ZARMED
UNIVERSITETI
526
“Ijtimoiy va gumanitar ta’lim yo‘nalishlardagi talabalarning
kompetentligini oshirish: muammolar va yechimlar” mavzusida
Respublika ilmiy-amaliy konferensiya materiallari to’plami
Samarqand-2025. 23-24-may
OʻZBEKISTONDA NOGIRONLIGI BOR SHAXSLARNING TA’LIMI
MUAMMOLARI
D.A.Pardayev
Oʻzbekiston nogironlar jamiyati Samarqand viloyati boʻlimi boshligʻi
Annotatsiya
.
Maqolada
Oʻzbekiston
Respublikasida
nogironlarni
tarbiyalashning dolzarb muammolari muhokama qilinadi. Nogironligi boʻlgan shaxslar
ta’limning turli darajalarida, shu jumladan jismoniy mavjudlik, kadrlar bilan ta’minlash
va jamoatchilikni idrok etishda duch keladigan toʻsiqlar tahlil qilinadi. Mamlakatda
amalga oshirilayotgan tashabbus va dasturlarga misollar keltirilib, inklyuziv ta’lim
muhitini yaxshilash boʻyicha chora-tadbirlar taklif etilmoqda.
Kalit soʻzlar
: inklyuziv ta’lim, nogironlik, Oʻzbekiston, kirish imkoniyati,
ta’lim siyosati.
Аннотация.
В статье рассматриваются актуальные проблемы образования
людей с ограниченными возможностями в Республике Узбекистан.
Анализируются барьеры, с которыми сталкиваются лица с инвалидностью на
разных уровнях образования, включая физическую доступность, кадровое
обеспечение и общественное восприятие. Приводятся примеры инициатив и
программ, реализуемых в стране, а также предлагаются меры по улучшению
инклюзивной образовательной среды.
Ключевые слова:
инклюзивное образование, инвалидность, Узбекистан,
доступность, образовательная политика.
Abstract.
The article discusses the current problems of education of people with
disabilities in the Republic of Uzbekistan. The barriers faced by people with disabilities
at different levels of education, including physical accessibility, staffing, and public
perception, are analyzed. Examples of initiatives and programs implemented in the
country are given, as well as measures to improve the inclusive educational
environment.
Key words
: inclusive education, disability, Uzbekistan, accessibility,
educational policy.
Ta’lim har bir insonning asosiy huquqidir. Biroq, nogironlar uchun ushbu
huquqni Oʻzbekistonda amalga oshirish bir qator ijtimoiy, infratuzilma va tashkiliy
ZARMED
UNIVERSITETI
527
“Ijtimoiy va gumanitar ta’lim yo‘nalishlardagi talabalarning
kompetentligini oshirish: muammolar va yechimlar” mavzusida
Respublika ilmiy-amaliy konferensiya materiallari to’plami
Samarqand-2025. 23-24-may
toʻsiqlarga duch kelmoqda. Davlat va xalqaro tashkilotlarning sa’y-harakatlariga
qaramay, ta’lim tizimining inklyuzivlik darajasi etarli emas. Muammo barcha fuqarolar
uchun sifatli ta’limdan teng foydalanishni ta’minlash uchun har tomonlama tahlil va
faol choralarni talab qiladi.
Oʻzbekistonda
inklyuziv
ta’limning
asosiy
muammo
lari.
Ta’lim
muassasalarining jismoniy imkoniyati yoʻqligi asosiy muammodir. Koʻpgina
maktablar va kollejlar rampalar, liftlar va boshqa kirish vositalari bilan jihozlanmagan.
Xalq ta’limi vazirligi ma’lumotlariga koʻra, maktablarning atigi 30 foizi nogiron
bolalar uchun qisman moslashtirilgan
1
.
Malakali kadrlarning etishmasligi bu sohani yana qiyinlashtiradi. Ayniqsa
mintaqalarda chekka qishloqlarda defektologiya, nutq terapiyasi va psixologiya
boʻyicha mutaxassislar etishmayapti. Oʻqituvchilar har doim ham maxsus ta’lim
ehtiyojlari boʻlgan talabalar bilan ishlash boʻyicha tayyorgarlikka ega emaslar.
2
.
Ijtimoiy stigma va bilim darajasining past darajadagiligi muhim jihatdir. Ijtimoiy
ong koʻpincha nogironlikni normal hayotga toʻsiq sifatida qabul qiladi. Bu bolalarni
umumta’lim maktablariga yuborishdan qoʻrqadigan ota-onalarning motivatsiyasiga
ta’sir qiladi
3
.
Oʻquv materiallari va raqamli manbalarning cheklanganligi ham asosiy
muammolardan birisir. Koʻpgina elektron ta’lim platformalari koʻzi ojizlar va koʻzi
ojizlar, karlar va boshqa toifadagi oʻquvchilar uchun moslashtirilmagan.
4
.
Qiyinchiliklarga qaramay, Oʻzbekistonda inklyuziv ta’limni qoʻllab-quvvatlash
boʻyicha qator dasturlar va tashabbuslar amalga oshirilmoqda. UNICEF loyihasi
doirasida Toshkent, Samarqand va Farg'ona viloyatlarida nogiron bolalar ehtiyojlarini
inobatga olgan holda 20 ta maktab modernizatsiya qilindi. Ushbu muassasalarda
moslashtirilgan dasturlar joriy etildi, oʻqituvchilar oʻqitildi va birgalikda oʻqitish uchun
sharoit yaratildi.
5
. Shuningdek, “Nogironlar huquqlari toʻg'risida”gi qonunni qabul
qilish muhim qadam boʻldi (2020)
6
, inklyuziv ta’lim olish huquqi qayerda
mustahkamlangan. Toshkent davlat pedagogika universiteti negizida inklyuziv ta’lim
fakulteti ochildi, u yerda ushbu sohada mutaxassislar tayyorlanadi. Bundan tashqari,
“Istiqbol avlod” loyihasi va Nukusdagi inklyuziv ta’lim markazi kabi nodavlat
1
O‘zR xalq ta’limi vazirligi. Nogiron bolalar uchun maktablarning mavjudligi to‘g'risida hisobot. - Toshkent, 2022 yil.
2
YUNDP / ta’lim vazirligi. Inklyuziv ta’lim sohasidagi kadrlar salohiyatini tahlil qilish. - Toshkent, 2021 yil.
3
Хамидова З.И. Социальные аспекты инклюзии в Узбекистане // Социальная работа. – 2022. – №2. – С. 34–40.
4
Сафаров Б.К. Доступность цифрового обучения для людей с инвалидностью в Узбекистане // Образовательные
технологии. – 2023. – №1. – С. 18–24.
5
UNICEF Uzbekistan. Inclusive Education Programme 2021–2024. Official Report. – Ташкент, 2023.
6
O‘zbekiston Respublikasining “Nogironligi bo ‘lgan shaxslarning huquqlari to‘g'risida”gi qonuni». – 2020.
ZARMED
UNIVERSITETI
528
“Ijtimoiy va gumanitar ta’lim yo‘nalishlardagi talabalarning
kompetentligini oshirish: muammolar va yechimlar” mavzusida
Respublika ilmiy-amaliy konferensiya materiallari to’plami
Samarqand-2025. 23-24-may
tashkilotlar treninglar oʻtkazadi, uslubiy qoʻllanmalar yaratadi va ota-onalar bilan
maslahat ishlarini olib boradi.
7
.
Oʻzbekistonda inklyuziv ta’lim samaradorligini oshirish uchun quyidagi chora-
tadbirlar zarur:
- Universal dizayn tamoyillarini hisobga olgan holda yangi maktablar qurish.
- Inklyuziv pedagogika boʻyicha oʻqituvchilar va ma’murlarning malakasini
oshirish.
- Nogironlikning turli shakllariga moslashtirilgan raqamli ta’lim platformalarini
ishlab chiqish.
- Idoralararo hamkorlikni kengaytirish (INR, mehnat vazirligi, NNT).
- Ta’lim dasturlarini ishlab chiqishda ota-onalar va bolalarning ishtiroki.
-Mintaqaviy psixologik va pedagogik qoʻllab-quvvatlash markazlarini
rivojlantirish.
Xulosa qilib aytganda, Oʻzbekistonda inklyuziv ta’lim tamoyillarini amalga
oshirish faqat davlat siyosati, kadrlar tayyorlash, infratuzilmani rivojlantirish va
jamoatchilik ongini oʻzgartirishni oʻz ichiga olgan tizimli yondashuv bilan mumkin.
Faqat bu holda, jismoniy va aqliy xususiyatlaridan qat’i nazar, ta’lim haqiqatan ham
hamma uchun ochiq boʻladi.
Adabiyotlar roʻyxati:
1. OʻzR xalq ta’limi vazirligi. Nogiron bolalar uchun maktablarning mavjudligi
toʻg'risida hisobot. - Toshkent, 2022 yil.
2. YUNDP / ta’lim vazirligi. Inklyuziv ta’lim sohasidagi kadrlar salohiyatini tahlil
qilish. - Toshkent, 2021 yil.
3. Хамидова З.И. Социальные аспекты инклюзии в Узбекистане // Социальная
работа. – 2022. – №2. – С. 34–40.
4. Сафаров Б.К. Доступность цифрового обучения для людей с инвалидностью в
Узбекистане // Образовательные технологии. – 2023. – №1. – С. 18–24.
5. UNICEF Uzbekistan. Inclusive Education Programme 2021–2024. Official Report.
– Ташкент, 2023.
6. Oʻzbekiston Respublikasining “Nogironligi bo ‘lgan shaxslarning huquqlari
toʻg'risida”gi qonuni». – 2020.
7. Istiqbolli avlod. Inklyuziv ta’limni qoʻllab-quvvatlash loyihalari boʻyicha yillik
hisobot. Toshkent, 2023.
7
Istiqbolli avlod. Inklyuziv ta’limni qo'llab-quvvatlash loyihalari bo'yicha yillik hisobot. Toshkent, 2023.
