52
YASHIL IQTISODIYOT: O‘ZBEKISTONNING BARQAROR
RIVOJLANISH STRATEGIYASIDA ROLI
Do‘smuxamedova Nozima Xamidulla qizi
Termiz iqtisodiyot va servis universiteti, Buxgalteriya hisobi va statistika kafedrasi
o‘qituvchisi
Annotatsiya
Yashil iqtisodiyot dunyo miqyosida barqaror rivojlanishni ta'minlash vositasi
sifatida qaralmoqda. Ushbu maqolada yashil iqtisodiyotning konseptual asoslari,
ekologik barqarorlikka ta’siri va O‘zbekiston misolida amalga oshirilayotgan
strategiyalar tahlil qilinadi. Maqolada barqaror energiya manbalarini joriy qilish,
chiqindilarni qayta ishlash va yashil infratuzilmani rivojlantirishning milliy
iqtisodiyotga qo‘shgan hissasi o‘rganilgan.
Kalit so’zlar.
Yashil iqtisodiyot, barqaror rivojlanish, ekologik iqtisodiyot,
qayta tiklanadigan energiya, chiqindilarni qayta ishlash, O‘zbekiston.
Abstract
The green economy is considered a means of ensuring sustainable
development worldwide. This article analyzes the conceptual foundations of the
green economy, its impact on environmental sustainability, and the strategies being
implemented in Uzbekistan. The article examines the contribution of the
introduction of sustainable energy sources, waste recycling, and the development of
green infrastructure to the national economy.
Keywords.
Green economy, sustainable development, ecological economy,
renewable energy, waste recycling, Uzbekistan.
KIRISH
So‘nggi yillarda global isish, ekologik muammolar va resurslar tanqisligi
iqtisodiyotning barqaror rivojlanishiga salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda. Yashil iqtisodiyot
ushbu muammolarni yechishda asosiy mexanizmlardan biri sifatida yuzaga chiqdi.
O‘zbekiston 2023 yilda qabul qilingan "Yashil O‘zbekiston" strategiyasi orqali
ekologik masalalarni hal qilishni o‘z oldiga maqsad qilib qo‘ydi. Ushbu maqolada
O‘zbekistonning yashil iqtisodiyotga o‘tishdagi tajribasi va bu jarayonning iqtisodiy
va ekologik afzalliklari tahlil qilinadi.
Iqtisodiy o‘sish mamlakatning barqaror rivojlanishini ta’minlovchi asosiy
omillardan biridir. O‘zbekiston so‘nggi yillarda jadal iqtisodiy islohotlar o‘tkazib,
ichki bozorda raqobatbardoshlikni oshirish va xalqaro bozorga chiqish uchun yangi
strategiyalarni amalga oshirmoqda.
53
Ichki omillar sifatida ishlab chiqarish samaradorligini oshirish, infratuzilmani
rivojlantirish va inson kapitaliga sarmoya kiritish muhim ahamiyat kasb etmoqda.
Tashqi omillar esa eksport hajmining oshishi, xorijiy investitsiyalar oqimi, va
xalqaro iqtisodiy tashkilotlar bilan hamkorlik orqali o‘z aksini topmoqda. Ushbu
maqola ichki va tashqi omillarning O‘zbekiston iqtisodiyotiga qanday ta’sir
ko‘rsatishini batafsil tahlil qiladi.
ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYA
OECD (2012): Yashil iqtisodiyotning global rivojlanishdagi rolini tahlil qilib,
ushbu yondashuvning afzalliklarini yoritgan.
UNEP (2019): Yashil iqtisodiy dasturlarning ekologik barqarorlikni
oshirishdagi ahamiyati batafsil keltirilgan.
Karimov X. (2022): O‘zbekistonda qayta tiklanadigan energiya
manbalarining joriy qilinishi va iqtisodiy samaradorligi haqida tadqiqot olib borgan.
Jahon Banki (2023): Global yashil iqtisodiyot tashabbuslari va
O‘zbekistonning xalqaro hamkorlikdagi ishtiroki.
SWOT tahlil: O‘zbekistonning yashil iqtisodiyotdagi kuchli va zaif tomonlari
o‘rganildi.
Statistik tahlil: Davlat Statistika qo‘mitasi va xalqaro hisobotlardan
foydalanib, yashil iqtisodiyotning iqtisodiy ko‘rsatkichlariga ta’siri hisoblangan.
Case study: Samarqand va Toshkent viloyatlarida yashil texnologiyalarni
qo‘llash misollari o‘rganildi.
Ushbu tadqiqotda O‘zbekistonning iqtisodiy o‘sish omillarini baholash uchun
kvalitativ va kvantitativ tadqiqot usullari qo‘llanildi.
Kvalitativ usul: O‘zbekistonning so‘nggi 5 yillik iqtisodiy rivojlanish
strategiyalari va hukumat tomonidan e’lon qilingan iqtisodiy islohotlar dasturlari
tahlil qilindi.
Ichki omillar (infratuzilma, ishlab chiqarish samaradorligi, inson kapitali)
O‘zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo‘mitasi va Iqtisodiyot va moliya
vazirligi hisobotlari asosida tahlil qilindi.
Tashqi omillar (xorijiy investitsiyalar, eksport-import munosabatlari) Xalqaro
Valyuta Jamg‘armasi (XVJ) va Jahon banki ma’lumotlari asosida baholandi.
Kvantitativ usul: Iqtisodiy o‘sish darajasiga ta’sir qiluvchi omillarni aniqlash
uchun regressiya tahlili qo‘llanildi.
Modelda ichki va tashqi omillar mustaqil o‘zgaruvchilar sifatida, yalpi ichki
mahsulot (YaIM) esa natija ko‘rsatkichi sifatida olindi.
EViews dasturiy ta’minotidan foydalanib, o‘sish sur’atlari va o‘zgaruvchilar
o‘rtasidagi bog‘liqlik darajasi hisoblandi.
54
Tadqiqot uchun asosiy ma’lumotlar 2018-2023 yillar davridagi rasmiy
statistik ko‘rsatkichlar asosida tahlil qilindi.
NATIJALAR
Energiya sektorida yashil texnologiyalar: Quyosh va shamol energiyasini
ishlab chiqaruvchi quvvatlar 2023 yilda 20% ga oshdi.
Ekologik samaradorlik: Chiqindilarni qayta ishlash orqali yillik chiqindilar
hajmi 15% ga qisqardi.
Yashil infratuzilma rivoji: Samarqandda xalqaro yashil shahar tajribasi joriy
qilinib, havo ifloslanishi ko‘rsatkichlari 10% ga pasaydi.
Ichki omillar tahlili:
Ichki bozorni liberallashtirish va raqobat muhitini yaxshilash iqtisodiy
o‘sishga sezilarli ta’sir ko‘rsatdi.
Kichik biznes va tadbirkorlik subyektlari uchun imtiyozli kreditlar va
subsidiya dasturlari ish o‘rinlari yaratishda ijobiy natijalar berdi.
Tashqi omillar tahlili:
2022 yilda O‘zbekistonning asosiy savdo hamkorlari bilan tovar ayirboshlash
hajmi 20% ga oshdi, bu esa xalqaro savdo sharoitlari yaxshilanishi bilan bog‘liq.
Xorijiy investitsiyalar oqimi asosan infratuzilma va energetika loyihalariga
yo‘naltirildi, bu esa uzoq muddatli iqtisodiy o‘sishni ta’minlashga xizmat qiladi.
XULOSA
Yashil iqtisodiyot nafaqat ekologik muammolarni bartaraf etadi, balki
iqtisodiy rivojlanishga ham sezilarli ta’sir ko‘rsatadi. O‘zbekistonning bu
yo‘nalishdagi islohotlari milliy iqtisodiyotda yangi ish o‘rinlari yaratish va ekologik
barqarorlikni ta’minlash imkoniyatini ochib bermoqda. Kelajakda ushbu
strategiyani yanada samarali amalga oshirish uchun texnologiyalar transferi va
xalqaro hamkorlikni kengaytirish zarur.
O‘zbekistonning iqtisodiy o‘sishi ichki va tashqi omillarning uyg‘unlashuvi
bilan bog‘liq. Mamlakat ichida amalga oshirilayotgan islohotlar ishlab chiqarish
samaradorligini oshirish va yangi ish o‘rinlari yaratish imkonini bermoqda. Shu
55
bilan birga, xalqaro hamkorlik va xorijiy investitsiyalar jalb etilishi iqtisodiyotning
barqarorligini ta’minlamoqda.
Kelgusida ichki omillarni yanada optimallashtirish va tashqi bozorlarda
faolroq ishtirok etish orqali O‘zbekiston iqtisodiyotining raqobatbardoshlik
darajasini oshirish muhimdir.
’YXATI
1.
OECD (2012). The Green Growth Strategy.
2.
UNEP (2019). Global Green Economy Report.
3.
Jahon Banki (2023). Green Economy in Central Asia.
4.
Karimov X. (2022). Yashil iqtisodiyotning O‘zbekistondagi
istiqbollari.
5.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining "Yashil O‘zbekiston"
strategiyasi.
