84
RAQAMLI IQTISODIYOTNING MAMLAKAT IQTISODIYOTIDAGI O‘RNI
Ergashova Umida Almat qizi
Termiz iqtisodiyot va servis universiteti,
bank ishi ta’lim yo‘nalishi 2-kurs talabasi
Annotatsiya
Raqamli iqtisodiyot zamonaviy milliy iqtisodiyotning ajralmas qismi
hisoblanadi. Ushbu maqolada raqamli iqtisodiyotning mamlakat iqtisodiyotidagi o‘rni,
uning rivojlanish omillari va iqtisodiy o‘sishga ta’siri tahlil qilinadi. Shuningdek,
raqamli texnologiyalarni joriy etishning samaradorligi va kelgusidagi imkoniyatlari
haqida ilmiy fikrlar bildiriladi.
Kalit so’zlar.
Raqamli iqtisodiyot, raqamli texnologiyalar, iqtisodiy o‘sish,
raqamli infratuzilma, innovatsion rivojlanish, milliy iqtisodiyot.
Abstract
The digital economy is an integral part of the modern national economy. This
article analyzes the role of the digital economy in the country's economy, its
development factors and impact on economic growth. It also presents scientific
opinions on the effectiveness and future prospects of the implementation of digital
technologies.
Keywords.
Digital economy, digital technologies, economic growth, digital
infrastructure, innovative development, national economy.
KIRISH
Raqamli iqtisodiyot bugungi kunda global iqtisodiy jarayonlarning ajralmas
qismiga aylangan. Mamlakatlarning raqamli iqtisodiyoti rivojlanish darajasi milliy
iqtisodiyotning umumiy rivojlanishiga bevosita ta’sir ko‘rsatmoqda. Raqamli
texnologiyalarni joriy etish orqali iqtisodiy o‘sishni ta’minlash, innovatsiyalarni
tezlashtirish va iqtisodiy samaradorlikni oshirish mumkin. Ushbu maqolada raqamli
iqtisodiyotning mamlakat iqtisodiyotidagi o‘rni, uning rivojlanishiga ta’sir etuvchi
omillar va ijtimoiy-iqtisodiy o‘sishga qo‘shgan hissasi o‘rganiladi.
Raqamli iqtisodiyot — bu texnologiyalarga asoslangan iqtisodiy faoliyat bo‘lib,
u raqamli infratuzilma, big data, sun'iy intellekt va blockchain kabi texnologiyalarni
o‘z ichiga oladi. Zamonaviy dunyoda raqamli iqtisodiyotning rivojlanishi
mamlakatlarning global iqtisodiy maydondagi raqobatbardoshligini ta’minlashda
muhim rol o‘ynaydi. Mamlakatlarning iqtisodiyotni raqamlashtirish orqali raqamli
sektorlarni rivojlantirishi nafaqat iqtisodiy o‘sishga, balki aholining hayot darajasini
yaxshilashga ham xizmat qilmoqda. Bu jarayon mamlakat iqtisodiyotida xizmatlar
85
sektori, ishlab chiqarish va davlat boshqaruvini raqamlashtirish orqali amalga
oshirilmoqda.
ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYA
Raqamli iqtisodiyot sohasida bir qator tadqiqotlar olib borilgan bo‘lib, ushbu
tadqiqotlar mamlakat iqtisodiyotlarining raqamli rivojlanish jarayonini chuqur tahlil
qiladi. Masalan, Anderson tomonidan olib borilgan tadqiqotlar raqamli
texnologiyalarni joriy etish orqali iqtisodiy samaradorlikni oshirish imkoniyatlarini
ko‘rsatadi. Shuningdek, McAfeening ishlarida raqamli infratuzilma va texnologik
innovatsiyalarning ijtimoiy-iqtisodiy o‘sishga ta’siri o‘rganilgan.
Raqamli iqtisodiyotning rivojlanishi va uning mamlakat iqtisodiyotiga qo‘shgan
hissasi ko‘plab tadqiqotchilar tomonidan tahlil qilingan. Misol uchun, Anderson (2020)
raqamli iqtisodiyotning umumiy iqtisodiy o‘sishga qo‘shgan hissasini tahlil qilib,
raqamli infratuzilmaning milliy iqtisodiy rivojlanishda muhim ekanligini ta'kidlaydi.
Shuningdek, Brynjolfsson va McAfee (2014) o‘z asarlarida raqamli texnologiyalar
iqtisodiy samaradorlikni oshirish, xizmat ko‘rsatish sifatini yaxshilash va yangi ish
o‘rinlari yaratishdagi rolini chuqur o‘rgangan.
Tadqiqotda iqtisodiy ko‘rsatkichlarning tahlili va statistik usullar qo‘llanildi.
Raqamli iqtisodiyotning milliy iqtisodiyotni rivojlantirishdagi o‘rnini aniqlash uchun
raqamli texnologiyalar joriy etilgan sohalarning o‘sish sur’atlari va qo‘shilgan qiymati
tahlil qilindi. Ma’lumotlar Jahon Banki, Xalqaro Valyuta Jamg‘armasi (IMF) va
O‘zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo‘mitasining ochiq manbalaridan olindi.
Shuningdek, turli mamlakatlarda raqamli iqtisodiyotning rivojlanish darajasi
o‘rtasidagi farqlar solishtirildi.
Ushbu tadqiqotda raqamli iqtisodiyotning mamlakat iqtisodiyotiga ta’sirini
o‘rganish uchun statistik ma’lumotlarni tahlil qilish usullari qo‘llanildi. Asosiy
iqtisodiy ko‘rsatkichlar, raqamli texnologiyalar joriy etilgan sektorlardagi o‘sish
sur’atlari va milliy iqtisodiyotga qo‘shilgan hissasi tahlil qilindi. Shuningdek, xalqaro
va milliy manbalardagi ma’lumotlardan foydalanildi.
NATIJALAR
Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, raqamli texnologiyalarni joriy etish
mamlakat iqtisodiyotining turli sohalariga sezilarli ijobiy ta’sir ko‘rsatmoqda.
Iqtisodiyotning raqamli sektori umumiy iqtisodiy o‘sishga hissa qo‘shib, yangi ish
o‘rinlari yaratish, xizmatlar sifatini yaxshilash va innovatsion rivojlanish uchun qulay
sharoitlar yaratmoqda.
Tadqiqot natijalariga ko‘ra, raqamli texnologiyalar mamlakat iqtisodiyotiga
sezilarli hissa qo‘shmoqda. Quyidagi jadvalda raqamli iqtisodiyotning yalpi ichki
mahsulot (YIM)ga qo‘shgan hissasi ko‘rsatilgan:
86
Mamlakat
YIMdagi raqamli iqtisodiyot
ulushi (%)
Raqamli sektorning o‘sish
sur’ati (%)
AQSh
10.2
6.5
Xitoy
8.1
7.0
O‘zbekiston 3.4
5.8
Germaniya 9.5
5.9
Rossiya
5.6
4.2
Yuqoridagi jadval raqamli iqtisodiyotning turli mamlakatlar iqtisodiyotida
qanday o‘ringa ega ekanligini ko‘rsatadi. O‘zbekistonda raqamli iqtisodiyot hali o‘sib
bormoqda va kelajakda uning ulushi oshishi kutilmoqda.
Yuqorida mamlakatlarning YIMdagi raqamli iqtisodiyot ulushiga oid grafik. Bu
grafikda AQSh, Xitoy, O‘zbekiston, Germaniya va Rossiya kabi mamlakatlar bo‘yicha
raqamli iqtisodiyot ulushlari foizlarda aks ettirilgan.
XULOSA
Raqamli iqtisodiyotning mamlakat iqtisodiyotidagi o‘rni kundan-kunga ortib
bormoqda. Raqamli infratuzilmani rivojlantirish va raqamli texnologiyalarni keng joriy
etish mamlakatning iqtisodiy salohiyatini oshirishda muhim omil bo‘lmoqda.
87
Kelgusida raqamli iqtisodiyot orqali iqtisodiy samaradorlikni oshirish uchun davlat
siyosatining qo‘llab-quvvatlovi zarur. Raqamli iqtisodiyotning mamlakat
iqtisodiyotidagi o‘rni tobora kuchayib bormoqda. Raqamli texnologiyalarni keng joriy
etish milliy iqtisodiy samaradorlikni oshirishga va xalqaro raqobatbardoshlikka
erishishga imkon beradi. Kelgusida O‘zbekiston iqtisodiyotining raqamli
transformatsiyasini davom ettirish uchun zarur infratuzilmalar va qonunchilik bazasini
rivojlantirish muhim ahamiyatga ega.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI
1.
Anderson, T. (2020). Digital Transformation and Economic Growth:
Opportunities and Challenges.
2.
Brynjolfsson, E., & McAfee, A. (2014). The Second Machine Age: Work,
Progress, and Prosperity in a Time of Brilliant Technologies. W. W. Norton &
Company.
3.
Davis, M. (2019). The Role of Digital Infrastructure in Economic
Development. Cambridge University Press.
4.
OECD. (2021). Digital Economy Outlook 2021.
5.
Smith, J. (2020). Digital Economy and National Growth. Oxford
University Press.
