Ta'limning zamonaviy transformatsiyasi
19-to’plam 4-son May 2025
79
ONA TILINI O’ZLASHTIRISHDA KOMMUNIKATIV
YONDASHUVNING O’RNI
Jo’rarajabova Shahnozabonu Shavkat qizi
Alisher Navoiynomidagi ToshDO‘TAU
3-kurs talabasi
sarvarsobirjonov4@gmail.com
Annotatsiya: Ona tili o‘qitilishi o‘quvchilarning til madaniyati, muloqot
qobiliyati va nutq ko‘nikmalarini rivojlantirishning asosiy vositalaridan biridir.
Zamonaviy pedagogik metodlar va yondashuvlar ona tili o‘qituvchilarining
muvaffaqiyatli ish olib borishiga yordam beradi. Bugungi kunda tilni o‘rganish va
o‘zlashtirish jarayoni faqatgina grammatikani yoki leksikani yodlashdan iborat
bo‘lmay, balki muloqot jarayonini samarali o‘rganish, so‘zlashuvda erkinlikni
rivojlantirishga qaratilgan faoliyatni o‘z ichiga oladi. Kommunikativ yondashuv
ushbu jarayonning samaradorligini ta’minlashda muhim o‘rin tutadi.
Kalit so‘zlar: o‘qitish, til madaniyati, muloqot qobiliyati, nutq ko‘nikmasi,
metodl, yondashuv, grammatika, leksika, kommunikativ yondashuv.
Annotasion: Teaching the mother tongue is one of the main means of
developing students‘ language culture, communication skills and speaking skills.
Modern pedagogical methods and approaches native language teachers to work
successfully. Today, the process of learning and mastering a language does not
consist only in memorizing grammar or vocabulary, but also includes activities
aimed at effectively studying the communication process and developing freedom in
speech. The communicative approach plays an important role in ensuring the
effectiveness of this process.
Key words: Teaching, language culture, communication skills, speaking
skills, method, approach, grammar, vocabulary, communicative approach.
Kommunikativ yondashuvning ta’lim jarayonidagi o‘rni beqiyos.
Kommunikativ yondashuv – bu o‘quvchilarning tilni nafaqat nazariy jihatdan, balki
Ta'limning zamonaviy transformatsiyasi
19-to’plam 4-son May 2025
80
amaliy tarzda o‘zlashtirishiga qaratilgan metodik uslubdir. Bu yondashuvda asosiy
e’tibor tilni real hayotdagi kommunikativ vaziyatlarda qo‘llashga beriladi. O‘quvchi
kommunikativ vaziyatda o‘z fikrini ravon va aniq ifodalashni o‘rganadi.
Kommunikativ yondashuvning asosiy maqsadi o‘quvchilarda nutqiy, muloqotga
asoslangan qobiliyatlarni rivojlantirishdir. Bu yondashuvning afzalligi shundaki,
o‘quvchilar tilni faqat grammatik qoidalar bilan o‘rganmaydi, balki nutq jarayonida
foydalanish ko‘nikmalarini ham egallaydi. Ona tili ta’limida kommunikativ
yondashuvni qo‘llash, o‘quvchilarni tilga oid barcha ko‘nikmalarni, jumladan,
tinglash, o‘qish, yozish va so‘zlashuv malakalarini rivojlantirishga yordam beradi.
Bu yondashuv o‘quvchilarning individual xususiyatlari va ularning so‘zlashuv
faoliyatiga bo‘lgan qiziqishini hisobga olib tashkil etiladi.
Kommunikativ yondashuvning o‘ziga xos xususiyatlari quyidagilarni aytish
mumkin:
a) Kommunikativ yondashuvning
birinchi o‘ziga xos xususiyati
uning
jamiyatda tilning bevosita muloqot vositasi sifatidagi ahamiyatini tan olishidadir.
Har bir til o‘z egasining fikrlarini, hissiyotlarini va istaklarini boshqalarga
yetkazishda vosita bo‘lib xizmat qiladi. Kommunikativ yondashuv tilni
o‘rganishning bevosita ijtimoiy maqsadlarini o‘z ichiga oladi. Shu sababli, bu
yondashuvda tilni o‘rganish jarayoni o‘quvchilarning tilni amaliy ishlatishiga,
jamiyatda o‘z o‘rnini topishiga va ijtimoiy madaniyatda faol ishtirok etishiga
yordam beradi.
b) Kommunikativ yondashuvning
ikkinchi xususiyati
til o‘rganishning
jarayonini nafaqat so‘zlashuvda, balki yozma nutq, o‘qish va tinglashda ham amalga
oshirishni nazarda tutadi. Nutqiy faoliyatni rivojlantirishda o‘quvchilarning erkin va
tabiiy ravishda so‘zlashishi, o‘z fikrlarini mustaqil ifodalash imkoniyatlarini yaratish
zarur.
Kommunikativ yondashuvni ta’lim jarayonida qo‘llashda turli metodlar va
usullar mavjud. Quyida ulardan ba’zilariga to‘xtalib o‘tish mumkin:
1. Interfaol metodlar.
Interfaol metodlar, masalan, guruhli ishlash, aqliy
hujum, brainstorming kabi metodlar orqali o‘quvchilar o‘rtasida faol muloqot
Ta'limning zamonaviy transformatsiyasi
19-to’plam 4-son May 2025
81
o‘rnatiladi. Bular o‘quvchilarning fikrini ochiq ifodalash, nutqni rivojlantirish va
muloqotdagi o‘zaro munosabatlarni kuchaytirishga yordam beradi.
2. Muloqotga asoslangan mashqlar.
O‘quvchilarni kommunikativ
vaziyatlarga solib, ularga erkin ravishda javob berish, so‘rash, muloqot qilish
imkoniyatlarini yaratish. Bunday mashqlar, o‘quvchilarning nutqiy faolligini
oshiradi va ularni amaliyotda tilni qo‘llashga o‘rgatadi.
3. Rolli o‘yinlari va situatsion o‘rganish:
Rolli o‘yinlari o‘quvchilarga turli
ijtimoiy rollarda o‘zlarini ko‘rsatishga imkon beradi. Ular muloqotda turli rollarda
(masalan, do‘stlar, mijoz, sotuvchi va boshqalar) o‘ynash orqali o‘z nutqini
rivojlantiradi va kommunikativ vaziyatlarni o‘zlashtiradi.
4. Kreativ vazifalar:
O‘quvchilarga ijodiy ishlash imkoniyatlarini berish,
masalan, hikoya yozish, maqola yozish, intervyu olish, eslatmalar tayyorlash kabi
vazifalar orqali ularga tilni amaliy qo‘llashni o‘rgatishdir.
Kommunikativ yondashuvning ta’limda samaradorlikka ega. Uning
ta’limdagi asosiy afzalligi shunda ko‘rinadi, ya’ni u o‘quvchilarda nutq madaniyati
va tilni amaliy qo‘llash ko‘nikmalarini rivojlantirishga xizmat qiladi. Bu yondashuv
orqali o‘quvchilar nafaqat so‘zlashuvda, balki yozma nutqda ham erkin fikr
bildirishni o‘rganadi. Tilni o‘zlashtirishning samarali usuli sifatida kommunikativ
yondashuv o‘quvchilarning o‘z fikrlarini aniq va ravon ifodalash, muammolarni hal
etish va ijtimoiy muloqotda muvaffaqiyatli ishtirok etish imkoniyatlarini yaratadi.
Bundan tashqari, bu yondashuv o‘quvchilarning motivatsiyasini oshiradi, chunki
ular amaliy muloqotda tilni o‘rganishning samarali va qiziqarli yo‘lini topadilar.
Nutqiy ko‘nikmalarni rivojlantirish, so‘z boyligini kengaytirish va muloqot
madaniyatini o‘rganish jarayonida o‘quvchilar faol ishtirok etadi va ular
o‘rganayotgan tilni real hayotda ishlatishga o‘rgatishadi.
Ona tili ta’limida tilni o‘zlashtirishda kommunikativ yondashuvning o‘rni
katta ahamiyatga ega. U o‘quvchilarda nutqiy ko‘nikmalarni rivojlantirishga, tilni
amaliyotda qo‘llashga va muloqotda samarali ishtirok etishga yordam beradi.
Interfaol metodlar, roli o‘yinlari, kreativ vazifalar va muloqotga asoslangan
mashqlar orqali o‘quvchilarga tilni o‘rganishning samarali va qiziqarli usullari
Ta'limning zamonaviy transformatsiyasi
19-to’plam 4-son May 2025
82
taqdim etiladi. Kommunikativ yondashuvning ta’limdagi afzalliklari uning
o‘quvchilarning nutq madaniyatini shakllantirish va ijtimoiy muloqotda
muvaffaqiyatli ishtirok etishga yordam berishidagi muhim ahamiyatidan kelib
chiqadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1. Qodirov A. X. Pedagogik texnologiyalar. T.: “O‘qituvchi”, 2020. 217-bet.
2. M. O. Shamsiyev M. O. Ona tili o‘qitishda kommunikativ yondashuv. Toshkent:
“Fan”, 2018. 181-bet.
3. G‘ulomov T. I. Zamonaviy ta’lim texnologiyalarida muloqotning o‘rni. Toshkent:
“Ta’lim”, 2019. 144-bet.
References:
1. Qodirov A. X. Pedagogik texnologiyalar. T.: “O‘qituvchi”, 2020. 217-bet.
2. M. O. Shamsiyev M. O. Ona tili o‘qitishda kommunikativ yondashuv. Toshkent:
“Fan”, 2018. 181-bet.
3. G‘ulomov T. I. Zamonaviy ta’lim texnologiyalarida muloqotning o‘rni. Toshkent:
“Ta’lim”, 2019. 144-bet.
