51
VOYAGA YETMAGANLAR O’RTASIDA GIYOHVAND MODDALAR VA
KUCHLI PSIXOTROP VOSITALARGA QARAMLIKNING ORTISHI.
Jumanazarova Aziza Hurmat qizi.
Annotatsiya
Ushbu maqolada voyaga yetmaganlar o‘rtasida giyohvand moddalar va kuchli
psixotrop vositalarga qaramlikning ortishi muammosi tahlil qilinadi. Muammoning
asosiy sabablari, jumladan, oilaviy muhit, do‘stlarning ta’siri, internet va ommaviy
axborot vositalarining roli yoritiladi. Shuningdek, giyohvandlikning jismoniy va ruhiy
salomatlikka salbiy ta’siri ham ko‘rib chiqiladi. Maqolada ushbu muammoni hal qilish
yo‘llari – ta’lim va tarbiyani kuchaytirish, profilaktik chora-tadbirlar o‘tkazish va
yoshlarni sog‘lom turmush tarziga jalb qilish kabi masalalar muhokama etiladi.
Kalit so‘zlar:
giyohvandlik, psixotrop moddalar, yoshlar, ijtimoiy muammo, oila,
ta’lim, profilaktika, jamiyat, salomatlik, jinoyatchilik, internet, targ‘ibot, sog‘lom
turmush tarzi.
Аннотация
В данной статье анализируется проблема роста зависимости
несовершеннолетних от наркотических и сильнодействующих психотропных
веществ. Рассматриваются основные причины этой проблемы, включая
семейную обстановку, влияние друзей, роль интернета и средств массовой
информации. Также изучаются негативные последствия наркомании для
физического и психического здоровья. В статье обсуждаются возможные пути
решения данной проблемы, такие как усиление образовательных и
воспитательных мер, проведение профилактических мероприятий и привлечение
молодежи к здоровому образу жизни
.
Ключевые слова:
наркомания, психотропные вещества, молодежь, социальная
проблема, семья, образование, профилактика, общество, здоровье, преступность,
интернет, пропаганда, здоровый образ жизни.
Annotation
This article analyzes the problem of increasing addiction to narcotic substances
and strong psychotropic drugs among minors. The main causes of this issue are
highlighted, including family environment, peer influence, the role of the internet, and
52
mass media. Additionally, the negative effects of drug addiction on physical and mental
health are examined. The article discusses possible solutions to this problem, such as
strengthening education and upbringing, implementing preventive measures, and
engaging young people in a healthy lifestyle.
Keywords:
drug addiction, psychotropic substances, youth, social problem, family,
education, prevention, society, health, crime, internet, propaganda, healthy lifestyle.
Kirish
Bugungi kunda dunyo boʻylab, shu jumladan, Oʻzbekiston Respublikasida ham,
voyaga yetmagan yoshlar oʻrtasida giyohvand moddalar va kuchli psixotrop
vositalarga qaramlik muammosi dolzarb masalaga aylanmoqda. Bu holat nafaqat
yoshlarning sogʻligʻiga, balki jamiyat barqarorligiga ham jiddiy xavf tugʻdiradi. Ushbu
maqolada muammoning sabablari, oqibatlari, statistik koʻrsatkichlari va oldini olish
choralari tahlil qilinadi.
Giyohvandlikning targʻiboti va statistikasi
Soʻnggi yillarda yoshlar oʻrtasida giyohvandlik va psixotrop moddalar isteʼmoli
bilan bogʻliq holatlar ortib bormoqda. Ayniqsa, internet va ijtimoiy tarmoqlarda
bunday moddalarni targʻib qiluvchi kontentning mavjudligi yoshlarni bu illatga jalb
etmoqda. Rasmiy statistik maʼlumotlarga koʻra, oʻtgan yillarga nisbatan voyaga
yetmaganlar oʻrtasida giyohvandlik bilan bogʻliq jinoyatlar soni sezilarli darajada
oshgan.
Masalan, 2021-yilda aniqlangan bunday holatlar soni 2019-yilga nisbatan 25%
ga oshganligi kuzatilgan. 2023-yilgi hisobotlarga koʻra, mamlakat bo‘ylab voyaga
yetmaganlar tomonidan sodir etilgan giyohvandlik bilan bog‘liq jinoyatlar soni 30%
dan ko‘proqqa oshgan.
Bundan tashqari, sog‘liqni saqlash tashkilotlarining tadqiqotlariga ko‘ra,
o‘smirlarning qariyb 15-20% i hech bo‘lmaganda bir marta narkotik moddalarni sinab
ko‘rgan, ulardan 5-7% i esa muntazam iste’mol qilishni boshlagan. Mutaxassislarning
fikriga ko‘ra, bu ko‘rsatkich yil sayin ortib bormoqda.
Ayrim holatlarda voyaga yetmaganlar orasida giyohvandlikning tarqalishiga
do‘stlarning ta’siri, oiladagi muammolar, internetdagi noqonuniy reklama va turli
ommaviy axborot vositalari orqali targ‘ib qilinayotgan zararli g‘oyalar sabab
bo‘layotgani kuzatilmoqda. Yoshlar orasida sintetik narkotiklar, xususan, «spays»,
«LSD», «metamfetamin» kabi moddalar keng tarqalib bormoqda.
53
Shu bilan birga, 2024-yilda O‘zbekiston Respublikasida olib borilgan maxsus
tadqiqot natijalariga ko‘ra, giyohvand moddalarni noqonuniy tarqatish va iste’mol
qilish bilan bog‘liq jinoyatlarning 70 foizdan ortig‘i internet orqali amalga
oshirilayotgani aniqlangan. Bu esa onlayn platformalar va ijtimoiy tarmoqlardagi
nazoratni kuchaytirish zarurligini yana bir bor ko‘rsatmoqda.
Huquqiy asoslar
O‘zbekiston Respublikasida giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalar
ustidan nazorat qilish bo‘yicha qator huquqiy hujjatlar qabul qilingan. 2024-yil 6-
mayda qabul qilingan PF-73-sonli Farmon bu borada muhim ahamiyatga ega bo‘lib,
unda giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalar ustidan nazoratni kuchaytirish,
ularning noqonuniy aylanishiga qarshi kurashish choralari belgilangan. 
Shuningdek,
“Voyaga
yetmaganlar
o‘rtasida
nazoratsizlik
va
huquqbuzarliklarning profilaktikasi to‘g‘risida”gi Qonun voyaga yetmaganlarning
huquqlarini himoya qilish va ularning huquqbuzarliklarining oldini olishga qaratilgan.
Giyohvandlikning zarali ta’siri
Giyohvandlik inson organizmiga jiddiy zarar yetkazadi. Ularning ba’zilari quyidagilar:
«Asab tizimi buzilishi» - giyohvand moddalar asab tizimini ishdan chiqarib, odamni
depressiya va psixologik muammolarga duchor qiladi.
«Jismoniy zaiflik» - immunitet zaiflashishi natijasida organizm turli kasalliklarga
moyil bo‘lib qoladi.
«O‘lim xavfi» - narkotik moddalar dozasini oshirib yuborish o‘limga olib kelishi
mumkin.
Giyohvandlikning jamiyatga ta’siri
Giyohvandlik nafaqat inson, balki butun jamiyatga ham katta zarar yetkazadi. U
jinoyatchilik darajasining oshishiga, oilaviy muammolarga va iqtisodiy inqirozlarga
sabab bo‘lishi mumkin. Statistik ma’lumotlarga ko‘ra, jinoyatlarning aksariyati aynan
giyohvand moddalar ta’sirida sodir etiladi. Shuningdek, bu muammo mehnat
unumdorligining
pasayishiga, jamiyatdagi ijtimoiy nosog‘lom muhitning
shakllanishiga olib keladi.
Giyohvandlikning oldini olish choralari
Giyohvandlikning oldini olish uchun quyidagi chora-tadbirlarni amalga oshirish
zarur:
54
«Ta’lim va targ‘ibot ishlari» - maktab va oliy ta’lim muassasalarida narkotik moddalar
zararini tushuntirish.
«Ota-onalar nazorati» - farzandlar bilan yaqin aloqa o‘rnatish va ularning muhitini
doimiy nazorat qilish.
«Huquq-tartibot organlari nazorati» - narkotik moddalarning tarqalishiga qarshi
kurashish va jazoni kuchaytirish.
«Sport va madaniyat rivoji» - yoshlarni sog‘lom turmush tarziga jalb qilish.
Giyohvandlikka qarshi kurashdagi davlat roli
O‘zbekiston Respublikasi giyohvandlikka qarshi qat’iy siyosat olib bormoqda.
Huquqiy jihatdan qator qonunlar qabul qilingan bo‘lib, narkotik moddalarning
tarqalishiga qarshi Keskin choralar ko‘rilmoqda. Shu bilan birga, davlat jamoat
tashkilotlari bilan hamkorlikda profilaktika va targ‘ibot tadbirlarini amalga
oshirmoqda.
Bunday xavfli tendensiyalarni oldini olish uchun huquqni muhofaza qilish
organlari, ta’lim muassasalari va ota-onalar birgalikda harakat qilishlari zarur.
Yoshlarni giyohvandlikning salbiy oqibatlaridan ogohlantirish, profilaktika
tadbirlarini kuchaytirish hamda sog‘lom turmush tarzini targ‘ib qilish – bu muammo
bilan kurashishda eng samarali yo‘llardan biridir.
Xulosa
Voyaga yetmaganlar o‘rtasida giyohvand moddalar va psixotrop vositalarga
qaramlikning ortishi jiddiy ijtimoiy muammo hisoblanadi. Ushbu muammoni hal etish
uchun davlat organlari, ta’lim muassasalari, ota-onalar va butun jamiyat birgalikda
harakat qilishi zarur. Huquqiy asoslarni mustahkamlash, profilaktik chora-tadbirlarni
kuchaytirish va yoshlarni sog‘lom turmush tarziga jalb qilish orqali bu illatning oldini
olish mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi.
2. O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksi.
3. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) ma’lumotlari.
4. O‘zbekiston Sog‘liqni saqlash vazirligi ma’lumotlari.
5. OAV materiallari (gazeta va internet manbalari).
