ZARMED
UNIVERSITETI
348
“Ijtimoiy va gumanitar ta’lim yo‘nalishlardagi talabalarning
kompetentligini oshirish: muammolar va yechimlar” mavzusida
Respublika ilmiy-amaliy konferensiya materiallari to’plami
Samarqand-2025. 23-24-may
TARBIYALANUVCHILARDA O‘Z-O‘ZINI BOSHQARISH KO‘NIKMASINI
SHAKLLANTIRISH METODIKASI
To‘ymurodova Dilnoza Dilmurodovna
Buxoro Zarmed universiteti o‘qituvchisi
Annotatsiya.
Mazkur
maqolada
maktabgacha
ta’lim
tashkilotlari
tarbiyalanuvchilarida o‘z-o‘zini boshqarish ko‘nikmasi va bu ko‘nikmani shakllantirish
yo‘llari, usullari va vositalari haqida so‘z boradi. O‘z-o‘zini shakllantirish
ko‘nikmasining bolaning rivojlanishiga ta’siri va o‘rni yoritilgan. Tarbiyalanuvchilarni
o‘z maqsadlarini aniqlash va ularga erishish uchun reja tuzishga o‘rgatishda o‘z-o‘zini
boshqarish ko‘nikmasidan foydalanishning ahamiyati haqida so‘z boradi.
Kalit so‘zlar:
o‘zini boshqarish, tarbiyalanuvchilar, shaxsiy rivojlanish, o‘z-
o‘zini nazorat qilish, mustaqil fikrlash, tarbiya jarayoni, ijtimoiy moslashuv.
Abstract.
This article discusses the skills of self-management in preschool
educational institutions and the ways, methods and means of developing these skills.
The impact and role of self-management skills in the development of a child are
highlighted. The article discusses the importance of using self-management skills in
teaching students to identify their goals and make plans to achieve them.
Key words:
self-management, students, personal development, self-control,
independent thinking, educational process, social adaptation
Аннотация.
В статье рассматриваются навыки самоуправления в
дошкольных образовательных организациях, а также пути, методы и средства
развития этих навыков. Подчеркивается влияние и роль навыков саморегуляции
на развитие ребенка. Обсуждается важность использования навыков
самоуправления при обучении студентов определению своих целей и созданию
плана их достижения.
Ключевые слова:
самоуправление, студенты, личностное развитие,
самоконтроль, самостоятельное
мышление, образовательный
процесс,
социальная адаптация.
O‘z-o‘zini boshqarish – bu shaxsning o‘z hissiyotlarini, fikrlarini va xatti-
harakatlarini boshqarish qobiliyatidir. Bu ko‘nikma odamning ichki va tashqi dunyo
ZARMED
UNIVERSITETI
349
“Ijtimoiy va gumanitar ta’lim yo‘nalishlardagi talabalarning
kompetentligini oshirish: muammolar va yechimlar” mavzusida
Respublika ilmiy-amaliy konferensiya materiallari to’plami
Samarqand-2025. 23-24-may
bilan
muvaffaqiyatli
munosabatlar
o‘rnatishida
muhim
rol
o‘ynaydi.
Tarbiyalanuvchilarda o‘z-o‘zini boshqarish ko‘nikmalarini shakllantirish, ularning
psixologik rivojlanishiga, ijtimoiy muvaffaqiyatga erishishiga, shuningdek, maqsadli
va
samarali
hayot
kechirishlariga
yordam
beradi.
Maktabgacha
ta’lim
tarbiyalanuvchilarining o‘z-o‘zini boshqarish ko‘nikmasi, bolalarning o‘z fikrlarini,
his-tuyg‘ularini va harakatlarini nazorat qilish, ular bilan ishlashda o‘zini boshqarish,
qarorlar qabul qilishda mustaqil bo‘lish, vaqtni boshqarish va o‘z hissiyotlarini
ifodalashni o‘rganishiga yordam beradi. Bu ko‘nikmalar, bolalarning ijtimoiy va hissiy
rivojlanishida juda muhim o‘rin tutadi.
Maktabgacha yoshdagi bolalar uchun o‘z-o‘zini boshqarish ko‘nikmalarini
rivojlantirish, quyidagi elementlarni o‘z ichiga olishi mumkin:
- Emotsional boshqaruv: Bolalar o‘z his-tuyg‘ularini tanish va ularni
boshqarishni o‘rganishlari kerak. Masalan, g‘azabni yoki xafa bo‘lishni boshqarish,
stressni yengish, sabr-toqatni rivojlantirish;
- Vaqtni boshqarish: Bolalar, o‘yin va ishlarga vaqt ajratishni, shuningdek, turli
vazifalarni amalga oshirishda to‘g‘ri rejalashtirishni o‘rganishlari muhimdir;
- o‘z-o‘zini rag‘batlantirish: Bolalar, o‘z maqsadlariga erishish uchun kuchli
istak va motivatsiyaga ega bo‘lishi kerak. Ular muvaffaqiyatni nishonlash va xatolardan
o‘rganishni o‘rganishadi;
- Qarorlar qabul qilish: Bolalar kichik qarorlarni mustaqil ravishda qabul qilishni
o‘rganishlari kerak. Bu, o‘z-o‘zini boshqarishning muhim jihatidir, chunki ular
o‘zlarining xatti-harakatlarini boshqarishni va mustaqil bo‘lishni rivojlantiradilar.
Maktabgacha ta’lim muassasalarida bu ko‘nikmalarni rivojlantirish uchun turli
o‘yinlar, mashqlar va faoliyatlar orqali bolalarga o‘z-o‘zini boshqarish malakalarini
rivojlantirish mumkin. Bu jarayon, nafaqat bolalar uchun, balki ularning ota-onalari va
tarbiyachilari uchun ham juda muhimdir, chunki o‘z-o‘zini boshqarish ko‘nikmalari
bolalarning kelajakdagi muvaffaqiyatlariga asos yaratadi.
O‘z-o‘zini boshqarish ko‘nikmasini shakllantirishning birinchi qadami – bu
tarbiyalanuvchilarga o‘zlarini anglashni o‘rgatishdir. o‘zining kuchli va zaif
tomonlarini tan olish, shaxsiy ehtiyojlar va xohishlarni tushunish o‘z-o‘zini
boshqarishning asosiy elementlaridir. Psixologik mashqlar, meditatsiya va o‘zini tahlil
qilish yordamida tarbiyalanuvchilar o‘zlarini chuqurroq anglab, o‘zlarining hissiy
holatlarini boshqarish imkoniyatiga ega bo‘ladilar. o‘zini qadrlashni oshirish esa,
shuningdek, shaxsning o‘ziga bo‘lgan ishonchini kuchaytiradi, bu esa o‘z-o‘zini
boshqarishning mustahkam poydevorini tashkil etadi.
ZARMED
UNIVERSITETI
350
“Ijtimoiy va gumanitar ta’lim yo‘nalishlardagi talabalarning
kompetentligini oshirish: muammolar va yechimlar” mavzusida
Respublika ilmiy-amaliy konferensiya materiallari to’plami
Samarqand-2025. 23-24-may
Tarbiyalanuvchilarni o‘z maqsadlarini aniqlash va ularga erishish uchun reja
tuzishga o‘rgatish o‘z-o‘zini boshqarish ko‘nikmalarining yana bir muhim jihatidir.
Maqsadga erishish uchun rejalashtirish, vaqtni samarali boshqarish va istiqbolga oid
o‘ylash qobiliyati bolalar va o‘smirlarga o‘z hayotlarini nazorat qilish imkoniyatini
beradi. o‘z-o‘zini boshqarishning bu jihati, nafaqat bilim olishda, balki turli hayotiy
vaziyatlarga tez va to‘g‘ri javob berishda ham yordam beradi.
Tarbiyalanuvchilarda o‘z-o‘zini boshqarishni shakllantirishning yana bir yo‘li –
bu ijtimoiy muloqot va jamoaviy ishni rivojlantirishdir. o‘z-o‘zini boshqarish,
boshqalar bilan samarali muloqot qilishni o‘z ichiga oladi. Tarbiyalanuvchilarni
jamoaviy ishlarga jalb qilish, ularni boshqa odamlar bilan yaxshi munosabatlar
o‘rnatishga va o‘zaro ishonchni saqlashga o‘rgatish zarur.
Tarbiyalanuvchilarda o‘z-o‘zini boshqarish ko‘nikmalarini shakllantirishda
ijobiy xulq-atvorni rag‘batlantirish muhim rol o‘ynaydi. Tarbiyalanuvchilarga o‘zlarini
to‘g‘ri tutish, muloyim bo‘lish, boshqalarga hurmat ko‘rsatish va o‘z fikrlarini etika
doirasida ifodalashni o‘rgatish zarur. Bu, o‘z navbatida, ijtimoiy muhitda
muvaffaqiyatli bo‘lish va boshqalarga ijobiy ta’sir ko‘rsatish imkoniyatini yaratadi.
Tarbiyalanuvchilarda o‘z-o‘zini boshqarish ko‘nikmasini shakllantirishda
moslashuvchanlik va o‘zgarishlarga tayyorlik ham muhim ahamiyatga ega. Har bir
inson hayotda turli o‘zgarishlarga duch keladi, va bu o‘zgarishlarga moslashish
qobiliyati muvaffaqiyatli rivojlanish uchun zarurdir. Tarbiyalanuvchilarga yangi
sharoitlarga tezda moslashishni, o‘zgarishlarga javob qaytarishda muvozanatni
saqlashni o‘rgatish, ularga kelajakda yuzaga keladigan kutilmagan holatlarga tayyor
bo‘lish imkonini beradi.
Tarbiyalanuvchilarda o‘z-o‘zini boshqarish ko‘nikmalarini shakllantirish – bu
ularning ijtimoiy, psixologik va emosional rivojlanishida muhim o‘rin tutadi. o‘zini
anglash, hissiy intellektni rivojlantirish, maqsad qo‘yish, stressni boshqarish, ijtimoiy
muloqot va o‘zgarishlarga moslashish kabi ko‘nikmalarni shakllantirish orqali
tarbiyalanuvchilar muvaffaqiyatli, baxtli va barqaror hayotga erishishlari mumkin. Shu
bilan birga, bu ko‘nikmalar o‘quvchilarga nafaqat bilim olishda, balki turli hayotiy
vaziyatlarga samarali javob berishda ham yordam beradi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 29-apreldagi “O‘zbekiston
Respublikasi xalq ta’limi tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini
tasdiqlash to‘g‘risida”gi 5712-son qarori.
2. Mahmudova M., Jabborova Z. – Maktabgacha ta’limda tarbiya va ta’lim jarayoni. –
ZARMED
UNIVERSITETI
351
“Ijtimoiy va gumanitar ta’lim yo‘nalishlardagi talabalarning
kompetentligini oshirish: muammolar va yechimlar” mavzusida
Respublika ilmiy-amaliy konferensiya materiallari to’plami
Samarqand-2025. 23-24-may
Toshkent: TDPU nashriyoti, 2021.
3. Nurmuhamedova D. – Erta yoshdagi bolalarda ijtimoiy-emotsional rivojlanish. –
Toshkent: Ma’naviyat, 2022.
3. To‘ymurodova D. “MAKTABGACHA TA’LIM TARBIYALANUVCHILARDA
O‘Z-O‘ZINI BOSHQARISH KO‘NIKMASINI SHAKLLANTIRISH METODIKASI”
“Pedagogik mahorat” jurnali 10- son 2024
