Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
42-son_1-to’plam_Aprel -2025
ISSN: 3030-3621
55
UMUMTA’LIM MAKTABLARI JARAYONIDA ESHITISHDA, KO‘RISHIDA
NUQSONI BO‘LGAN BOLALAR VA TAYANCH HARAKAT A’ZOLARI
BUZILGAN BOLALAR UCHUN INKLYUZIV TA’LIMNI AMALGA
OSHIRISHNING ILMIY VA USLUBIY ASOSLARI.
Dusanova Sevinch Akmal qizi
Jizzax davlat pedagogika universiteti, Oʻzbek tili va adabiyoti fakulteti
610 23-guruh talabasi
Annotatsiya:
Ushbu maqola eshitishda, koʻrishda nuqsoni boʻlgan, tayanch
harakat a'zolari buzilgan bolalarining umumta'lim maktablarida inkluziv taʼlimni
amalga joriy etilishini ta'minlash va bu jarayonda inkluziv taʼlimni amalga oshirishning
ilmiy va uslubiy asoslari haqida ma'lumotlar beriladi.
Kalit soʻzlar:
inkluziv taʼlim, eshitishida nuqsoni bo’lgan bolalar, ko’nikma,
xarakter, shaxsiy eshitish apparatlari, vizual, umumta'lim maktabi, inklyuziv taʼlim.
Hozirgi kunda taʼlim tizimida inklyuziv taʼlim shakli rivojlanib bormoqda.
Inklyuziv taʼlimning maqsadi sogʻlom va imkoniyati cheklangan bolalarning
birgalikda taʼlim olishlarini ta'minlashdan iborat. Umumta'lim maktablarida eshitishda,
koʻrishda nuqsoni boʻlgan yoki tayanch harakat a’zolari buzilgan bolalar bilan inkluziv
taʼlimda ishlash eng ahamiyatli tomonlardandir.
Kirish
Inklyuziv ta'lim barcha o'quvchilarning ehtiyojlarini qondirishga qaratilgan
pedagogik jarayondir. Bu jarayon imkoniyati cheklangan bolalarning umumta'lim
maktablarida teng ta'lim olish huquqini amalga oshirishga yordam beradi. Bugungi
kunda ko‘rish, eshitish va tayanch-harakat a’zolarida nuqsonlari mavjud bolalarni
ta'lim jarayoniga jalb qilish dolzarb masala hisoblanadi. Ushbu maqola inklyuziv
ta'limning ilmiy va uslubiy asoslarini tahlil qilishga qaratilgan.
Inklyuziv ta'limning nazariy asoslari.
Inklyuziv ta'lim konsepsiyasi UNESCO tomonidan ishlab chiqilgan bo‘lib,
asosiy maqsadi har bir bolaning ta'lim olish huquqini himoya qilishdan iborat.
Inklyuziv ta'limning asosiy tamoyillari quyidagilarni o‘z ichiga oladi:
1. Barchaga teng imkoniyatlar yaratish: Nuqsoni bo'lgan bolalarning ta'lim
olishdagi to'siqlarini bartaraf etish.
2. O‘ziga xoslikni hurmat qilish: Har bir bolaning individual ehtiyojlari va
qobiliyatlarini inobatga olish.
3. Ijtimoiy integratsiya: Bolalarni jamiyatning faol a'zosi sifatida tarbiyalash va
ularning ijtimoiy moslashuvini ta'minlash.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
42-son_1-to’plam_Aprel -2025
ISSN: 3030-3621
56
Eshitish, ko‘rish va tayanch-harakat nuqsonlari bo‘lgan bolalar bilan ishlashning
uslubiy asoslari
1. Eshitishida nuqsoni bo‘lgan bolalar:
Pedagogik yondashuv: Ismli yondashuv, taktil va vizual materiallardan
foydalanish.
O‘quv jarayonida foydalanish: Subtitrli video darslar, jestlar tili, maxsus ovoz
kuchaytirgichlar.Metodik yondashuv: Nutq terapiyasi, audiovizual texnologiyalardan
foydalanish.
Xulosa va tavsiyalar:
Inklyuziv ta'lim nafaqat imkoniyati cheklangan bolalarga, balki jamiyatning
barcha qatlamlariga ijobiy ta'sir ko'rsatadi. Ushbu bolalar uchun maxsus metodik
yondashuvlar, o‘qituvchilarning malakasini oshirish va texnik ta'minotni kuchaytirish
zarur. Shu yo‘l bilan ta'limning inklyuziv modelini yanada samarali amalga oshirish
mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar roʻyxati:
1.
Сурдопедагогика. Под ред. Е.Г.Речинской Москва. Влад. 2018
2.
Марсиновская Е.Н. Особенности овладения знаниями и умениями детьми с
недостатками слуха. – Л., 2019.
3.
Речинская. Е.Г. Дошкольная сурдопедагогика. – М., 2018.
4.
Akramova,
X.
(2020).
Коррекционно-педагогические
обобенности
формирование навыков здорового образа жизни у детей с умственной
осталостью в семейных условиях. Архив Научных Публикаций JSPI, 15(1).
извлечено от
https://science.iedu.uz/index.php/archive_jspi/article/view/918
5.
Akramova, X. (2020). Социально-педагогическая работа с детьми
дошкольного возраста. Архив Научных Публикаций JSPI, 7(1). извлечено от
https://science.i-edu.uz/index.php/archive_jspi/article/view/674
6.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning 13.10.2020 yildagi
"Alohida taʼlim ehtiyojlari boʻlgan bolalarga taʼlim-tarbiya berish tizimini yanada
takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida" gi PQ -4860- son qarori
7.
Karimov, A " Inklyuziv taʼlim tamoyillari" ( Oʻzbekiston Respublikasi pedagogika
institutlari ilmiy maqolalari)
8.
Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi rasmiy sayti (
9.
Nabiyeva, G.A (2021). "Imkoniyati cheklangan bolalarning taʼlim-tarbiya olishlari"
10.
R. Shomaxmudova ." Maxsus va inklyuziv taʼlim " uslubiy qoʻllanma. Toshkent
2021-yil.
11.
Poʻlatova P.M. " Maxsus pedagogika " (oligofreno pedagogika) "Oʻqituvchi" -
2005 y
