Ta'limning zamonaviy transformatsiyasi
19-to’plam 3-son May 2025
326
KESARCHA KESISH OPERATSIYASIDAN KEYIN YO'LDOSH
O'SIB KIRISHI XAVF OMILLARI
Akusherlik va Ginekologiya yo'nalishi 1-kurs magistr talabasi
Saidova Gulchehra Allayor qizi
Annotatsiya:
Kesarcha kesish operatsiyasidan keyin yo'ldosh o'sib kirishi
– bu homiladorlik davrida yo'ldoshning bachadon devoriga yoki kesarcha kesish
joyiga singib ketishi holati bo‘lib, u jiddiy tibbiy muammolarni keltirib chiqaradi.
Ushbu holat homiladorlik va tug‘ilish jarayonida xavf omillaridan biri sifatida
qaraladi va ona hamda homila uchun salbiy oqibatlarga olib kelishi mumkin.
Yo'ldosh o'sib kirishi xavfi ko‘plab omillarga bog‘liq bo‘lib, ularni chuqur tahlil
qilish va oldini olish choralarini ko‘rish muhimdir. Ushbu tezisda kesarcha kesish
operatsiyasidan keyin yo'ldosh o'sib kirishi xavf omillari haqida ma'lumotlar
berilgan.
Kalit so‘zlar:
kesarcha kesish, jarrohlik, operatsiya, homiladorlik, tug‘ilish
jarayoni, bola, salbiy oqibatlar, chandiq.
Kesarcha kesish operatsiyasi – bu jarrohlik yo‘li bilan homilani
bachadondan chiqarish usuli bo‘lib, u ko‘plab holatlarda hayotiy zarurat sifatida
amalga oshiriladi. Biroq, har bir kesarcha kesish bachadon devorida shikastlanish
va shunga mos ravishda yo'ldosh o'sib kirishi xavfini oshiradi. Kesarcha kesish
joyida hosil bo‘lgan chandiq to‘qimalari normal bachadon devoridan farq qiladi va
bu joyda yo'ldosh oson singib ketishi mumkin. Shu sababli, kesarcha kesish
operatsiyasidan keyingi homiladorliklarda yo'ldosh o'sib kirishi ehtimoli yuqori
bo‘ladi. Yo'ldosh o'sib kirishining asosiy xavf omillaridan biri oldingi kesarcha
kesishlar sonining ko‘pligi hisoblanadi. Har bir yangi kesarcha kesish bachadon
devoridagi chandiqni kattalashtiradi va yo'ldoshning singib ketish ehtimolini
oshiradi. Shuning uchun homiladorlikni rejalashtirishda va tug‘ish usulini
tanlashda avvalgi kesarcha kesishlar soni hisobga olinishi zarur. Ayniqsa, ko‘p
marta kesarcha kesish qilingan ayollarda yo'ldosh o'sib kirish xavfi sezilarli
Ta'limning zamonaviy transformatsiyasi
19-to’plam 3-son May 2025
327
darajada oshadi.[1]
Yo'ldosh o'sib kirishining boshqa muhim xavf omillaridan biri bachadon
jarrohlik amaliyotlaridir. Kesarcha kesishdan tashqari, bachadonni tozalash,
poliplarni olib tashlash, miomani operatsiya qilish kabi jarrohlik aralashuvlar ham
bachadon devorida chandiq hosil bo‘lishiga sabab bo‘lishi mumkin. Bu holatlar
ham yo'ldoshning singib ketish xavfini oshiradi. Shuning uchun bunday jarrohlik
amaliyotlaridan keyin homiladorlikni diqqat bilan kuzatish va zarur bo‘lsa,
shifokor nazoratida bo‘lish muhimdir. Bachadonning yuqumli kasalliklari ham
yo'ldosh o'sib kirishi xavfini oshiruvchi omil hisoblanadi. Surunkali yallig‘lanish
jarayonlari, shuningdek, bachadon shilliq qavatining shikastlanishi chandiq hosil
bo‘lishiga olib keladi va yo'ldosh oson singib ketadi. Shu sababli, homiladorlikdan
oldin va davomida bachadon sog‘lig‘ini saqlash, yuqumli kasalliklarni o‘z vaqtida
davolash zarur. Homiladorlikning o‘ziga xos xususiyatlari ham yo'ldosh o'sib kirish
xavfini oshiradi. Masalan, ko‘p homilali homiladorlik, homilaning katta bo‘lishi,
bachadonning giperaktivligi yoki deformatsiyalari yo'ldoshning noto‘g‘ri
joylashishiga va singib ketishiga sabab bo‘lishi mumkin. Shuningdek, homilaning
rivojlanishida yuzaga keladigan ba’zi patologiyalar ham yo'ldosh o'sib kirish
xavfini oshiradi.[2]
Bachadon bo‘ynining qisqarishi yoki yetarlicha ochilmasligi ham xavf
omili hisoblanadi. Bu holatlarda yo'ldoshning pastroq joylashishi va bachadon
devoriga singib ketish ehtimoli oshadi. Homiladorlik davomida bachadon bo‘yni
holatini muntazam kuzatish va kerakli davolash choralarini ko‘rish muhimdir.
Shuningdek, homiladorlikda yo'ldoshning noto‘g‘ri joylashishi – pastki segmentda
yoki bachadon bo‘yni sohasida joylashishi ham o'sib kirish xavfini oshiradi. Bu
holatda yo'ldosh bachadon devoriga yaqin bo‘lib, singib ketish ehtimoli yuqori
bo‘ladi. Yo'ldoshning joylashuvi ultratovush tekshiruvi yordamida aniqlanadi va
zarur hollarda shifokorlar tomonidan maxsus kuzatuv tashkil etiladi. Bachadonning
shikastlanishiga olib keladigan boshqa omillar ham yo'ldosh o'sib kirish xavfini
oshiradi. Masalan, bachadonning jarrohlik yo‘l bilan yoki travmatik shikastlanishi,
bachadonning yallig‘lanish jarayonlari, bachadon devorining qalinligi va
Ta'limning zamonaviy transformatsiyasi
19-to’plam 3-son May 2025
328
strukturaviy o‘zgarishlari yo'ldoshning singib ketishiga sabab bo‘lishi mumkin. Bu
omillarni aniqlash va ularni kamaytirish uchun homiladorlikdan oldin to‘liq tibbiy
tekshiruvdan o‘tish muhimdir.[3]
Yo'ldosh o'sib kirishining oldini olishda profilaktik choralar muhim o‘rin
tutadi. Kesarcha kesish operatsiyasi faqat zarurat bo‘lganda va malakali shifokor
tomonidan amalga oshirilishi kerak. Bundan tashqari, kesarcha kesish sonini
cheklash, homiladorlikni rejalashtirish va vaqtida tibbiy ko‘rikdan o‘tish yo'ldosh
o'sib kirish xavfini kamaytiradi. Homiladorlik davomida shifokor ko‘rsatmalariga
qat'iy rioya qilish, ultratovush tekshiruvi yordamida yo'ldosh joylashuvini
muntazam nazorat qilish zarur. Yo'ldosh o'sib kirishi aniqlanganda, davolash
usullari va tug‘ish strategiyasi shifokor tomonidan individual ravishda belgilanadi.
Ba’zi hollarda homiladorlikni davom ettirish xavfli bo‘lishi mumkin va tug‘ish
jarayoni oldindan rejalashtirilgan kesarcha kesish orqali amalga oshiriladi.
Yo'ldosh o'sib kirishi bilan bog‘liq qon ketish va boshqa asoratlar xavfini
kamaytirish uchun maxsus tibbiy yordam ko‘rsatiladi.[4]
Xulosa:
Xulosa qilib aytganda, kesarcha kesish operatsiyasidan keyin yo'ldosh o'sib
kirishi xavfi ko‘plab omillarga bog‘liq bo‘lib, ularni aniqlash va oldini olish uchun
zamonaviy tibbiyotda keng ko‘lamli tadqiqotlar va diagnostik usullar
qo‘llanilmoqda. Homilador ayollarni diqqat bilan kuzatish, zarur tibbiy
ko‘riklardan o‘tish va shifokor tavsiyalariga rioya qilish yo'ldosh o'sib kirishining
salbiy oqibatlarini kamaytirishga yordam beradi. Shu bilan birga, kesarcha kesish
operatsiyasining faqat zarurat bo‘lganda va to‘g‘ri texnikada amalga oshirilishi
yo'ldosh o'sib kirish xavfini kamaytirishda muhim ahamiyatga ega. Homiladorlik
va tug‘ish jarayonida ona va bola sog‘ligini saqlash uchun bu omillarni hisobga
olish va muntazam tibbiy nazoratni tashkil etish zarur.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Abdullayeva, M. (2022). Kesarcha kesishdan keyingi homiladorlik va yo'ldosh
o'sib kirishi xavfi. Tibbiyot va sog‘liqni saqlash jurnali, 15(3), 45-53.
2. Islomov, A. (2023). Yo'ldoshning bachadon devoriga singib ketishi: diagnostika
Ta'limning zamonaviy transformatsiyasi
19-to’plam 3-son May 2025
329
va profilaktika. O‘zbekiston Pediatriya va Ginekologiya jurnali, 12(1), 22-30.
3. Karimova, N. (2021). Kesarcha kesish jarayonidagi chandiq to‘qimalari va
ularning homiladorlikka ta'siri. Tibbiyot fanlari yilligi, 9, 78-85.
4. Mirzaev, S. (2020). Bachadon jarrohlik amaliyotlari va yo'ldosh o'sib kirishining
xavf omillari. Respublika tibbiyot jurnali, 18(4), 34-41.
5. Rustamova, D. (2024). Homiladorlikda yo'ldosh joylashuvi va uning
patologiyalari. Zamonaviy ginekologiya, 7(2), 10-18.
6. Tursunov, B. (2022). Kesarcha kesishdan keyingi asoratlar va ularning oldini
olish usullari. O‘zbekiston tibbiyot akademiyasi axborotnomasi, 14(5), 60-67.
7. Yusupova, F. (2023). Bachadon bo‘yni va yo'ldosh o'sib kirishi: klinik
ko‘rsatkichlar va davolash strategiyalari. Tibbiyot innovatsiyalari, 11(3), 25-33.
8. Zokirov, E. (2021). Yo'ldosh o'sib kirishining xavf omillari va ularni aniqlash
metodlari. Sog‘liqni saqlash muammolari, 20(6), 44-50.
