Ta'limning zamonaviy transformatsiyasi
19-to’plam 3-son May 2025
79
PODAGRA KASALLIGI: ASORATLARI VA UNI DAVOLASH
USULLARI
Suyunov Faxriddin Zikiriddinovich,
Jizzax davlat pedagogika universiteti Tibbiyot fakulteti o‘qituvchisi
Annotatsiya: Ushbu maqolada podagra kasalligining rivojlanish sabablari,
asosiy klinik ko‘rinishlari, kechishi, asoratlari va zamonaviy davolash usullari
yoritilgan. Podagraga olib keluvchi risk omillari va profilaktika choralariga ham
alohida e’tibor qaratilgan.
Kalit so‘zlar: Podagra, kontekst menyu, ilova, jadval, diagramma, formula,
format, excel dasturining versiyalari.
Podagra – bu purin almashinuvi buzilishi natijasida siydik kislotasining
kristallari bo‘g‘imlarda, yumshoq to‘qimalarda va buyraklarda to‘planadigan
surunkali metabolik kasallikdir. U asosan erkaklarda uchraydi va yurak-qon tomir,
buyrak, bo‘g‘im tizimlariga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Vaqtida davolanmasa, podagra
og‘ir asoratlar bilan kechishi mumkin.
Etiologiyasi (sabablari):
Birlamchi podagra:
Irsi moyillik,
Mochevina
kislotasi metabolizmining buzilishi.
Ikkilamchi podagra:
Buyrak yetishmovchiligi, Gematologik kasalliklar
(leykemiyalar), Giperpurinemik dorilar (tiazid diuretiklar, aspirin), Spirtli
ichimliklar, go‘sht, jigar, baliq mahsulotlari bilan ortiqcha oziqlanish.
Patogenez (rivojlanish mexanizmi):
Purin almashinuvining buzilishi →
mochevina kislotasi darajasining ko‘tarilishi (giperurikemiya); Kristallarning
bo‘g‘imlarga tushib qolishi → yallig‘lanish → artrit; Surunkali holatda to‘qimalarda
tofuslar
(urat granulomalari) hosil bo‘ladi.
Klinik ko‘rinishlari
:
1. O‘tkir podagral artriti
: Ko‘pincha
bitta
bo‘g‘imda (birinchi metatarsofalangeal bo‘g‘im – oyoq bosh barmog‘i)
bo‘ladi;
To‘satdan kuchli og‘riq, bo‘g‘imning shishishi, qizarishi; Harorat ko‘tarilishi, qattiq
Ta'limning zamonaviy transformatsiyasi
19-to’plam 3-son May 2025
80
og‘riq kechasi kuchayadi; 3–7 kun davom etadi.
2.
Interkritik davr
:
Hujumlar oralig‘i (bir necha oy yoki yillar bo‘lishi
mumkin); Giperurikemiya davom etadi.
3.
Surunkali tofusli podagra
:
Oyoq, qo‘l, quloq, tirsak, tizza atrofida tofuslar
(kattalashgan, qattiq bo‘rtma) paydo bo‘ladi; Buyrak tosh kasalligi va podagral
nefropatiya rivojlanadi.
4. Diagnostika: Laborator:
Qonda mochevina kislotasi miqdori
↑
(erkaklar
> 420 mkmol/l, ayollar > 360 mkmol/l); OAK – yallig‘lanish belgisi (leukotsitoz,
ESR ↑); Najasa, siydikda uratlar
↑;
Bo‘g‘im suyuqligi (punktat)
– mikroskopda urat
kristallari.
Instrumental:
Rentgenografiya
–
bo‘g‘imlarda destruksiya, tofuslar; UZI
va KT
–
buyrak toshlari va tofuslarni ko‘rish.
Asoratlari
Podagra kechishi davomida quyidagi asosiy asoratlar kuzatiladi:
1.
Bo‘g‘im deformatsiyasi va destruksiyasi
o
Surunkali tofli podagra natijasida bo‘g‘im ichida va atrofida toflar hosil
bo‘ladi. Bu toflar bo‘g‘im harakatchanligini kamaytiradi, shakli buziladi va og‘riqli
bo‘lib qoladi.
2.
Buyrak asoratlari
o
Siydik kislotasi kristallari buyrak to‘qimasida to‘planib,
urat nefropatiya
yoki
buyrak toshlari
hosil bo‘lishiga olib keladi.
o
Oqibatda
buyrak
faoliyati
yomonlashadi,
surunkali
buyrak
yetishmovchiligi yuzaga kelishi mumkin.
3.
Gipertenziya va yurak-qon tomir muammolari
o
Giprurikemiya yurak-qon tomir kasalliklari, ayniqsa arterial gipertenziya
va yurak ishemik kasalligi bilan bog‘liq.
4.
Metabolik sindrom bilan bog‘liqlik
o
Podagra ko‘pincha qandli diabet, semizlik va dislipidemiya kabi metabolik
sindrom bilan birga kechadi.
Davolash usullari
Ta'limning zamonaviy transformatsiyasi
19-to’plam 3-son May 2025
81
Podagra davosi quyidagi yondashuvlarni o‘z ichiga oladi:
o
O‘tkir podagrik xurujni bartaraf etish: NSAID
: indometasin,
naproksen, diklofenak;
Kolxisin
: ayniqsa dastlabki 12–24 soat ichida qabul
qilinganda
samarali;
Kortikosteroidlar
:
og‘ir
holatlarda
(prednizolon,
metilprednizolon).
o
Urat darajasini pasaytiruvchi doimiy davo: Allopurinol
— ksantin
oksidaza inhibitörü. Siydik kislotasi hosil bo‘lishini kamaytiradi;
Febuksostat
—
zamonaviyroq va ba’zan yaxshi ko‘riladigan alternative;
Peglotikaza
— siydik
kislotasini allantoinga aylantiradi; og‘ir holatlar uchun.
Hayot tarzini o‘zgartirish:
-
Purinlarga boy ovqatlardan (go‘shtli bulyon, sardina, jigar, qizil go‘sht)
cheklanish;
- Spirtli ichimliklarni, ayniqsa pivo va shirin gazlangan ichimliklarni
cheklash;
- Suv iste’molini oshirish (kuniga kamida 2-2,5 litr).
Kasallikning kechishini kuzatish va monitoring
o
Siydik kislotasi darajasini muntazam tekshirish.
o
Bo‘g‘im holatini va tof rivojlanishini kuzatish.
o
Buyrak funksiyasini baholovchi tahlillar (kreatinin, GFR).
Xulosa qilsak, Podagra - zamonaviy davrda keng tarqalgan surunkali
kasalliklardan biri bo‘lib, to‘g‘ri yondashilsa, kasallik kechishini nazorat qilish
mumkin. Erta tashxis va doimiy davo podagraning og‘ir asoratlaridan saqlanishda
muhim rol o‘ynaydi. Kasallikka qarshi kurashda bemorning sog‘lom turmush tarzini
saqlashi, shifokor tavsiyalariga qat’iy rioya qilishi eng muhim omillardandir..
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.
Мазуров В.И. Клиническая ревматология. – М.: ГЭОТАР-Медиа,
2022.
2.
Richette, P., & Bardin, T. (2020). Gout. The Lancet, 395(10242), 441–455.
3.
EULAR Guidelines on Gout Management. European League Against
Rheumatism, 2020. Harrison's Principles of Internal Medicine, 21st Edition, 2022.
