Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari
44-to’plam_1-qism_Iyun-2025
80
CHIZMA GEOMETRIYA FANIDAN METRIK MASALALARGA OID
VAZIFALARNI BAJARISH METODIKASI
Yusubova Mahliyo Axmad qizi
Termiz davlat pedagogika instituti
Tasviriy san'at kafedrasi Magistratura bo’limi.
Muhandislik grafikasi va dizayn nazariyasi yo’nalishi magistranti
Elektron pochta
Uralova Oypopuk Ulug’bek qizi
Termiz davlat pedagogika instituti
Tasviriy san'at kafedrasi Magistratura bo’limi.
Muhandislik grafikasi va dizayn nazariyasi yo’nalishi magistranti
Elektron pochta
Annotatsiya
: Mazkur maqolada chizma geometriya fanining metrik masalalariga
doir topshiriqlarni bajarish metodikasi yoritilgan. Metrik masalalarni yechishda
talabalarda fazoviy tafakkurni shakllantirish, proyeksiyalash qonuniyatlarini chuqur
o‘zlashtirish, grafik ifodalash ko‘nikmalarini rivojlantirish usullari nazariy va amaliy
jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqotda dars jarayonida qo‘llaniladigan bosqichma-bosqich
metodik yondashuv va vizual vositalarning samaradorligi isbotlangan.
Kalit so‘zlar:
chizma geometriya, metrik masalalar, metodika, proyeksiya,
fazoviy tafakkur, grafik tasvir, ta’lim texnologiyalari.
Chizma geometriya fani texnik va muhandislik yo‘nalishidagi ta’lim
muassasalarida asosiy fanlardan biri bo‘lib, talabalarda fazoviy tasavvur, geometrik
fikrlash va grafik ko‘nikmalarni rivojlantirishda muhim o‘rin egallaydi. Ayniqsa,
metrik masalalarni (masofa, burchak, uzunlik, yuzaning o‘lchami kabi) yechish chizma
geometriyaning asosiy amaliy yo‘nalishlaridan biri sanaladi. Ushbu maqola aynan shu
turdagi masalalarni bajarishda samarali metodikani ishlab chiqishga qaratilgan.
Tadqiqot davomida quyidagi metodlardan foydalanildi:
Nazariy tahlil – mavjud darsliklar, o‘quv qo‘llanmalar, uslubiy tavsiyalar tahlil
qilindi;
Pedagogik kuzatuv – chizma geometriya darslarida talabalar faoliyati va ularga
tushunarlilik darajasi kuzatildi;
Eksperiment – ikki guruh (nazorat va tajriba) talabalari ishtirokida metrik
masalalarni turlicha metodikada bajarish samaradorligi solishtirildi;
Vizual tahlil – grafik modellar, animatsion ilovalar, 3D dasturlar (AutoCAD,
SketchUp) yordamida masalalar yechildi.
Tajriba natijalari quyidagilarni ko‘rsatdi:
Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari
44-to’plam_1-qism_Iyun-2025
81
Metrik masalalarni bosqichma-bosqich (1. geometrik modelni shakllantirish; 2.
proyeksiyalash; 3. o‘lchov ishlari; 4. grafik chizma tayyorlash) metodikasi asosida
bajarish o‘zlashtirish darajasini oshirdi;
Grafik dasturlardan foydalanish talabalar fazoviy tasavvurini kuchaytirgan;
Vizual namoyishlar (video dars, animatsiyalar) o‘quvchilarning 85%ida
mavzuni tezroq tushunishga yordam bergan;
An’anaviy metodga qaraganda interaktiv metod 1,5 barobar samaraliroq
bo‘lgan.
Talabalarda ko‘p uchraydigan xatolar: proyeksiyalarni noto‘g‘ri joylashtirish,
burchak va masofalarni aniq o‘lchamaslik, geometrik modelning fizik tavsiflarini
e’tibordan chetda qoldirish. Bu xatolarni bartaraf etishda vizual-analitik yondashuv
asosida o‘qitish ijobiy natija bergani aniqlandi.
Chizma geometriya fanida metrik masalalarni o‘rgatish – talabalarda texnik
tafakkurni shakllantirish, ularning fazoviy tasavvurini rivojlantirish va amaliy grafik
ko‘nikmalarini mustahkamlashda muhim ahamiyat kasb etadi. Metrik masalalar orqali
o‘quvchi real obyektlarning fazodagi o‘zaro joylashuvi, masofa va burchak kabi asosiy
o‘lchamlarni aniqlashga o‘rganadi. Ushbu bilimlar esa keyinchalik loyihalash,
muhandislik hisob-kitoblari va chizmalar tayyorlash jarayonida asosiy poydevor
vazifasini bajaradi.
Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, metrik masalalarni yechishda bosqichma-
bosqich metodik yondashuvdan foydalanish o‘quvchilarning mavzuni chuqurroq
o‘zlashtirishiga olib keladi. Jumladan, grafik modellashtirish, proyeksiyalash asoslari
va amaliy chizma chizish faoliyati yagona mantiqiy zanjirda o‘rgatilganda
o‘quvchilarning bilim sifati 40-50% ga oshgan. Ayniqsa, interaktiv texnologiyalar
(AutoCAD, SketchUp, GeoGebra) va animatsion tasvirlar orqali tushuntirilgan darslar
talabalar uchun ko‘proq qiziqarli va samarali bo‘lgani aniqlandi.
Bundan tashqari, grafik vositalar bilan birgalikda verbal tushuntirish, ko‘rgazmali
vositalar, shuningdek, guruhlarda ishlash metodikasi ham metrik masalalarni
o‘rgatishda sezilarli natija bergan. Bu esa talabalar faolligini oshiradi, ijodiy
yondashuvni shakllantiradi va o‘z bilimini amalda qo‘llashga undaydi.
Shu nuqtai nazardan kelib chiqib, quyidagi metodik tavsiyalarni ilgari surish
mumkin:
Metrik masalalarni o‘rgatishda real hayotdan misollar keltirish orqali mavzuning
amaliy ahamiyatini oshirish;
Har bir metrik masalaga oid dars uchun bosqichli metodik xarita tuzish;
Talabalarning xatolarini tahlil qilish va ularni bartaraf etish bo‘yicha individual
yondashuv ishlab chiqish;
Grafik dasturlarni dars jarayoniga to‘laqonli integratsiya qilish;
Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari
44-to’plam_1-qism_Iyun-2025
82
O‘quvchilarda metrik masalalar orqali muammoli vaziyatda mustaqil fikrlash,
echim topish va grafik tasvirlash kompetensiyalarini shakllantirish.
Kelgusida chizma geometriya fanini o‘qitishda zamonaviy texnologiyalarni keng
joriy etish, masofaviy va aralash ta’lim formatlari uchun maxsus metodik qo‘llanmalar
ishlab chiqish dolzarb ahamiyat kasb etadi. Shuningdek, o‘qituvchilar malakasini
oshirish, yangi pedagogik yondashuvlarni joriy etish orqali metrik masalalarni
o‘rgatish samaradorligini yanada oshirish mumkin bo‘ladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Yusupova D.I. (2021). Chizma geometriya asoslari. Toshkent: TDPU nashriyoti.
2.
Xamidov A.M. (2020). Muhandislik grafikasi va proyeksiyalash metodlari.
Samarqand: Samarqand universiteti.
3.
Salikhova N.S. (2023). Chizma geometriya fanida AKT vositalaridan foydalanish
usullari. // Pedagogik innovatsiyalar jurnali, 1(2), 33-38.
4.
GOST 2.307-2011. Grafik hujjatlar tizimi. Proyeksiya turlari.
5.
AutoCAD Official User Guide (2022). Autodesk Inc.
