Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari
44-to’plam_1-qism_Iyun-2025
201
HUQUQIY MADANIYAT VA HUQUQIY SAVODXONLIKNI
SHAKLLANTIRISHNING AHAMIYATI
Urayimova Shohsanamxon
Ijtimoiy gumanitar fanlarni o’qitish metodikasi
(huquq ta’limi) magistri
Annontatsiya:
Ushbu maqolada huquqiy madaniyat va huquqiy savodxonlik
shakillantirishning ahamiyati haqida fikr va mulohazalar bayon etilgan. Bundan
tashqari biz globallashuv asri deymizmi yoki texnika va texnalogiyalar asri deymizmi
bu vaziyatda inson uchun huquq va erkinliklarini bilishlik va anglashlik, turli hil
ko’ngilsiz holatlarni oldini oladi va davlat ham bunday fuqarolar bilan o’z oldiga
qo’ygan maqsadlariga erishadi.
Kalit so’zlar:
Huquqiy savodxonlik, huquqiy madaniyat, fuqarolik jamiyati,
sivilizatsiya, qonun ustuvorligi, komil inson, diniy bag’rikenlik, axloq, norma,
ma’naviyat, OAV.
Bugungi shiddat bilan rivojlanayotgan jamiyat uchun qonunlar va tartib qoidalar
nihoyatda muhim ahamiyatga ega hisoblanadi, sababi rivojlanayotgan har qanday
jamiyat uchun aholining barcha toifasining huquq va erkinliklarini ta’minlash
muhimdir. Ayni paytda shuni ham unutmaslik lozimki bir insonning huquq va
erkinliklarini poymol qilgan holatda boshqa bir insonning huquq va erkinliklarini
ta’minlashning iloji yo’q. Bu bizning Konstitutsiyamizda ham alohida moddalar bilan
mustaxkamlangan, unda “Fuqarolar o’z huquq va erkinliklarini amalga oshirishda
boshqa shaxslarning davlat va jamiyatning huquq va erkinliklarini poymol
qilmasliklari shart” O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi 20 modda. Huquqiy
davlat qurishni oldiga maqsad qilib qo’ygan har qanday jamiyat uchun manashu
muammo asosiy masala bo’lib oldinga chiqadi. Bu muammoning oldini olish uchun
birinchi bo’lib davlat uchun adolatli qonunlarni qabul qilish lozim bo’ladi. Adolatli
qonunlar bor. Jamiyatning har qanday bo’g’inidagi muammolarni hal qilish uchun
nizom va qoidalar mavjud, ammo xalq bu qonunlardan behabar ya’ni xalqning o’zi bu
qonunlarning mazmunini bilmaydi, bunday vaziyatda ham huquq ustuvorligini
ta’minlash oddiy bir qog’ozdagi gap bo’lib qoladi holos. Qonunlar qachon mutloq kuch
sifatida qo’llaniladi qachonki ular haqiyqiy adolat bilan qabul qilinsa va manashu
qonunlarning mazmunidan halqning o’zi habardor bo’lsa va bunga vijdonan amal qilsa.
Iqtisodiyoti rivojlangan davlatlarga nazar tashlaydigan bo’lsak biz manashu
rivojlanish fuqarolarning huquq va erkinliklarini bilishi va unga og’ishmay amal
qilishi, burchlarini ham bajarishi orqali bo’layotganligini anglab yetamiz. Yuqorida
aytganimizdek qachon qonun haqiyqiy kuchga aylanadi qachonki fuqarolar manashu
Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari
44-to’plam_1-qism_Iyun-2025
202
qonunlarni bilsa va unga amal qilsa va talab qilsagina haqiyqiy kuch bo’ladi. Bugun
O’zbekiston ham fuqarolik jamiyati qurish sari olg’a qadam tashlamoqda, buni amalga
oshirish uchun avvalo qonun ustuvorligini ta’minlash juda ham muhimdir. Shunday
ekan qonunlarning tarixiga nazar tashlashimiz maqsadga muvofiq bo’ladi. Sodda qilib
aytganda har bir sivilizatsiyaga erishgan mamlakatlarda me’yoriy-huquqiy aktlar
huquqning yetakchi manbasi hisoblanib, asosiy ijtimoiy munosabatlar ana shu manbaa
asosida muvofiqlashtiriladi. Me’yoriy huquqiy aktlarning asosiy turlaridan biri – bu
qonundir. Qonunlarga huquq manbasi sifatida hattoki qadimgi davlatda ham amal
qilingan. Misol sifatida Xamurapi qonunlari va boshqa qator huquqiy yodgorliklar
kundalik hayotda juda keng qo’llanilgan.
Bugungi kunda yangi axborot texnologiyalarini keng ko’lamda joriy etmay turib,
ta’lim tizimini takomillashtirib bo’lmaydi. Hozirgi zamon mutaxassisi qaysi sohada
ishlamasin, har qaysi jabhada huquqiy savodxonlik zarur bo’ladi.
Shu o’rinda huquqiy ong va huquqiy madaniyatni oshirish borasida ham shunday
desak bo’ladi. Fuqarolarning huquqiy madaniyatini rivojlantirishda ijtimoiy tarmoqlar
ham hozirgi zamonda asosiy manbaa sifatida qaraladi sababi hozir barcha insonlar
uyali telefoni va boshqa turdagi texnologiyalardan foydanangan holatda ijrimoiy
tarmoqlarni kuzatib boradi. Bu esa huquqiy madaniyat va savodxonlikni oshirishda
texnalogiyalardan foydalanish dolzarb ekanligini anglatadi.
Huquqiy ong va huquqiy madaniyatni rivojlantirishda ayniqsa halqaro tashkilotlar
tomonidan qabul qilinayotgan qonunlar ham katta ahamiyatga ega shu o’rinda
prezidentimiz Shavkat Mirziyoyevning “Insonning qadr qimmati, uning huquqlari,
ayniqsa, rivojlanish huquqini hurmat qilish, imkoniyatlarini ro’yobga chiqarish g’oyasi
– barcha barqaror rivojlanish maqsadlarini o’zaro bog’lab turuvchi asosiy halqa
hisoblanib, ularning uyg’unligini ta’minlashga bir birini to’ldirishi,mustaxkamlashga
hizmat qiladi.”- degan so’zlarini o’zi ham butun xalqni huquqiy savodxonli qilmay
turib davlatning barqaror rivojlanishiga erishib bo’lmasligini anglatadi. Hozirgi vaziyat
judayam tahlikali global muammolar tobora ko’payib davlatlar iqtisodiyoti va insonlar
kelajagi uchun turli hildagi tahdidlarning soni ortib borayotgan vaziyatimizda huquq
ustuvorligi fuqarolarning huquq va burchlarini bilishligi va unga amal qilishligi yanada
dolzarb masala bo’lib qolmoqda.
Xulosa qilib shuni aytish joyizki davlatlarni rivojlantirish uchun huquqiy ong va
huquqiy savodxonlikni oshirish dolzarb masala bo’lsa, buning o’choqlari sifatida biz
bog’cha, maktab, professional ta’lim va oliy ta’limlarni olishimiz mumkun. Chunki
o’sib kelayotgan yosh avlodni tarbiyalash davlat uchun ham manfaatli ham davlat
oldiga qo’yilgan maqsad hisoblanadi. Bu ko’rsatkich albatta davlat aholisini butun bir
qismini tashkil qilmasada lekin salmoqli qismini tashkil qiladi. Bundan tashqari
huquqiy ong yoki qonun nomi ostida telekanal va telegram kanallar tashkil etishlik ham
manashu yo’lda yaxshi natija beradi albatta.
Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari
44-to’plam_1-qism_Iyun-2025
203
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi “O’zbekiston” Toshkent-2023.S
2.
“O’zbekiston-2030” strategiyasi to’g’risida PF-158-son 11.09.2023.
3.
O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 7-fevraldagi “O’zbekiston
Respublikasini yanada rivojlantirish bo’yicha Harakatlar strategiyasi
to’g’risida”gi
Qonuni.
/O’zbekiston
Respublikasi
Qonun
hujjatlari
to’plami,№1.2017.
4.
Shavkat Mirziyoyev “Hozirgi zamon va yangi O’zbekiston” Toshkent 2024.
5.
Shavkat Mirziyoyev “Yangi O’zbekiston taraqqiyot strategiyasi” Toshkent 2023.
6.
A. Utamuradov, M. Qirg’izboyev, T. Xojiyev “Fuqarolik Jamiyati” Toshkent-
2018.
7.
S. Otamuratov, J. Ramatov, S. Xusanov “Ma’naviyat asoslari”.
8.
“Huquqiy madaniyat-taraqqiyot garovi” maqolalar to’plami Andijon-2016.
9.
Sh.X.Yo’lchiyev, S.S.Mamasodiqova “Ta’limda axborot texnologiyalari.
10.
O.T. Husanov “Konstitutsiyaviy huquq Toshkent-2024.
11.
A.V.Umarov “Mediasavodxonlik va axborot madaniyati Andijon-2025.
12.
Gulbahor Yuldasheva “Ta’limda axborot texnologiyalari” Toshkent “Mehr-nuri
nashriyoti” 2024.
13.
Minhojiddin Mirzo “ Uyg’onish ma’rifati” Toshkent “Ma’naviyat” 2022.
