Barcha maqolalar

1-20 163 0

1,4 классдаги трактор кабинасининг синчи мустаҳкамлик параметрларини илмий асослаш

Руслан Хакимзянов

Тадкикот объекти: 1,4 классдаги трактори кабинасининг ҳимояловчи синчи.
Ишнинг мақсади: трактор кабинаси синчини мустаҳамликка синаш методикасини ишлаб чикиш ва 1,4 классдаги трактор кабинаси синчи мустаҳкамлик параметрларини илмий асослаш.
Тадкикот методлари: ағдарилган трактор кабинасининг юк кўтарувчи элементлари эгилишлари, вактга боғлиқ бўлмаган ҳолда (квазистатик ечим), математик ва экснериментал моделлаштириш усулларини билан тадкик этилди.
Олинган натижалар ва уларнинг янгилиги:
- трактор кабинаси синчини мутаҳкамликка ҳисоблаш бўйича математик модел ишлаб чикилди;
- транспортнинг ҳимояловчи кабинаси синчини мустаҳкамликка ҳисоблаш методикаси синч конструкцияси элементларининг кўндаланг кесими баландлиги ва узунлиги бўйича пластик деформация зонасининг таркалиш жараёнини ҳисобга олади;
- синч конструкцияси стержен элементларининг мустаҳкамлик тавсифларининг букувчи моментга ва эгрилик радиусига боғликлик қонуниятлари.
Амалий ахамияти: кабинани мустаҳкамликка ҳисоблаш методикаси консгрукцияни лойиҳалаш ва меъёрига етказиш босқичида талаб этилган мустаҳкамлик тавсифларини катта аниқлик билан хисоблаб тониш имконини беради (ЭҲМ дастури учун патент № DGU 01583). ТТЗ 80.20 трактори кабинаси конструкцияси кўпвариантли тахдил килинди ва янги синч конструкцияси таклиф этилди (фойдали модел учун патент № FAP 00563).
Татбик этиш даражаси ва иктисодий самарадорлигии: ишнинг натижалари, тракторлар кабинаси янги синчларини ишлаб чикиш ва модернизация қилиш бўйича синов- конструкторлик ишларини бажаришда амалий қўллаш мақсадида, “Трактор” махсус конструкторлик бюросига тақдим этил ди.
Қўлланиш сохаси: автомобилсозлик ва тракторсозлик.

1-23 86 0

0.9-1.4 русумли ғилдиракли тракторлар асосидаги рул бошқармаси узатишлар сонини асослаш

Ибрагим Турсунов

Тадкикот объктлари: Ўзиюрар ғилдиракли энергетик воситаларининг рул бошкармаси.
Ишнинг максади: Рул бошкармасининг узатишлар сонини рационал танлаш йўли билан ўзиюрар энергетик воситаларининг бошкарувчанлиги ва ҳаракат турғинлигини ошириш.
Тадқикот услублари: Ушбу ишда автоматик ростлаш ва бошкариш методларига асосланган аналитик ва эксисриментал тадкикот мстодларидан фойдаланиш.
Олинган натижалар ва уларнинг янгилиги: - рул бошкармаси узатишлар сони кийматини машинанинг бошкаруви сезгирлигига, бошкарувчанлигига ва харакат турғинлигига таъсир характери очиб бсрилди.
- гидрохажмий рул бошкармаси курсаткичларини ҳисобга олган ва тасодифий излаш методида ижро гидроцилиндирларни ўрнатиш координаталарини танлаган холда ўзиюрар энергетик воситаларининг харакат парамстрларини хисоблаш учун математик моделлар ишлаб чикилди.
Амалий ахамияти: Узиюрар энергетик воситаларининг бошкарувчанлигини яхшиловчи ва харакат турғунлигини оширувчи рул бошкармаси узатмалар сонини ҳамда ижро гидроцилиндрларини ўрнатиш координаталарини танлашга дойр тавсиялар ишлаб чикилди.
Лойихалаш боскичида рул бошкармаси парамстрларини рационал танлашга имкон берадиган математик моделлар ишлаб чиқилди.
Жорин килиш даражасн: рул бошкармаси узатмалар сони киймагини танлашга, шунингдск, рул юритмаси гидроцилиндрларини урнатиш рационал парамстрларини ҳисоблашга дойр тавсиялар “Тошкент трактор заводи“ДАЖ ва Пахтачилик машиналари ДМКБда фойдаланиш учун хамда Тошкент автомобил-йўллар институтининг «Автомобилсозлик» мутахассислиги бўйича магистрларни тайёрлаш жараёнида ишлатилади.
Қўлланиш (фойдаланиш) сохаси: Трактор ва кишлок хўжалик машинасозлиги.

1-40 49 0

Тикув буюмларини ишлаб чиқаришнинг юқори самарали ресурстежамкор технологиясини яратиш

Салих Ташпулатов

Тадкиқот объектлари: шакл хосил килиш технологии жараёни, яхлит бичилган кийим деталларини шакллаш ва намлаб-иситиб ишлов бериш жихозларининг ишчи органлари.
Ишнинг максадн: яхлит бичилган кийим деталларини қўллаб, технологии жараён операцияларини, материал сарфини ва бошка харажатларни камайтирувчи, юкори самалари ресурстежамкор технология асосида юкори сифатли тикув буюмларини ишлаб чикаришнинг илмий асосларини яратиш.
Тадкикот методи: эксперт бахолаш методи, материаллар каршилигининг асослари, Чебишев тўрида тўкимачилик матосидан кийим деталлари кобиқ ёйилмасини конструкциялаш назариясидан фойдаланилган. Назарий тадқикотлар машина механикаси, тебраниш назарияси, олий математика ва бошқа методларга асосланган. Тажрибавий тадқикотлар ишлаб чикаришда корхоналарида, хусусан Орел енгил машинасозлик илмий текшириш института ва ТТЕСИ сертификация лабораторияси замонавий жихозларида ўтказилди.
Олинган натижалар ва уларнинг янгилиги: яхлит бичилган қобиқнинг мураккаб ясси-фазовий шаклини хосил килиш схемаси ишлаб чикилган; яхлит бичилган кийим деталларининг мураккаб ясси-фазовий шакл хосил килиш механизми яратилган; деталларни шакллаш усуллари тавсия этилган; деталларнинг шакл сақлаш қобилиятини аниқлаш услублари ишлаб чиқилган; шакл хосил килиш жараёнида матода содир бўладиган таранг-деформация холатини аниклаш услублари таклиф этилган; Чебишев тўрига хос шакл хосил килиш механизмига монанд шакл хосил килувчи ускуна элементларининг геометрик шаклларини аниклашнинг график ва хисоблаш усуллари ишлаб чикилган; деталларнинг шакл саклаш йўллари ва уни аниклашнинг аналитик усуллари тавсия этилган.
Амалий ахамияти: яхлит бичилган кийим деталининг шакл саклаш хусусиятини аниклаш усули яратилган; мато ва пакет хусусиятларини, хусусан бикрлигини аникловчи янги аналитик усул ишлаб чикилган; шакл хосил килиш жараёнида матонинг тўрсимон структурасининг таранг-деформацион холатини хисоблаш услуби асосланган; юкори самарали ресурстежамкор технология жихозларини лойихалаш ва ишлаб чиқариш учун дастлабки талаблар мажмуаси яратилди. Ушбу йўналиш ГНТП-6 ва А-6-013 Давлат дастурлари бўйича Узбекистан Республикасида фан ва техниканинг устувор йўналишлари рўйхатига киритилган.
Тадбиқ этиш даражаси ва иктисодий самарадорлиги: Диссертация ишининг натижалари Орел енгил машинасозлик илмий текшириш института ва «Радуга» ЁАЖ (Орел ш_), «Ўзбекенгилсаноат» ДАКга қарашли «Тонг» ва «8 март» тикувчилик фабрикалари, «Зобит» ҚК, «AFRON» МЧЖда, шунингдек «Умид» кичик корхонасида амалда текширилди ва ишлаб чиқаришга тадбиқ этиш учун кабул килинди. Диссертация натижаларидан ишлаб чикариш шарои-тида фойдаланишдан кутилаётган иктисодий самарадорлик мехнат ва хом ашё ресурсларни тежаш билан боғлиқ бўлиб, 20 млн. сўмни ташкил этади.
Қўлланиш сохаси: тикувчилик саноати.

1-85 80 0

Совутиш техникаси иссиқлик алмашиниш аппаратлари ва машиналарини такомиллаштириш

Қудратилла Каримов

Диссертация мавзусининг долзарблиги ва зарурати. Ҳозирги кунда бутун жаҳонда озик-овқат, кимё саноати, тиббиёт ва фармацевтика соҳаларида совуқликнинг кенг кўлланилиши ишлаб чикаришнинг ритмиклигини таъминлаш, асосий фондлардан унумли фойдаланиш, озиқ-овқат, дори-дармон ва ҳакозолар сифатини саклаш имконини беради. Халқаро совуқлик институтининг маълумотига кўра, сўнгги йилларда дунёда ишлаб чиқарилувчи маҳсулотларнинг учдан бир кисмини тез айнийдиган маҳсулотлар ташкил қилади. Совутиш имкониятлари йўқлиги сабабли озик-овқат маҳсулотларининг дунё бўйича йўкотилуви ~25% ни, мева ва сабзавотлар йўқотилуви ~35% ни, тез айнийдиган махсулотлар - 20% ни ташкил қилади. Шу жихатдан янги совутгичларни куриш ва ишлаётганларини реконструкция килиш сунъий совуқлик олиш ва уни қўллаш соҳасидаги техник прогресс билан узвийликни талаб этади ҳамда муҳим вазифалардан бири бўлиб қолмокда.
Мустақиллик йилларида мамлакатимизда турли мақсадларда ишлатилувчи совутиш ва сунъий иқлим яратиш қурилмаларига алоҳида эътибор каратилди. Улар таркибига кирувчи компрессорлар ва иссиклик алмашиниш жиҳозларининг самарадорлигини ошириш бўйича сезиларли натижаларга эришилди. Бу борада энергия йўқотувларини камайтирадиган самарадор конденсатор, буглатгич ва конденсатор-буглатгич аппаратлар яратилганлигини алоҳида таъкидлаш мумкин.
Бугунги кунда жаҳонда совутиш курилмалари схемаларини мукаммаллаштириш, озонга хавфсиз ва умумжахон исишига ҳисса қўшмайдиган совутиш агентларини қўллаб табиатни муҳофазалаш долзарб вазифалардан хисобланади. Бу борада мақсадли илмий-тадқикотларни, жумладан, хавфсиз совутиш агентлари аралашмаларини яратиш, самарадор иссиклик алмашиниш аппаратларини такомиллаштириш, совутиш циклларини ва жиҳозларни ҳисобловчи янги дастурларни яратиш кабилар долзарб вазифалардан ҳисобланади.
Узбекистан Республикаси Президентининг 2011 йил 7 апрелдаги ПҚ-107-сон «2011-2015 йилларда мева-сабзавот махсулотларини саклаш моддий-техник базасини ривожлантириш ва мустаҳкамлаш чора-тадбирлари тўғрисида»ги Қарори хамда мазкур фаолиятга тегишли бошка меъёрий-ҳуқуқий хужжатларда белгиланган вазифаларни амалга оширишга ушбу диссертация тадқиқоти муайян даражада хизмат килади.
Тадқиқотнинг мақсади кўп компонентли совутиш агента аралашмасининг кўндаланг-ҳалкасимон арикчали юзаларда пуффакли қайнашининг илмий-услубий асосини ва совутиш машиналарининг кўндаланг-ҳалкасимон турбулизаторли трубадан ясалган иссиқлик алмашиниш аппаратини яратишдан иборат.
Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
углеводород совутиш агентлари ва уларнинг ноазеотроп аралашмасининг R290/R600a/R600 кўндаланг ҳалқасимон турбулизаторли трубалар юзасида пуффакли қайнашидаги иссиқлик алмашиниш модели яратилган;
самарадор конденсатор, буғлатгич ва конденсатор-буғлатгич билан жиҳозланган бир босқичли ва каскад совутиш машиналарининг совутиш унумдорлиги, энергия сарфи бўйича тенгламалар олинган;
совутиш унумдорлигининг, сарфланаётган кувватнинг совутиш агенти турига, самарадор трубаларнинг ишлатилиш ўрнига (конденсаторда, буғлатгичда ва конденсатор-буғлатгичда) боғликлиги аниқланган;
совиш, исиш, қайнаш, конденсацияланишдаги иссиқлик алмашинишнинг ярим эмпирик моделлари яратилган;
ташқи томонида ҳалқасимон арикчалар ичкари томонидан унга мос диафрагмаларга эга трубалардан ясалган иссиқлик алмашиниш аппаратларининг самарадорлиги кўрсатилган. Накаткаланган трубаларни буғлатгичларда ишлатиш термодинамик жиҳатдан фойдали, кўндаланг ҳалкасимон турбулизаторли трубалардан ясалган конденсатор ФИК RcB = 1500^-8000 интервалда 1,06 + 1,25 ни ташкил қилиши аниқланган;
ҳалкасимон ариқча ва диафрагмаларга эга трубалардан ясалган иссиклик алмашиниш аппаратли буг-компрессион совутиш машиналарининг самарадорлиги кўрсатилган. Конденсаторда №3 труба ва буглатгичда №4 труба қўлланилган энергетик самарадор совутиш машиналарининг ФИК 7^, =213 К да мос равишда це =0,60 ва 0,59 бўлиши аниқланган;
иссиклик алмашиниш аппаратлари энергетик самарасини баҳолаш учун критерий яратилган;
бир каскадли буг компрессион совутиш машинасини эксергетик таҳлил қилиш методикаси яратилган.
ХУЛОСА
«Совутиш техникаси иссиклик алмашиниш аппаратлари ва машиналарини такомиллаштириш» мавзусидаги докторлик диссертацияси бўйича олиб борилган тадқиқотлар натижасида куйидаги хулосалар такдим этилди:
1. Самардор иссиклик алмашиниш трубаларига эга бўлган каскад совутиш машинасининг экспериментал натижаларини қайта ишлаш методикаси яратилиб, истиқболда ушбу методика илмий тадқиқотлар ўтказишга хизмат қилади.
2. Ҳалкасимон арикчали юзалар параметрларини эътиборга олган ҳолда пуффакли кайнашда иссиклик оқими зичлигини ҳисоблаш методикасига ўзгартиришлар киритилиб, улар совтиш машиналарининг самарадор буглатгичларини конструкциялаш ва хисоблашга хизмат килади.
3. Конденсатор да иссиклик алмашиниш юзаси сифатида халкасимон диафрагма ва арикчали трубаларнинг барча турларини кўллаш совутиш машинаси юкори тармогида конденсация температурасининг пасайишига хизмат килади.
4. R290/R600a/R600 ноазеотроп аралашма озонга хавфли R12 фреон билан деярли бир хил энергетик кўрсатгичларга эга ва мукобил совутиш агента сифатида кўлланилиши мумкин.
5. Конденсатор да №2 трубани қўллаш машина самарадорлигини пасайтиради, №4 труба эса - s га таъсир этмайди. Энг макбул иссиклик алмашиниш юзаси сифатида №3 труба хизмат килади.
6. Бир хил шароитларда пропанда ишловчи каскад машинасининг совутиш коэффициента аралашмада ишловчидагига нисбатан катта. Қайнаш температураси ортиши билан г ошиб боради. Совутиш машинаси энг самарадор бўлиши учун унинг буғлатгичида d/D = 0,945 труба ишлатилиши зарур.
7. Иссиклик алмашиниш аппаратлари самарадорлигини бахолаш критерийси таклиф килинди. Критерий эксергия тушунчасига асосланади. Ундан ишлаб турган аппаратлар иссиклик алмашиниш юзаларининг энг яхшисини аниқлаш ва лойиҳаланаётган термодинамик жихатдан яхшиланган аппаратларни танлаш учун фойдаланиш кулай. Бир каскадли буг компрессион совутиш машинасини эксергетик тахдил қилиш методикаси яратилди. Методика бир босқичли машиналарни таҳлил қилиш кетма-кетлигига асосланган.
8. Яратилган методика асосида 213 <ГО <233 А диапазон учун каскад совутиш машинасининг иши тахдил килинди. Самарадорлик критерийи бўлиб г)е хизмат килди. Энг яхши энергетик характеристикаларга эга бўлган конденсатори №3 трубали ва буглатгичи №4 трубали машиналар То =213 К да мос равишда г/е = 0,60 ва 0,59 ФИК га эга. Конденсатор-буглатгичда накаткали трубаларни қўлланилиши совутиш машинаси ишига амалда таъсир этмайди. Максимал ФИК га машина То <2\ЗК да эришилади. 213 К дан катта барна То ларда ФИК нинг кескин камайиши кузатилади. Совутиш машинасининг самарадор трубалар билан жихозланган компрессор-конденсатор тармогининг энергетик характеристикалар ҳисобланди. Йилига 7000 ишлаш соати бўлганида энергия йўқотувлари 5190,5 кВт ч/йил га кискаради.

187-190 109 0

Diktorni tanib olish masalasida ovozni xarakterlovchi belgilarni ajratib olishning chiziqli bashoratlash va spektral sentroid usullari

Nomaz Mirzayev, Johongir O‘rinboyev
Biometrik texnologiyalar axborot xavfsizligi sohasida istiqbolli yo‘nalish hisoblanadi. Ovozli biometriya bugungi kunda keng tarqalgan bo'lib, ovozli tizimlaming sifatini oshirish bo'yicha ishlar dolzarb hisoblanadi. Nutq xususiyatlarini ajratib olish usulini tanlash ovozli avtomatik tizimlami loyihalashning asosiy bosqichlaridan biridir. Ish mavzusi ushbu usullami o'rganish bilan bog'liq. Shuningdek, ushbu ishda chiziqli bashoratlash va spektral sentroid algoritmlariga e’tibor qaratiladi. Nutq xususiyatlarini parametrlash nutq, his-tuyg'ular, til, va jinsga bog'liq. Ushbu ishda diktomi tanib olish uchun nutqning akustik xususiyatlarini aniqlashning asosiy yondashuvlari sanab o'tilgan bo‘lsa-da, material yuqorida sanab o'tilgan nutq signallarini qayta ishlash vazifalarida ham foydali bo'lishi mumkin.