ISSN (E): 2992-9148 SJIF 2024 = 5.333
ResearchBib Impact Factor: 9.576 / 2024
VOLUME-2, ISSUE-10
48
OITS VA OIV KASALLIKLARI VA ULARNI OLDINI OLISH
CHORA TADBIRLARI
To’ychiyev H.H., Eshkaraev S.Ch.
Termiz iqtisodiyot va servis universiteti, Termiz sh, Farovon massivi
43B-uy, e-mail: esadir_74@rambler.ru
Annotatsiya
. Ushbu maqolada OITS kasalliklarning turlari, ularning kelib
chiqishi va hozirda ularga kurashish yo’llari haqida, ularning zararli oqibatlari
haqida ma’lumot berilgan. Bu maqolada hozirda bunday kasalliklar bilan
kurashib kelayotgan ularga qarshi kurashish chora tadbirlari to’g’risida,yuqish
yollari ulardan qanday himoyalanish chora, tadbirlari davolash turlari
Kalit so‘zlar
: OITS,OIV.
AIDS AND HIV DISEASES AND THEIR PREVENTION MEASURES
Toychiyev HH, Eshkaraev S.Ch. Termiz University of Economics and Service,
Termiz city, Farovon massif 43B, e-mail: esadir_74@rambler.ru Abstract.
This
article provides information about the types of AIDS diseases, their origin and
current ways of combating them, as well as their harmful consequences. This article
is about measures to fight against such diseases, the ways of transmission, how to
protect against them, measures, measures and types of treatment
.
Key words:
: OITS,OIV.
СПИД И ВИЧ-ЗАБОЛЕВАНИЯ И МЕРЫ ИХ ПРОФИЛАКТИКИ
Туйчиев Х.Х,, Эшкараев С.Ч. Термезский университет экономики и
сервиса, г. Термез, массив Фараван 43Б-дом, e-mail: esadir_74@rambler.ru
Аннотация.
В данной статье представлена информация о видах
заболеваний СПИД, их происхождении и современных способах борьбы с
ними, а также их пагубных последствиях. В данной статье речь идет о мерах
борьбы с такими заболеваниями, путях передачи, способах защиты от них,
мерах, мерах и видах лечения. Ключевые слова: СПИД, ВИЧ,
KIRISH
Vaqt o'tishi bilan tibbiyot kabi ilmlar tobora rivojlanib bormoqda, bu
narsa umr ko'rish davomiyligini, uning sifati va farovonligini sezilarli darajada
oshirishga imkon berdi. Shu tufayli, bugungi kunda bir vaqtlar o'lik holatga olib
kelgan kasalliklarning aksariyati muvaffaqiyatli davolanishi mumkin, ayrim
hollarda kasallikning o'zi ham yo'q qilingan. Shunga qaramay, tibbiyot uchun
OITS, saraton yoki diabet kabi katta muammolarni keltirib chiqaradigan har xil
turdagi kasalliklar mavjud. Ularga qo'shimcha ravishda, otabobolarimiz
tomonidan yuqtirilgan va asosan davosi bo'lmagan genlar bilan bog'liq bo'lgan
ISSN (E): 2992-9148 SJIF 2024 = 5.333
ResearchBib Impact Factor: 9.576 / 2024
VOLUME-2, ISSUE-10
49
kasalliklarning katta guruhi mavjud(garchi ba'zida simptomlarni kamaytiradigan
yoki sekinlashtiradigan yoki tuzatadigan, kamaytiradigan muolajalar topilsa ham
yoki mavzuda va ularning kundalik hayotida yuzaga keladigan ta'sirni yo'q
qilish). Biz to'plam haqida gapiramiz irsiy kasalliklar, biz ushbu maqola davomida
aks ettiradigan kontseptsiya;OITS kasalliklar.Uqanday qasallik yuqish yo’llari
qanday .
Orttirilgan immun tanqisligi sindromi (OITS) – retrovirus guruhiga mansub
virus qoʻzgʻatadigan kasallik boʻlib, ikki davrga boʻlinadi: OIV infeksiyasi va
bevosita OITS (SPID) davri. OIV infeksiyasi davri odam organizmida virus bor,
lekin kasallik alomatlari hali namoyon boʻlmagan davr. Virus deyarli bir vaqtda
Parijda professor Lyuk Montanye hamda AQShda professor Gallo boshchiligidagi
olimlar tomonidan kashf etilgan (1983-yil). Bu virus odamning immunitet tizimiga
tanlab taʼsir koʻrsatadi, ayniqsa, SD4+ immun hujayralariga qirgʻin keltiradi. Virus
odam organizmiga tushgach, 2–3 kundan soʻng, 25–30% hollarda birlamchi
infeksiya davriga xos alomatlar kuzatilishi mumkin. Bu „oʻtkir serokonversiya
sindromi“ deb ataladi, bunda harorat koʻtariladi, tunda terlash, boʻgʻimlar va bosh
ogʻrigʻi, loxaslik, qayt qilish, ich ketishi, badanda, ayniqsa, uning yuqori qismida
toshmalar paydo boʻlishi mumkin. Bu alomatlar odam organizmiga tushgan virus
taʼsiriga immunitet tizimi maʼlum darajada javob qaytarish reaksiyasi bilan bogʻliq.
Lekin bu davrda antitelolarni aniqlash natija bermaydi, chunki immunitet tizimining
javobi hali toʻliq shakllanmagan boʻladi. Kasallikning bu davri 8–10 yilgacha,
baʼzan undan ham uzoq davom etishi mumkin. Hozirgi kunda amaliyotda OIV
infeksiyasi tashxisini qoʻyish qonda kasallik virusiga qarshi paydo boʻlgan
antitelolarni aniqlash – immun ferment taxlili (IFT) reaksiyasiga asoslangan.
Dastlabki antitelolar virus organizmga tushgach, 3 haftadan soʻng shakllana
boshlasa ham, qoʻllanadigan diagnostikumlar ularni ilgʻay olmaydi. Shu bois,
odamga ushbu infeksiya ilashgani toʻgʻrisida virus organizmga tushganidan soʻng
90 kun oʻtkazib olingan tekshirish natijasiga qarab xulosa chiqarish mumkin
.
Sabablari
Virus qanday paydo bo'lgan?
OIVning kelib chiqish tarixi noaniq. Bir nechta farazlar mavjud. Ularning
asoslari bor, ammo ularning barchasi faqat ilmiy hamjamiyatdagi taxminlar deb
hisoblanadi.Birinchi farazlardan biri kasallikning kelib chiqishini maymunlar bilan
bog'laydi. Taxminan yigirma yil oldin, olim B. Korbett OIV 1930-yillarda
shimpanze orqali, tishlash yoki bu maymunning qoni va go'shtiga tegish orqali inson
tanasiga kirgan bo'lishi mumkinligini taxmin qilgan. Ushbu gipoteza
shimpanzelarning qonida OITSga o'xshash holatni keltirib chiqaradigan shunga
o'xshash virus mavjudligi bilan ifodalanadi. Boshqa bir olim, professor R. Garrining
fikricha, bu kasallik ancha eski va uning tarixi 1900 yildan boshlangan deb
hisoblaydi. XX asr boshlarida aniqlangan Kaposi sarkomasini ushbu gipotezaning
isboti hisoblanadi. Bu immunitet tanqisligi virusining dalilidir.
ISSN (E): 2992-9148 SJIF 2024 = 5.333
ResearchBib Impact Factor: 9.576 / 2024
VOLUME-2, ISSUE-10
51
YUQISH YO’LLARI
Jinsiy aloqa. OITSni yuqtirishning asosiy yo'li - yuqtirgan odam bilan
himoyalanmagan jinsiy aloqa. Inyeksiya ignalari almashinuvi. Yuqtirgan odamga
ishlatilgan shprits va ignadan foydalanish.
Bachadondan bolaga yuqishi. Infeksiyalangan ona virusni homiladorlik
paytida, tug'ish paytida yoki emizish paytida, agar ehtiyot bo'lmasa va dori-
darmonlarni qabul qilmasa, bolasiga yuqtiradi. Infeksiyalangan qonni quyish.
Virusni qon orqali yuqtirish - o'tgan asrning asosiy muammosi bo'ldi. Qonni
tekshirishning zamonaviy usullari bu xavfni sezilarli darajada kamaytirdi
.
OIV rivojlanish bosqichlari
4 ta bosqichdan iborat
:
1-bosqich
(inkubatsiya bosqichi). Kasallik ilk paytidan kasallikning klinik
belgilari paydo bo'lishigacha bo'lgan davr. Muddati: 2 haftadan 6-8 oygacha. Testlar
virus mavjudligini aniqlay olmaydigan bosqich, ammo u allaqachon sheriklar va
qabul qiluvchilarga yuqadi.
2-bosqich
(birlamchi yoki faol bosqich): infektsiyadan so'ng, ko'p odamlarda
simptomlar bilinmaydi yoki grippga o'xshash yengil namoyon bo'ladi. Odatda 2
oygacha davom etadi.
ISSN (E): 2992-9148 SJIF 2024 = 5.333
ResearchBib Impact Factor: 9.576 / 2024
VOLUME-2, ISSUE-10
52
3-bosqich
(surunkali bosqich): virus ko'payadi, lekin ko'pchilik odamlar
simptom bilinmaydigan holatda bo'ladilar. Bu 2 yildan 20 yilgacha, ko'pincha 6-7
yil davom etadi.
4-bosqich
(OITS): agar davolanish boshlanmasa, infektsiya OITS bosqichiga
o'tishi mumkin, bu immunitetning jiddiy buzilishi, ma'lum asoratlarning paydo
bo'lishi xavfini paydo qiladi. 1 yildan 3 yilgacha davom etishi mumkin. Keyin
yuqtirgan odam opportunistik kasalliklardan vafot etadi. Chunki virusli va bakterial
hujayralar miya, nafas olish, ovqat hazm qilish, mushak-skelet tizimi kabi tananing
hayotni ta'minlovchi organlariga ta'sir qiladi.
Belgilari
OIVning dastlabki belgilari (infektsiyadan 2-4 hafta o'tgach):
Isitma.
Bosh og'rig'i.
Mushaklar va bo'g'imlarning og'rig'i.
Tomoq og'rig'i (faringit).
Limfadenopatiya (kengaygan limfa tugunlari).
Diareya
Taloqning kattalashishi
Stomatit
Dog'li toshmaEnsefalitKo'p odamlar uzoq vaqt davomida alomatlarni
sezmaydilar.OITSning kech belgilari (agar antiretrovirus terapiya qabul
qilinmasa)doimiy charchoq.Vazn yo'qotish.
Takrorlanuvchi og'ir infektsiyalar (og'iz infektsiyalari, pnevmoniya va
boshqalar).
Tez-tez diareya va kandidoz (zamburug'li infeksiyalari).
Shish, yara va boshqa teri muammolarining paydo bo'lishi.
Antibiotiklarga qarshi immunitet.
STATISTIKA
Bugungi kunda Respublikamizda 45 ming
nafar odamlar OITS bilan yashab kelmoqda.
Ulardan 55 foizi erkaklar, 45 foizi ayollar, 14
foizini esa 18 yoshga toʻlmagan bolalar tashkil
etadi
2006 yilda OIV bilan kasallanganlar soni:
ISSN (E): 2992-9148 SJIF 2024 = 5.333
ResearchBib Impact Factor: 9.576 / 2024
VOLUME-2, ISSUE-10
53
Biz — 39,5 million (34,1 — 47,1 million)
Qariyalar - 37,2 million (32,1 - 44,5 million)
15 yoshgacha boʻlgan bolalar - 2,3 million (1,7 - 3,5 million)
2006 yilda OIV infektsiyasi:
Biz — 4,3 million (3,6 — 6,6 million)
Qariyalar - 3,8 million (3,2 - 5,7 million)
15 yoshgacha boʻlgan bolalar - 530 000 (410 000 - 660 000)
2006 yilda OITSdan vafot etganlar:
Biz - 2,9 million (2,5 - 3,5 million)
Qariyalar - 2,6 million (2,2 - 3,0 million)
15 yoshgacha boʻlgan bolalar - 380 000 (290 000 - 500 000)
Yuqorida aytib o'tganimizdek, hozirda OIV bilan kasallangan 40 million kishi
bor. Ularning 2/3 qismi Afrika mamlakatlarida yashaydi. Kasallik bu yerda o'tgan
asrning 70-yillarida keng tarqalgan edi. OIV bilan yashayotganlarning aksariyati (5
million) Sharqiy Afrika mamlakatlarida yashaydi. Hozirda virus Markaziy Osiyo va
Sharqiy Yevropada “jasur”. 1999 yildan 2002 yilgacha ushbu hududlarda OIV bilan
kasallanganlar soni uch baravar ko'paygan. Bu, asosan, giyohvandlar va
giyohvandlar bilan bog'liq.
XULOSA
Respublikamizning barcha ma’muriy hududlaridagi OITSga qarshi kurash
markazlarida Ishonch va Anonim xizmat ko’rsatish xonalari faoliyat yuritmoqda. Bu
maskanlarda bemorlar o’zlarini saqlagan holda bepul maslahat olib, lozim topilsa,
laboratoriya tekshiruvidan o’tishi mumkin.
Aytish joizki, faqat insonning ongi va hulqi o’zgargandagina OIVga qarshi
chora-tadbirlar o’z samarasini beradi. Shuning uchun inson o’zini turli xil
xastaliklardan asray bilish, uzoq umr ko’rish va farovon hayot kechirishga
tayyorlashi lozim. Buning birdan-bir yo’li sog’lom turmush tarzidir.
ISSN (E): 2992-9148 SJIF 2024 = 5.333
ResearchBib Impact Factor: 9.576 / 2024
VOLUME-2, ISSUE-10
54
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Kh.K. Shodiev, K.R. Ahmedov. Teri va tanosil kasalliklari, 2010,
Toshkent: In Sino — 40-42-bet.
2.
Buyuk maqsad yo’lidan og’ishmaylik” asari,
I.A.Karimov
• “Giyohvand moddalarni iste’mol qilishning zararini kamaytirish dasturi”
(O’quv qo’llanma), Toshkent-2008y.ref.uz
3.
• “Darakchi”(“Ogohlik”)– gazetasi, №47soni,
25.11.2010 y.
4.
• emedic.uz
5.
• google.ru
6.
• med.uz
7.
4. Rukovodstvo po detskoy artrologii. Pod red.akad. AMN SSSR M.Ya
Studenikina i porf.
8.
A.A.Yakovlevoy.-L. 1987.-S. 162-170.
9.
5. Spravochnik vracha obshey praktiki. Pod redaksicy akad. RAMN. -
R.Paleeva. EKSMO
10.
2002 g
11.
6. Spravochnik pediatra. Sankt-Peterburg, Moskva, 2004 god. 18.
12.
7. Ismailovich S. A. Socio-Psychological Problems of Educating an
Independent-Minded,
