼlimotlariga zid.
Adashgan toifalarga qarshi turib, ularning soxta daʼvolariga ilmiy raddiyalar bera
oladigan, oʻtgan buyuk ajdodlarining munosib avlodlari boʻlgan ulamolar bor.
ADABIYOTLARNI O’RGANISH
Mazkur mavzu islom fiqhi va tafsir ilmlari nuqtayi nazaridan ko‘plab asarlarda
turlicha yoritilgan. Xususan, hanafiy, shofe’iy, molikiy va hanbaliy mazhablariga
mansub olimlarning fikrlarida “omin”ni baland (jahriy) yoki past (sirriy) aytish
masalasida tafovut mavjud. Abu Hanifa (r.a) rahnamoligida shakllangan hanafiy
mazhabi manbalarida, jumladan, “Badoyi‘ as-sanoyi‘” (al-Kasani), “al-Hidoya”
(Burhoniddin Marg‘inoniy) kabi fiqhiy kitoblarda imom va muqtadiy “omin”ni sirriy
aytishi afzal ko‘riladi.
Shuningdek, shofe’iylar nazarida esa “omin”ni imom va jamoat baland ovozda
aytishi sunnat hisoblanadi. Bu boradagi asosiy dalillar hadis va sahobalar amali asosida
sharhlangan bo‘lib, Imom Navaviy va Ibn Hajar Asqaloniy kabi shofe’iy olimlar o‘z
tafsir va fiqhiy risolalarida buni ta’kidlaydilar.
Tafsirga oid manbalarda — masalan, “Tafsir at-Tabariy”, “Tafsir al-Qurtubiy” va
“Tafsir al-Alusiy”larda ham “omin”ning hukmi, lafziy ma’nosi va o‘qilishi haqida turli
sharhlar berilgan. Zamonaviy olimlardan Shayx Ibn Usaymin, Shayx Albaniy va Yusuf
Qardaviy kabi ulamolar bu borada o‘z ijtihodlarini bildirgan.
Mavzuga doir ushbu adabiyotlarni tahlil qilish orqali ushbu maqolada har xil
mazhablarning dalillarini solishtirish, ularning asosiy nuqtalarini aniqlash va amaliy
xulosalarga kelish maqsad qilingan.
ASOSIY QISM
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
44-son_2-to’plam_May-2025
ISSN: 3030-3621
305
Namozda Fotiha surasidan keyin “omin”ning aytilishiga barcha mazhab ulamolari
birdek ittifoq qilishgan va ularning
nazdida namozda fotiha surasidan keyin “omin”ni
aytish sunnat hisoblanadi.
Ular ushbu soʻzlariga quyidagi hadisi sharifni dalil qilib
keltirishadi:
نمأف ماملإا نمأ اذإ { : لاق ملسو هيلع الله ىلص الله لوسر نأ هنع الله يضر ةريره يبأ نع
نم هنإف ، او
} هبنذ نم مدقت ام هل رفغ : ةكئلاملا نيمأت هنيمأت قفاو
Abu Hurayra (r.a)dan rivoyat qilinadi: “Paygʻambar (s.a.v): “Qachon imom
(Fotiha surasini oʻqib boʻlgandan keyin) omin desa, sizlar ham “omin” denglar. Chunki
kimning omini farishtalarning ominiga muvofiq kelsa, uning oʻtgan gunohlari
magʻfirat qilinadi”, dedilar”. (Buxoriy, Muslim, Abu Dovud, Imom Molik rivoyat
qilgan)
1
.
Ushbu hadisni ominni jahriy aytish sunnat degan ulamolar dalil qiladilar. Agar
jahriy aytmaganlarida u kishiga ergashuvchilar ominni aytish kerakligini bilmagan
boʻlardi. Ta’lim berish uchun ham jahriy aytganlar
2
.
Ominni ovoz chiqarmasdan aytish sunnat degan ulamolar bu hadisga quyidagicha
javob berganlar. Paygʻambarimiz (s.a.v.): Qachon imom “Omin” desa sizlar ham
“Omin” denglar, degan gaplarida ochiq oydin ominni ovoz chiqarib aytishga dalolat
yoʻq. Ulamolar Nabiy (s.a.v.)ning ushbu hadisdagi: “Qachon imom “Omin” desa sizlar
ham “Omin” denglar, degan soʻzlarini majozan deyishgan. Ya’ni imom omin deyishni
iroda qiladigan oʻrinda “Omin” denglar, degan ma’no tushiniladi. Chunki yuqorida
oʻtgan boshqa hadisda Nabiy (s.a.v.): “Qachon imom: “Gʻoyril magʻduubi alayhim va
laddoolliyn”, desa: “omin”, denglar”, deganlar. Bu ikki hadisni oʻrtasini jamlaydigan
boʻlsak, imom “Gʻoyril magʻduubi alayhim va laddooolliyn”ni aytib, “omin”ni
aytadigan oʻrinda imomga ergashgan kishi ham “omin”ni aytadi. Bir ish qilishni iroda
qilgan kishiga nisbatan oʻsha ishni qildi yoki oʻsha ishni qilsa, deb majozan aytish
Qur’onda ham mavjud:
ِة ٰوَلَّصلٱ ىَلِإ ۡمُت ۡمُق اَذِإ
3
“…qachon namozga tursanglar...”,
degan soʻziga oʻxshaydi. Bunda “qachon
namozga turishni iroda qilsanglar”, degan ma’noda tushuniladi
4
.
Ominni jahriy aytish sunnat degan ulamolar Abu Hurayraning ushbu gaplarini
ham dalil sifatida keltirishadi:
لاو مهيلع بوضغملا ريغ( لاق اذإ ملسو هيلع الله ىلص الله لوسر ناكو نيمأتلا سانلا كرت(
لا
لاق )نيلاض
)دجسملا اهب جتريف لولأا فصلا لهأ اهعمسي ىتح نيمآ
1
https://www.sammuslim.uz/oz/articles/actual/raddiya-fotiha-surasidan-keyin-omin-ni-maxfiy-aytish
2
Abu Sulaymon Ahmad ibn Muhammad al-Xattobiy. Maolim as-sunan. — Halab: Tobaqotul alamiyya, 1932. — 223 b.
3
Shayx Abdulaziz Mansur. Qur’oni Karim ma’nolarining tarjima va tafsiri. – Toshkent: Sano standart, 2021. – 108 b
4
Shayx Nuriddin Xoliqnazar. Fiqh va aqidaga oid ixtilofli masalalar yechimi. — Toshkent: Matbaachi, 2024.— 91 b.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
44-son_2-to’plam_May-2025
ISSN: 3030-3621
306
“Odamlar “Omin”ni tark qilishdi. Vaholanki, Rasululloh sollallohu alayhi
vasallam qachon “Gʻoyril magʻduubi alayhim va laddoolliyn", aytsalar: “omin”,
derdilar. Hatto birinchi saf ahli uni eshitar, u bilan masjid larzaga kelardi”
5
.
Paygʻambarimiz (s.a.v.)ning “Omin” deganlarini birinchi saf eshitib, masjid
larzaga kelishi haqidagi bu hadisning sanadida ham matnida ham muammo bor. Uning
sanadida Bishr ibn Rofe’ boʻlib, Imom Buxoriy: “Uning hadisiga ergashilmaydi”,
deganlar.
Hadisning matnidagi muammoga kelinsa: “U bilan masjid larzaga kelardi”, degan
jumla “Hatto birinchi saf ahli uni eshitar edi”, degan jumlaga xilofdir. Chunki masjid
larzaga keladigan darajada ovoz boʻlsa, uni faqat birinchi safdagilar eshitmagan boʻlar
edi. Imomga yaqin turgan yoki uning yonida turgan imomga iqtido imomning maxfiy
oʻqigan narsalarini gohida eshitishi mumkin. Bu bilan jahriy qiroat qildi deyilmaydi.
Nabiy (s.a.v.) sahobalarga peshin namozini oʻqib berganlarida ba’zan Fotihadan
keyingi suraning bir yoki ikki oyatlarini eshittirib qoʻyardilar. Ma’lumki,
maxfiylikning eng kami oʻzi va oʻziga yaqin turgan kishining eshitishidir.
Agar bir yoki ikki kishi eshitsa, u jahriy boʻlavermaydi. Bizning nazdimizda bu
boradagi barcha hadislar “Omin”ni ta’limi uchun aytilganiga yoki roviyning ba’zilari
eshitganini mutlaq qilib rivoyat qilgan deb aytiladi
6
.
Hanafiy mazhabida har qanday namozda maxfiy aytiladi. Shofe’iy va Hanbaliy
mazhablarida qiroati maxfiy boʻlgan namozlarda omin ham maxfiy,
ovoz chiqarmay,
oʻzi eshitadigan darajada
aytiladi, qiroati oshkora namozlarda omin ham oshkora
aytiladi, deyilgan
7
.
Buni hukmi barcha fiqhiy kitoblarimizda bayon qilingan. Hanafiy va molikiy
mazhabida “omin” ni maxfiy aytish sunnatligi aytilgan boʻlsa, shofeiy va hanbaliy
mazhablarida jahriy (ovoz chiqarib) aytish sunnatligi ta’kidlangan.
Oʻrta Osiyo xalqlari ming yillardan beri hanafiy mazhabiga amal qilib keladi. Ahli
sunna val-jamoa sanalgan toʻrt fiqhiy mazhab ichidan hanafiy mazhabiga amal qilish
bizning diyorda vojib darajasiga yetgan. Shuni koʻp ulamolar ta’kidlaydilar. Chunki
bu mintaqada boshqa mazhab olimlari ham, kitoblari ham topilmaydi
8
.
Fotiha surasini qiroat qilgandan keyin “omin” aytiladi. Omin Allohning
ismlaridan biridir. Uning ma’nosi “Allohim bizdan buni qabul qilgin”. Bu fikr Hasan
Basriydan ham rivoyat qilingan
9
.
5
Shayx Nuriddin Xoliqnazar. Fiqh va aqidaga oid ixtilofli masalalar yechimi. — Toshkent: Matbaachi, 2024.— 90 b.
6
Shayx Nuriddin Xoliqnazar. Fiqh va aqidaga oid ixtilofli masalalar yechimi. — Toshkent: Matbaachi, 2024.— 92 b.
7
https://mirarabmadrasa.uz/oz/news/150
8
https://mirarabmadrasa.uz/oz/news/150
9
Abu Husayn Ahmad ibn Foris ibn Zakariyyo ar-Roziy. Hilyatul fuqaho. — Bayrut: Sharikatul muttahida, 1983. — 77
b.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
44-son_2-to’plam_May-2025
ISSN: 3030-3621
307
Hanafiy ulamolar namozda “Fotiha” surasidan keyin, “omin”ni maxfiy (ovoz
chiqarmasdan) aytishga bir qancha dalillarni keltirib oʻtishgan: Alloh taolo Qur’oni
karimda duoni maxfiy qilishga buyurgan:
َنيِدَتْعُمْلا ُّب ِحُي َلا ُهَّنِإ ًةَيْفُخ َو اًع ُّرَضَت ْمُكَّب َر اوُعْدا
“Rabbingizga zorlanib va xufyona (ovozsiz) duo qilingiz! Zero, U (duoda va
boshqada) haddan oshuvchilarni yoqtirmagay”
10
.
Ulamolarimiz “omin” ni maxfiy aytish mandub ekanligiga oyati karimadan dalil
keltaradilar. Unga koʻra “omin” lafzi duodir. Uning ma’nosi “ijobat qil”, ya’ni “duoni
qabul qil” demakdir.
“Fiqhi Kaydoniy”da “Ya Amiyn” Alloh taoloning ismlaridan biridir, ya’ni
bizning duoyimizni ijobat qilgin degani deyilgan
11
. Omin soʻzi mad va tashdidsiz
talaffuz qilinadi. Agarda mim harfida tashdid bilan oʻqisa, namozi fosid boʻladi. Imom
Abu Yusufga koʻra fosid boʻlmaydi, degan ulamolar ham bor
12
.
Demak, “omin”ni ichda aytilsa, mazkur oyatga amal qilgan boʻlinadi. Hadisdan
dalil:
ِلوُس َر َعَم ىَّلَص ُهَّنَأ" :ِهْيِبَأ ْنَع هنع الله يضر ٍلِئا َو ِنْب َةَمَقْلَع ْنَع
ِرْيَغ َغَلَب اَّمَلَف ملسو هيلع الله ىلص ِالله
اَهِب ىَفْخَأ َو ْنْيِمآ :َلاَق َنْيِلاَّضلا َلا َو ْمِهْيَلَع ِبوُضْغَمْلا
"ُهَت ْوَص
)
هاور
ا
ُماملإاو ُّيسلايطلا َدواد وبأ ُماملإاو ُدمحأ ُماملإ
ُمكاحلا ُماملإاو ينطقرادلا ُماملإاو يلصوملا ىلعَي وبأ
(
Alqama ibn Voil otalaridan rivoyat qiladilar, otalari Paygʻambarimiz (s.a.v) bilan
namoz oʻqidilar. Paygʻambarimiz “
gʻoyrul magʻdubi alayhim valad dolliyn”
ga
yetganlarida ominni ovoz chiqarmasdan aytdilar (Imom Ahmad, Imom Abu Dovud,
Imom Abu Ya’lo, Imom Doraqutniy, Imom Hokim rivoyatlari)
13
.
Shofeiy mazhabida ominni jahriy aytiladi. Dalil sifatida Voil ibn Hajardan kelgan
hadisni keltirishadi:
ْمِهْيَلَع ِبوُضْغَمْلا ِرْيَغ( : َأرَق َمَّلسو ِهيلع ُ َّاللَّ ىَّلص َّيبَّنلا ُتْعِمَس
ُهَتوص اهِب َّدمو ، نيمآ َلاقو ) َنيِ لاَّضلا َلا َو
Voil ibn Hajardan rivoyat qilinadi: “Nabiy sollallohu alayhi vassallam “gʻoyrul
magʻdubi alayhim valad dolliyn”ni oʻqib ovozlarini chiqarib “omin” dedilar
14
.
Ushnu hadisni hanafiy ulamolar ta’lim berish uchun ovoz chiqarib aytganlar deb
tafsir qilishadi.
“Omin” ni maxfiy aytish sunnatligiga sahobai kiromlarning soʻzlari va amallari
ham dalil boʻladi.
10
A’rof surasi, 55-oyat
11
Lutfulloh Nasafiy. Fiqhi Kaydoniy. — Toshkent:Toshkent islom universiteti, 2010. —54 b, Abu Husayn Ahmad ibn
Foris ibn Zakariyyo ar-Roziy. Hilyatul fuqaho. — Bayrut: Sharikatul muttahida, 1983. — 77 b.
12
Lutfulloh Nasafiy. Fiqhi Kaydoniy. — Toshkent:Toshkent islom universiteti, 2010. —54 b.
13
https://mirarabmadrasa.uz/oz/news/150
14
Faxriddin Usmon ibn Ali Zayaliy Hanafiy. Tabyiynul haqoiq sharhi kanzil daqoiq. — Pokiston. Maktabatul imdadiyya.
– 113 b.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
44-son_2-to’plam_May-2025
ISSN: 3030-3621
308
ْي ِح َّرلا ِنَمْح َّرلا ِالله ِمْسِبِب ِنا َرَهْجَي َلا ٍدوُعْسَم ُنْبا َو ٌّيِلَع َناَك" :َلاَق هنع الله يضر ٍلِئا َو ْيِبَأ ْنَع
َلا َو ِذ ُّوَعَّتلاِب َلا َو ِم
يناربطلا ُماملإا هاور )"َنْيِمآِب
15
(
Abu Voil
(r.a)dan
rivoyat qilinadi, u zot aytadilar: “Ali va Ibn Mas’ud
(r.a)
“
(namoz ichidagi) Bismillahir rohmanir rohiym” ni ham, “a’uuzu” ni ham “omin” ni
ham ovoz chiqarib aytmas edilar” ( Imom Tabaroniy rivoyati)
16
.
Rasululloh
(s.a.v)
bilan doimo birga yurgan Hazrati Ali va Abdulloh ibn Mas’ud
(r.a)
kabi nihoyatda ilmli sahobiylarning “omin” ni ichlarida aytishlari ham kuchli dalil
hisoblanadi.
Boshqa bir rivoyatda Hazrati Umar (r.a)ning ham “omin” ni ichlarida aytib namoz
oʻqiganlari ta’kidlanadi. Hanafiy ulamolar huddi shu ma’noda, boshqa sahobai
kiromlarning rivoyatlarini ham keltirganlar
17
.
Hadisi sharifda Paygʻambarimiz
(s.a.v)
bu haqida shunday deydilar: “Duoning
yaxshisi maxfiysidir” (Ibn Hibbon “Sahih” da rivoyat qilgan).
" :َلاَق يِعَخَّنلا َمْيِها َرْبِإ ْنَع
ب َو ُذ ُّوَعَّتلَا ُماَمِ ْلإا َّنِهْيِفْخُي ٌعَب ْرَأ
َو ُدْمَحْلا َكَل اَنَّب َر َّمُهَّللَا َو ميحرلا نمحرلا الله مس
)
آ
هاور" ) ْنْي ِم
حيحص هُدانسإو ِهِفَّنَصُم يف قازرلا ُدبع ُماملإا
Ibrohim Naxaiydan rivoyat qilinadi: “Toʻrt narsani imom ovozini chiqarmasdan
aytadi: “A’uzu billahi minash shaytonir rojim”, “Bismillahir Rohmanir Rohim”,
“Robbana lakal hamd” va “Omin”” (Imom Abdurrazzoq “Musannaf” nomli kitobida
rivoyat qilgan, isnodi sahih)
18
.
Boshqa manbalarda ushbu hadis Umar ibn Xattob (r.a.)dan rivoyat qilingan.
Bulardan boshqa koʻplab sahobarlardan qilingan rivoyatlarda, ba’zilari 5 ta boshqalari
esa 3 ta narsani imom maxfiy aytadi deb rivoyat qilingan, ularning hammasida esa
ominni maxfiy aytishni zikr qilishgan. Chunki omin duo hisoblanadi. Agar uni ham
jahriy aytilsa, eshitgan odam uni ham Qur’ondan deb oʻylashi mumkin. Bu ishdan
qaytarilgani uchun ham mushaflarda yozilmagan
19
.
“Omin” lafzi Qur’ondan emas. “A’uuzu billahi minashshaytonir rojiym” esa
Qur’onda kelgan, Alloh taolo Qur’on oʻqiganda uni aytishni vojib qilgan. Shunday
boʻlsa-da “A’uuzu billahi minashshaytonir rojiym” ni namoz ichida aytiladi.
Namoz juda ham ulugʻ ibodat hisoblanadi. Rasululloh
(s.a.v)
namoz farz boʻlgan
kundan boshlab har kuni besh vaqt namozni jamoat bilan oʻqiganlar. U zot
(s.a.v)ning
har bir namozlari minglab kishilar tomonidan sinchkovlik bilan kuzatib borilgan. Agar
“omin” ni ovoz chiqarib aytish afzal boʻlganida, U zot bu narsani bayon qilgan boʻlar
15
https://mirarabmadrasa.uz/oz/news/150
https://www.sammuslim.uz/oz/articles/actual/raddiya-fotiha-surasidan-keyin-omin-ni-maxfiy-aytish
17
https://www.sammuslim.uz/oz/articles/actual/raddiya-fotiha-surasidan-keyin-omin-ni-maxfiy-aytish
18
https://www.sammuslim.uz/oz/articles/actual/raddiya-fotiha-surasidan-keyin-omin-ni-maxfiy-aytish
19
Faxriddin Usmon ibn Ali Zayaliy Hanafiy. Tabyiynul haqoiq sharhi kanzil daqoiq. — Pokiston: Maktabatu imdadiyya.
– 114 b.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
44-son_2-to’plam_May-2025
ISSN: 3030-3621
309
va orada hech qanday shubha qolmas edi. Holbuki, U zot
(s.a.v)
ning oʻzlari imomlik
qilayotganlarida, ba’zan ta’lim uchun birinchi safdagilar eshitadigan qilib, “omin”
deganlaridan boshqa hech bir dalil yoʻq. Aynan imomga iqtido qilgan kishilarning
“omin”ni ovoz chiqarib aytganlari haqida hech qanday rivoyat yoʻq
20
.
Shuni ta’kidlab oʻtish lozimki, boshqa mazhablarda hujjat qilinadigan “Omin”ni
jahriy (ovoz chiqarib) aytilishi haqida kelgan hadislarni hanafiy ulamolar Rasululloh
ta’lim uchun aytganliklarini qayd etganlar.
Ominni jahriy yoki maxfiy aytishdagi ixtilofdan boshqa yana bir ixtilof bor.
Fuqaholar fotiha surasidan keyin ominni aytish imomga ham unga ergashuvchiga ham
yolgʻiz oʻquvchiga ham qiroati jahriy namozda sunnat ekanligiga ittifoq qilishgan.
Faqat qiroati maxfiy namozda imomga ergashuvchi ominni aytish aytmasligida ixtilof
bor
21
.
Ulamolar agar imomga ergashgan kishi fotiha surasini eshitsa, aytadi deganlar.
Bunday holatda agar qiroati maxfiy boʻlgan namozda imomga ergashuvchi fotiha
surasini eshitolmasa (ya’ni birinchi safda boʻlsa eshitishi mumkin, saf oʻrtasi yoki
oxirlarida boʻlsa eshitolmaydi) aytmaydi, degan xulosaga kelinadi
22
.
Hanafiy fuqaholar esa imom ham imomga ergashuvchi namozxon ham fotiha
surasidan keyin ominni ichida maxfiy tarzda aytadi deyishgan
23
.
XULOSA
“Omin”ni maxfiy aytish masalasi oyat va hadisga toʻliq mos keladi va
Paygʻambarimizning sunnatidir. Mazhablar orasidagi ixtilof esa hadisdan hukm olish
borasida turlichadir. Fiqh bir narsani daqiq joyigacha tushunish degan ma’noni
bildiradi va aynan shu ma’noda aytish mumkinki, har bir kishining masalaga
yondashuvi va yechimi har xil boʻladi ya’ni fikrlashi har xildir. Hanafiy ulamolar bu
mavzuda oyat va hadisga suyanganlar, qiyosga hojat ham qolmagan
24
.
FOYDALANILGAN
ADABIYOTLAR
1.
Abu Husayn Ahmad ibn Foris ibn Zakariyyo ar-Roziy. Hilyatul fuqaho. — Bayrut:
Sharikatul muttahida, 1983. — 272 b.
2.
Abu Sulaymon Ahmad ibn Muhammad al-Xattobiy. Maolim as-sunan. — Halab:
Tobaqotul alamiyya, 1932. — 328 b.
3.
Abul Ixlos Hasan ibn Ammor Shurunbulaliy. Nurul izoh. —Bayrut: Maktabatul
asriyya. 193 b.
20
https://www.sammuslim.uz/oz/articles/actual/raddiya-fotiha-surasidan-keyin-omin-ni-maxfiy-aytish
21
ءاتفلإا راد - ةيرصملا ءاتفلإا راد - ىواتفلا - ةلاصلا يف ةحتافلا ةروس ةءارق دعب نيمأتلا مكح
22
Shayx Zayniddin ibn Ibrohim ibn Muhammad Hanafiy. Bahrur roiq sharh kanz daqoiq. — Bayrut: Dorul maktabatil
amaliyya, 1987. — 548 b.
23
Muhammad Oshiq. at-tashil ad-doruriy limasoil al-Quduriy. — Madina: Doruz zamon. — 47 b, Abul Ixlos Hasan ibn
Ammor Shurunbulaliy. Nurul izoh. —Bayrut: Maktabatul asriyya. 60 b, Abu Abdulloh Muhammad ibn Muhammad
Koshg’ariy Hanafiy. Munyatul musolliy va g’unyatul mubtadiy. — Damashq: Dorul iqno, 2007. — 196 b.
24
https://www.sammuslim.uz/oz/articles/actual/fotihadan-keyin-omin-aytish-masalasi
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
44-son_2-to’plam_May-2025
ISSN: 3030-3621
310
4.
Faxriddin Usmon ibn Ali Zayaliy Hanafiy. Tabyiynul haqoiq sharhi kanzil daqoiq.
— Pokiston: Maktabatu imdadiyya. — 354 b.
5.
Muhammad Oshiq. at-tashil ad-doruriy limasoil al-Quduriy. — Madina: Doruz
zamon. — 585 b.
6.
Shayx Nuriddin Xoliqnazar. Fiqh va aqidaga oid ixtilofli masalalar yechimi. —
Toshkent: Matbaachi, 2024.— 408 b.
7.
Shayx Zayniddin ibn Ibrohim ibn Muhammad Hanafiy. Bahrur roiq sharh kanz
daqoiq. — Bayrut: Dorul maktabatil amaliyya, 1987. — 671 b.
8.
Shayx Abdulaziz Mansur. Qur’oni Karim ma’nolarining tarjima va tafsiri. —
Toshkent: Sano standart, 2021. — 624 b.
9.
Abu Abdulloh Muhammad ibn Muhammad Koshgʻariy Hanafiy. Munyatul
musolliy va gʻunyatul mubtadiy. — Damashq: Dorul iqno, 2007. — 268 b.
10.
Lutfulloh Nasafiy. Fiqhi Kaydoniy. — Toshkent: Toshkent islom universiteti,
2010. —120 b.
SAYTLAR ROʻYXATI
11.
12.
13.
14.
