ISSN (E): 2992-9148 SJIF 2024 = 5.333
ResearchBib Impact Factor: 9.576 / 2024
VOLUME-2, ISSUE-10
17
SURXONDARYO VILOYATIDA KALIY XLORID ISHLAB
CHIQARISHNI YO‘LGA QO‘YISHNING AHAMIYATI
Tursunov S.A.
Termiz davlat muhandislik va agrotexnologiyalar
universiteti “Kimyo muhandisligi” kafedrasi tayanch doktoranti.
Xodjamkulov S.Z.
Termiz davlat muhandislik va agrotexnologiyalar
universiteti “Kimyo muhandisligi” kafedrasi doktori.
Anotatsiya:
Ushbu maqolada Surxondaryo viloyatida kaliy xlorid ishlab
chiqarishni yo‘lga qo‘yishning iqtisodiy va qishloq xo‘jaligi sohasidagi ahamiyati
tahlil qilinadi. Mahalliy ishlab chiqarishni rivojlantirish orqali O‘zbekistonning
mineral o‘g‘itlarga bo‘lgan talabini qondirish va importga qaramlikni kamaytirish
imkoniyati muhokama qilinadi. Shuningdek, kaliy o‘g‘itlari ishlab chiqarishni
kuchaytirish natijasida agrar sektor samaradorligini oshirish istiqbollari ko‘rib
chiqiladi.
Kalit so‘zlar:
Surxondaryo viloyati, kaliy xlorid, kaliy o‘g‘itlari, qishloq
xo‘jaligi, iqtisodiy foyda, mineral o‘g‘itlar, agrotexnika.
Asosiy qism:
O‘zbekistonning kaliy xloridga bo‘lgan ehtiyoji va ishlab
chiqarish imkoniyatlari
O‘zbekistonda qishloq xo‘jaligi jadal rivojlanayotgan sektor hisoblanadi va
bu sohada kaliyli o‘g‘itlarga bo‘lgan talab yildan-yilga oshmoqda. 2021-yilda
mamlakatda 197,4 ming tonna kaliyli o‘g‘it ishlab chiqarilgan bo‘lsa, bu ko‘rsatkich
2022-yilda kamayib, import hajmi ortdi. 2022-yilda mamlakat kaliyli o‘g‘itga
bo‘lgan umumiy ehtiyojining bir qismi Rossiya va Belarusdan import qilingan
mahsulotlar bilan ta’minlandi. Ammo geosiyosiy vaziyatlar sababli, mintaqada kaliy
xlorid eksportining sekinlashuvi O‘zbekistonga o‘g‘it ta’minotida qiyinchiliklar
tug‘dirmoqda.
Shu sababli, mahalliy ishlab chiqarishni kuchaytirish dolzarb masalaga
aylangan.
Surxondaryo viloyatida
kaliy xlorid ishlab chiqarishni yo‘lga
qo‘yishning iqtisodiy ahamiyati.
Surxondaryo viloyati tabiiy resurslarga boy bo‘lib, mineral ishlab chiqarish
uchun zarur bo‘lgan sharoitlarga ega. Ushbu viloyatda kaliy xlorid ishlab chiqarishni
yo‘lga qo‘yish bir necha yo‘nalishlarda iqtisodiy foyda beradi:
Ish o‘rinlarini yaratish:
Yangi ishlab chiqarish korxonalarining ochilishi
viloyatdagi bandlik darajasini oshirib, ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishga hissa
qo‘shadi.
ISSN (E): 2992-9148 SJIF 2024 = 5.333
ResearchBib Impact Factor: 9.576 / 2024
VOLUME-2, ISSUE-10
18
Mahalliy iqtisodiyotni rivojlantirish:
Viloyat byudjetiga tushumlar oshishi
natijasida infratuzilma va ijtimoiy loyihalarga ko‘proq mablag‘ ajratiladi.
Import o‘rnini bosish va eksport imkoniyatlari:
Mahalliy ishlab chiqarish
importga bo‘lgan qaramlikni kamaytiradi va eksportni rivojlantirish imkonini
beradi, bu esa tashqi savdo balansini yaxshilaydi.
Qishloq xo‘jaligidagi ahamiyati
Kaliyli o‘g‘itlar qishloq xo‘jaligida o‘simliklarning o‘sishi va mahsuldorligini
oshirishda asosiy ahamiyatga ega. Kaliy xloridning qo‘llanilishi o‘simlik ildiz
tizimining rivojlanishini rag‘batlantirib, meva va don sifatini yaxshilaydi.
O‘zbekistonning g‘alla, paxta va bog‘dorchilik ekinlari uchun kaliyli o‘g‘itlarga
bo‘lgan ehtiyoji yuqori bo‘lib, bu mahsulotlarni o‘z vaqtida yetkazib berish agrar
sektor samaradorligini ta’minlashda muhim ahamiyat kasb etadi. Surxondaryo
viloyatida kaliy o‘g‘itlari ishlab chiqarishni rivojlantirish orqali mahalliy
fermerlarga o‘g‘itlar o‘z vaqtida yetkazib beriladi va hosildorlik oshadi. Bu esa oziq-
ovqat xavfsizligini ta’minlashga xizmat qiladi.
Innovatsion yondashuvlar va samaradorlik.
Kaliy xlorid ishlab chiqarishni avtomatlashtirish va energiya tejamkor
texnologiyalarni joriy etish jarayon samaradorligini oshirishga yordam beradi.
Yangi ishlab chiqarish quvvatlarini yaratishda ekologik xavfsizlikka e’tibor qaratish,
kimyoviy chiqindilarni kamaytirish va qayta ishlash texnologiyalarini rivojlantirish
orqali ekologik barqarorlikka erishish mumkin. Surxondaryo viloyatida bunday
yondashuvlar nafaqat iqtisodiy, balki ekologik barqarorlikni ham ta’minlaydi.
Xulosa.
Surxondaryo viloyatida kaliy xlorid ishlab chiqarishni yo‘lga qo‘yish viloyat
va respublika iqtisodiyoti uchun strategik ahamiyatga ega. Mahalliy ishlab
chiqarishni kuchaytirish orqali O‘zbekistonning o‘g‘itga bo‘lgan ehtiyoji qoplanadi
va import qaramligi kamayadi. Shu bilan birga, kaliy xlorid ishlab chiqarish orqali
mamlakatda qishloq xo‘jaligining samaradorligi oshib, oziq-ovqat xavfsizligi
ta’minlanadi. Yangi korxonalar ish o‘rinlari yaratib, viloyatning ijtimoiy-iqtisodiy
rivojlanishiga hissa qo‘shadi. Ushbu jarayonni samarali tashkil etish nafaqat
iqtisodiy, balki ekologik barqarorlikni ham ta’minlashga xizmat qiladi.
Maqolada keltirilgan ma’lumotlar Surxondaryo viloyatida kaliy xlorid ishlab
chiqarishni rivojlantirish orqali agrar va iqtisodiy sohalarda erishiladigan natijalarni
keng yoritishga qaratilgan.
ISSN (E): 2992-9148 SJIF 2024 = 5.333
ResearchBib Impact Factor: 9.576 / 2024
VOLUME-2, ISSUE-10
19
Foydalanilgan adabiyotlar.
1.
"O‘zbekistonning jahon kaliyli o‘g‘it bozoridagi imkoniyatlari
qanday?" – Daryo.uz.
2.
O‘zbekiston Respublikasi Investitsiya dasturi to‘g‘risidagi hujjatlar –
Lex.uz.
3.
"O‘zbekistonda mineral o‘g‘itlar ishlab chiqarish ko‘rsatkichlari" –
Daryo.uz.
4.
“Kaliy xloriddan xlorsiz kaliyli o ‘g ‘itlar olish texnologiyasini ishlab
chiqish”. - Tursunov Sarvarbek Anvar o‘g‘li, Normurotov Jahongir
Boymurodovich.
