Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
42-son_1-to’plam_Aprel -2025
ISSN: 3030-3621
23
TRAVMATOLOGIK KASALLIKLAR HAQIDA TUSHUNCHA
Xusanova Zebo
Jizzax Davlat Pedagogika Universiteti
O’zbek tili va adabiyoti fakulteti talabasi
Annotatsiya:
Ushbu maqolada travmatologik kasalliklar haqida umumiy
tushuncha, ularning turlari, sabab va asoratlari yoritiladi. Travmatologiya - harakat
tizimi shikastlanishlarini o’rganadigan va davolash usullarini ishlab chiqadigan
tibbiyot sohasi bo’lib, unga suyak sinishlari, chiqishlar, yumshoq to’qimalarning
shikastlanishlari ham kiradi. Shuningdek, maqolada travmatologik kasalliklarning
diagnostikasi, zamonaviy davolash usullari hamda reabilitatsiya jarayonining
ahamiyati haqida ma’lumotlar beriladi.
Kalit so’zlar:
kasalliklar, harakat tizimi, travmatologik kasalliklar, davolash
usullari, reabilitatsiya.
Travmatologiya -
harakat tizimi shikastlanishlarini o’rganish, ularni davolash
va oldini olish bilan shug’ullanuvchi tibbiyot sohasi hisoblanadi. Ushbu kasalliklar
suyaklar, bo’g’imlar, paylar va mushaklarga ta’sir qilib, bemorning hayot sifati va
harakatlanish erkinligini cheklashi mumkin. Travmatologik kasalliklar ko’pincha
baxtsiz hodisalar, sport jarohatlari, ishlab chiqarish shikastlanishlari va boshqa tashqi
ta’sirlar natijasida yuzaga keladi.
Travmatologik kasalliklar turli shakllarda uchraydi va ular quyidagi guruhlarga
bo’linadi:
1.
Suyak sinishlari
Suyak sinishlari travmatologiyada eng keng tarqalgan shikastlanishlardan biri
bo’lib, ular yopiq va ochiq sinishlarga ajratiladi. Ochiq sinishlar teri yuzasi
shikastlanishi bilan kechadi va infeksiya xavfi yuqori bo’ladi. Sinishlarning asosiy
sabablari kuchli zarba, bosim, yoki yiqilishdir.
2.
Chiqishlar
Bo’g’imlarning normal anatomik holatidan siljishi chiqish deb ataladi. Ular
asosan og’riq, harakatlanishning cheklanishi va bo’g’im shaklining o’zgarishi bilan
namoyon bo’ladi.
3.
Pay va bog’lamlarning cho’zilishi va uzilishi
Mushaklar va paylarning haddan tashqari zo’riqishi natijasida ularning
cho’zilishi yoki uzilishi mumkin. Bu holatlar sportchilar orasida keng tarqalgan bo’lib,
kuchli og’riq va shish bilan kechadi.
4.
Yumshoq to’qimalar shikastlanishi
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
42-son_1-to’plam_Aprel -2025
ISSN: 3030-3621
24
Ko’karishlar, gematomalar va to’qimalarning lat yeyishi yumshoq to’qimalar
shikastlanishiga kiradi. Ular odatda zarba yoki siqilish natijasida yuzaga keladi va
odatda yengil kechadi.
Travmatologik kasalliklarning sabablari
Travmatologik shikastlanishlarning asosiy sabablari quyidagilardan iborat:
Yo’l - transport hodisalari
Ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalar
Sport va jismoniy faollik natijasida yuzaga keladigan jarohatlar
Yosh bilan bog’liq suyak va bo’g’imlarning zaiflashishi
Diagnostika va davolash usullari
Travmatologik kasalliklarni aniqlash uchun rentgen, ultratovush tekshiruvi
(UTT), magnit - rezonans tomografiya (MRT) va kompyuter tomografiyasi (KT) kabi
zamonaviy diagnostika usullari qo’llaniladi.
Davolash usullari
Konservativ usul:
Bunda gips bog’lamlari, ortopedik moslamalar va
fizioterapiya usullari qo’llaniladi.
Jarrohlik usuli:
Murakkab sinishlar, chiqishlar yoki pay uzilishlari
bo’lsa, operativ muolajalar talab etiladi.
Reabilitatsiya:
Fizioterapiya mashqlari va maxsus muolajalar orqali
bemorning harakatlanish qobiliyati tiklanadi
Profilaktika va oldini olish choralari
Travmatologik kasalliklarning oldini olish uchun quyidagi choralar ko’rilishi
kerak:
Yo’l harakati qoidalariga rioya qilish
Sport mashg’ulotlari paytida himoya vositalaridan foydalanish
Ish joylarida xavfsizlik qoidalariga amal qilish
Suyak va mushaklarni mustahkamlovchi ratsional ovqatlanish va jismoniy
mashqlar bajarish
Xulosa
Travmatologik kasalliklar sog’liq uchun jiddiy muammolar tug’dirishi mumkin,
ammo ularning oldini olish va o’z vaqtida davolash orqali og’ir asoratlardan qochish
mumkin. Zamonaviy diagnostika va davolash usullari bemorlarning harakatlanish
qobiliyatini tiklashga yoram beradi. Profilaktik choralar ko’rish esa travmatologik
kasalliklarning oldini olishda muhim rol o’ynaydi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Shomurotov A.A., Yoqubov M. U.
Travmatologiya va ortopediya.
- Toshkent:
O’zbekiston tibbiyot nashriyoti, 2018.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
42-son_1-to’plam_Aprel -2025
ISSN: 3030-3621
25
2.
Mirzayev I.B., Xolmirzayev A. T.
Suyak va bo’g’im jarohatlari: diagnostika va
davolash.
- Toshkent: Fan va texnologiya, 2020.
3.
Qodirov S.A., Ahmedov B.B. Jarrohlik va travmatologiya asoslari. - Samarqand:
Samarqand tibbiyot instituti nashriyoti, 2019.
4.
WHO (World Health Organization).
Injury Prevention and Treatment
Guidelines.
- Geneva: WHO Press, 2021.
