Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
42-son_1-to’plam_Aprel -2025
ISSN: 3030-3621
119
INKLYUZIV TA’LIM MUHITIDA O’QUVCHILARNING JISMONIY
TARBIYAGA QIZIQISHINI SHAKLLANTIRISHNING PEDAGOGIK
TEXNOLOGIYALARI
Islomova Marjona Hamid qizi
JDPU talabasi
Email:islomovamarjona81@gmail.com
Annotatsiya.
Maqolada aholi salomatligini mustahkamlash va sog‘lom
turmush tarzini shakllantirish, sog‘lom va jismonan barkamol avlodni
tarbiyalashning dolzarb masalalari, Gеndеr yondoshuv asosida o‘quvchilarning
jismoniy tarbiya faniga qiziqishini shakllantirishning pedagogik shartlari ochib
berilgan.
Tayanch so‘zlar:
inklyuziya, sport, jismoniy madaniyat, jismoniy tarbiya,
mashg‘ulotlar motivatsiya, sog‘lom turmush tarzi, qiziqish.
Dunyoning rivojlangan mamlakatlari ta’lim tizimida shaxsning jismoniy
madaniyatini shakllantirish dolzarb vazifa hisoblanadi. Aholining sog‘lom turmush
tarzini targ‘ib qilish va jismoniy faolligini oshirish, yoshlar tarbiyasini yuksaltirish,
aholi salomatl igini mustahkamlash uchun shart-sharoit yaratish borasida keng
ko‘lamli ilmiy-tadqiqot ishlari olib borilmoqda. Shaxsning jismoniy faolligini
oshirish va uning ongiga sog‘lom turmush tarzi tamoyillarini joriy etishga qaratilgan
tadqiqotlar Janubiy Koreya, Xitoy, Yaponiya, AQSH, Germaniya va boshqa
mamlakatlarda ommaviy va sport tadbirlari asosida olib borilmoqda. Sport nafaqat
jismoniy rivojlanish omili, balki intellektual va ma’naviy kamolotni ta’minlash
vositasidir. Sport va jismoniy tarbiya mashg‘ulotlariga gеndеr yondoshuvi
zamonamizning muhim talabidir. Ma’lumki, 2015-yilda Janubiy Koreyaning
Incheon shahrida boʻlib oʻtgan Butunjahon taʼlim forumida qabul qilingan 2030-
yilgacha rivojlanish deklaratsiyasi “Oʻsmir o‘quvchilar oʻrtasida gender roli
koʻnikmalarini va gender rolini oʻzlashtirishni jadal rivojlantirish”ga chaqiradi».
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 20-noyabrdagi
“Aholining sog‘lom turmush tarzini qo‘llab-quvvatlash va jismoniy faolligini
oshirishga doir qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi 735-son qarorida
belgilangan vazifalarni amalga oshirish maqsadida bu boradagi ilmiy izlanishlar
belgilandi. Shuni inobatga olgan holda, jismoniy tarbiya sohasidagi davlat siyosatining
asosiy maqsadi aholi salomatligini mustahkamlash va sog‘lom turmush tarzini
shakllantirish, sog‘lom va jismonan barkamol avlodni tarbiyalashning dolzarb
vazifasi etib belgilandi. Bunday sharoitda jismoniy madaniyatning o‘quv intizomi va
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
42-son_1-to’plam_Aprel -2025
ISSN: 3030-3621
120
shaxsning har tomonlama rivojlanishining muhim tarkibiy qismi sifatidagi mavqei
sezilarli darajada oshadi.
Bunday sharoitda jismoniy madaniyatning o‘quv intizomi va shaxsning har
tomonlama rivojlanishining muhim tarkibiy qismi sifatidagi mavqei sezilarli darajada
oshadi. Jismoniy tarbiya va sportning moddiy-texnik bazasini yaxshilash, jismoniy
tarbiya darslari sonini ko‘paytirish, ta’lim standartlarini qondirish uchun talablar
darajasini oshirish keng qamrovli yondashuvga asoslangan vazifadir. Ushbu masalani
faqat o‘quv jarayonining ijtimoiy-gumanitar yo‘nalishi g‘oyasini faol amalga oshirish
asosida hal qilish mumkin.
O‘smirlik davrida ong va o‘z-o‘zini anglash ma’lum darajaga yetib, konseptual
tafakkur o‘zlashtiriladi, axloqiy tajriba to‘planadi, turli ijtimoiy rollar
o‘zlashtiriladi, o‘z taqdirini o‘zi belgilash doirasida shaxsiyat shakllanadi. Qiziqishni
kuchayishi, rivojlanishi, chuqurroq va ko‘p qirrali bo‘lishi mumkin. Demak, qiziqish
inson energiyasining doimiy katalizatori (kuchaytirgichi) hisoblanadi: u yoki
faoliyatni amalga oshirishni osonlashtiradi, yoki ixtiyoriy harakatni rag‘batlantiradi,
sabr-toqat, qat’iyatlilik, jasurlikni namoyon etishga yordam beradi.
Har bir o‘quvchi o‘zi uchun qulay va mos bo‘lgan natijaga yo‘naltirilgan bo‘lishi
kerak, uning yutug‘i o‘zi tomonidan idrok etilishi va o‘qituvchi, sinfdoshlar va ota-
onalar tomonidan muvaffaqiyat, o‘quvchining o‘zi ustidan qozongan g‘alabasi sifatida
baholanishi kerak. Barcha o‘quvchilar turli topshiriqni bajargach, o‘qituvchining
yordami bilan bu holatni baholashlari kerak. Har qanday natija bilan ular
o‘qituvchidan ma’qullash va dalda kutishlari kerak.
Bolalar bilan ishlashda o‘qituvchi shuni unutmasligi kerakki, o‘quvchilarning
harakat qobiliyatlarini shakllantirish va jismoniy xislatlarini rivojlantirishga ta’sir
qiluvchi motivatsiya ularning asab tizimining kuchiga (ayniqsa, qo‘zg‘alish nuqtai
nazaridan) bog‘liqdir.
Amaliyot shuni ko‘rsatadiki, masalan, oddiy ta’lim motivatsiyasi o‘rganish
qobiliyati va rivojlanishini oshiradi, asab tizimi zaif bolalarda vosita sifati, kuchli asab
tizimiga ega bo‘lgan bolalarda esa o‘yin va raqobat faolligi muhimroqdir. Turli xil
o‘qitish usullari kuchli va zaif asab tizimiga ega bo‘lgan odamlarning o‘rganish
qobiliyatiga ham turli xil ta’sir ko‘rsatadi. Turli sinflarda va turli maktablarda
o‘quvchilarning motivatsiyasi ham farqlanadi. Bu ko‘pgina omillarga bog‘liq:
maktabning moddiy-texnik bazasi, jismoniy tarbiya mashg‘ulotlari o‘qituvchisining
shaxsiyati, uning pedagogik mahorati, iqlim va geografik sharoitlari, sinfdagi, oiladagi
tarbiyaviy ishlarning xususiyatlari, ijtimoiy muhit. o‘quvchilarning jismoniy va texnik
tayyorgarligi va boshqalar.
Maktab o‘quvchilarining tashqi motivatsiyasi, afsuski, ko‘pchilik uchun
asosan, o‘zo‘zidan, o‘qituvchilar orasida to‘liq amalga oshirilmagan usullar, vositalar,
usullar va sharoitlarda shakllanadi. Shu bilan birga, pedagogik tajriba shuni
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
42-son_1-to’plam_Aprel -2025
ISSN: 3030-3621
121
ko‘rsatadiki, darsda sinf bilan ishlashda, birinchi navbatda, jismoniy mashqlarni
bajarish uchun o‘quvchilarning ichki ijobiy motivlarini maqsadli ravishda
rivojlantirish uchun ta’sir qilishning frontal usullarining real imkoniyatlaridan
maksimal darajada qat'iylik bilan foydalanish kerak.
Jismoniy tarbiya mashg‘ulotlariga faol qiziqishni saqlab qolish uchun
harakatni o‘rganishda ham, uni takomillashtirishda ham o‘quvchiga tegishli
ma’lumotlarni muntazam ravishda taqdim etish kerak. Ushbu ma’lumot, albatta, uni
bajarayotgan shaxs uchun muayyan mashqning ahamiyatini ochib berishi kerak.
Jismoniy tarbiya darslarida o‘quvchi dars natijalari uchun mas’uliyatni o‘z zimmasiga
olishi, muvaffaqiyatsizlikni ma’lum qobiliyatlar yo‘qligi bilan emas, balki o‘z
harakatlarining yetarli emasligi bilan izohlashi zarur. Faqat bu holatda, ichki
motivatsiya va darslarga qiziqish muvaffaqiyatli shakllanadi. Biroq, albatta, o‘quvchi
individual, qulay va bir vaqtning o‘zida progressiv ko‘rsatkichlarni, amalga
oshirilishi mumkin bo‘lgan mashqlar, vazifalar, talablar va boshqalarni, ya’ni
motivatsiyaning maqbul usullarini tanlashi kerak.
ADABIYOTLАR:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Sog‘lom turmush tarzini keng tatbiq
etish va
1.
ommaviy sportni yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida” 2020-yil 30-
oktabrdagi PF-6099-son Farmoni
2.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 20-noyabrdagi
“Aholining
3.
sog‘lom turmush tarzini qo‘llab-quvvatlash va jismoniy faolligini oshirishga doir
qo‘shimcha
4.
chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi 735-son qarori
5.
https://nsportal.ru/shkola/fizkultura-i-sport/library/2021/01/10/formirovanie-
interesa-kzanyatiyam-fizicheskoy-kulturoy
6.
https://znanio.ru/media/gendernye_osobennosti_podrostkovogo_vozrasta-71329
7.
Alekhina, S. V. Inclusive education of children with disabilities. [Electronic
resource] // URL: http: // www. DoorinWorld / Stati / 377 2. Ekzhanova E.A.,
Strebelieva E.A. Program of pre- school educational institutions of a compensatory
type for children with intelligence disorders. Correctional training and education. -
M.: Enlightenment, 2003. - 271 p. 3. Obukhova S.N. Conditions for learning the
visual activities of children with disabilities. Modern pedagogical education.
Scientific Electronic Library "Cyberleninka" №10.2019 4. Luhter, D. L. Problems
of inclusive education [Text] / D. L. Lukhter // Materials.
