“TIBBIYOT OLIYGOHLARIDA TABIIY FANLARNI
INTERFAOL USULLARDA O'QITISHNING
MUAMMOLARI VA YECHIMLARI”
37
OLIY TA’LIMDA ELEKTR BOʻLIMINI RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR ASOSIDA
OʻQITISH
Solayeva Mohira Amanbayevna
Urganch shaxar 1-son politexnikum
E-mail: mokhirasolaeva@gmail.com
ANNOTATSIYA:
Ushbu maqolada oliy ta'lim muassasalarida elektr boʻlimini raqamli
texnologiyalar asosida oʻqitish jarayoni tahlil qilinadi. Zamonaviy raqamli vositalar, jumladan virtual
laboratoriyalar, simulyatsiyalar, interaktiv darsliklar va onlayn platformalar yordamida taʼlim
jarayonining samaradorligi oshirilishi, talabalar bilim va koʻnikmalarini yanada mustahkamlash
imkoniyatlari koʻrib chiqiladi.
KALIT SO‘ZLAR
: Oliy taʼlim, elektr boʻlimi, raqamli texnologiyalar, virtual
laboratoriyalar, simulyatsiyalar, interaktiv taʼlim, onlayn taʼlim platformalari, sensor texnologiyalar,
taʼlim jarayoni, pedagogik innovatsiyalar.
Аннотация:
В данной статье проводится анализ процесса обучения студентов
электротехнического направления в вузах на основе цифровых технологий. Рассматриваются
современные цифровые инструменты, такие как виртуальные лаборатории, симуляции,
интерактивные учебники и онлайн-платформы, которые способствуют повышению
эффективности учебного процесса и углублению знаний и навыков студентов.
Ключевые слова:
Высшее образование, электротехническое направление, цифровые
технологии, виртуальные лаборатории, симуляции, интерактивное обучение, онлайн-
образовательные
платформы,
сенсорные
технологии,
образовательный
процесс,
педагогические инновации/
KIRISH:
Zamonaviy davrda raqamli texnologiyalar turli sohalarda, jumladan ta’lim tizimida
tub o‘zgarishlarni yuzaga keltirmoqda. Oliy ta’lim muassasalari esa bunday innovatsiyalarni faol
qabul qilib, o‘z ta’lim jarayonlarini yanada samarali va raqobatbardosh qilish uchun raqamli
vositalardan keng foydalanmoqda. Ayniqsa, texnika va muhandislik yo‘nalishlari, jumladan elektr
bo‘limida, talabalar nafaqat nazariy bilimlarga, balki amaliy ko‘nikmalarga ham chuqur ega
bo‘lishlari zarur. Shu nuqtai nazardan, raqamli texnologiyalarni ta’lim jarayoniga integratsiya qilish
elektr mutaxassislarini tayyorlash sifatini oshirishda muhim omil sifatida namoyon bo‘lmoqda.
Elektr bo‘limida ta’lim jarayoni murakkab va ko‘p bosqichli hisoblanadi. Talabalar elektr
tizimlari, elektron qurilmalar, signallarni qayta ishlash va boshqa ko‘plab sohalarda chuqur nazariy
bilimlarni o‘zlashtirishi bilan birga, zamonaviy asbob-uskunalar yordamida amaliyot o‘tashi shart.
An’anaviy ta’lim usullari ko‘pincha bunday talablarni to‘liq qondira olmaydi. Shu bois, virtual
laboratoriyalar, simulyatsiyalar, interaktiv dasturlar va onlayn platformalar kabi raqamli
texnologiyalar yordamida ta’lim jarayonini yanada jonli, qiziqarli va samarali qilish imkoniyati paydo
bo‘lmoqda.
ASOSIY QISM.
Bugungi kunda raqamli texnologiyalar oliy ta’lim sohasida muhim ahamiyat
kasb etmoqda. Ayniqsa, texnika yo‘nalishlari, xususan elektr boʻlimida, bu texnologiyalar talabalar
bilimini chuqurlashtirish va amaliy koʻnikmalarini oshirishda katta imkoniyatlar yaratadi. An’anaviy
ta’lim usullari ko‘pincha murakkab elektr tizimlarini to‘liq o‘rgatish uchun yetarli bo‘lmaydi. Shu
bois, virtual laboratoriyalar, simulyatsiyalar va interaktiv darsliklar kabi raqamli vositalar
talabalarning nazariy va amaliy bilimlarini yaxshilashga yordam beradi.
Virtual laboratoriyalar yordamida talabalar xavfsiz va qulay muhitda murakkab elektr
sxemalarini o‘rganishlari mumkin. Bu usul real laboratoriyalarga nisbatan arzon va xavfsiz bo‘lib,
har qanday xatoliklar oqibatida jarohatlanish xavfi yo‘q. Shuningdek, simulyatsiyalar talabalar uchun
nazariy bilimlarni amaliyotda sinash imkonini beradi, ular real vaqt rejimida turli sharoitlarni
modellashtirib, elektr tizimlarining ishlashini kuzatishlari mumkin.
“TIBBIYOT OLIYGOHLARIDA TABIIY FANLARNI
INTERFAOL USULLARDA O'QITISHNING
MUAMMOLARI VA YECHIMLARI”
38
Onlayn ta’lim platformalari esa talabalar uchun mustaqil o‘rganish imkonini kengaytiradi.
Ular istalgan vaqtda va istalgan joyda dars materiallari bilan tanishib, bilimlarini mustahkamlashlari
mumkin. Bu, ayniqsa, masofaviy ta’lim uchun juda muhimdir. Bundan tashqari, sensorlar va IoT
(Internet of Things) texnologiyalari yordamida talabalar real ma’lumotlarni yig‘ish va tahlil qilish
orqali amaliy ko‘nikmalarini yanada chuqurlashtiradi.
Raqamli texnologiyalar ta’lim jarayonining samaradorligini oshiradi, talabalar faolligini
rag‘batlantiradi va o‘qituvchilarga darslarni yanada interaktiv tarzda tashkil etishga yordam beradi.
Shu bilan birga, o‘qituvchilar uchun baholash va testlarni avtomatlashtirish imkoniyatlari paydo
bo‘ladi, bu ularning ish yukini kamaytiradi.
Ammo raqamli texnologiyalarni joriy etishda ba’zi muammolar ham mavjud. Ko‘p oliy ta’lim
muassasalarida zarur infratuzilma yetarli emas. Tezkor internet, zamonaviy kompyuterlar va boshqa
texnik jihozlar yetishmasligi ta’lim sifatiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Shuningdek, o‘qituvchilarning
raqamli vositalardan samarali foydalanish bo‘yicha malakasi pastligi, an’anaviy o‘quv dasturlarining
yangi texnologiyalar bilan moslashmaganligi ham muammo hisoblanadi. Moliyaviy cheklovlar va
tashkilotdagi muvofiqlashtirishning yetishmasligi ham raqamli ta’limning rivojlanishiga to‘sqinlik
qiladi.
Bu muammolarni bartaraf etish uchun avvalo ta’lim muassasalarining texnik infratuzilmasini
yaxshilash lozim. Shuningdek, o‘qituvchilarni raqamli savodxonlik bo‘yicha muntazam treninglardan
o‘tkazish, o‘quv dasturlarini zamonaviy raqamli texnologiyalar bilan uyg‘unlashtirish zarur. Oliy
ta’lim muassasalari o‘rtasida tajriba almashish va hamkorlikni kuchaytirish ham bu jarayonga katta
hissa qo‘shadi.
Kelajakda sun’iy intellekt, katta ma’lumotlar tahlili, virtual va kengaytirilgan haqiqat
(VR/AR) texnologiyalari ta’lim jarayonida keng qo‘llanilishi kutilmoqda. Bu esa elektr bo‘limi
talabalariga yanada chuqurroq va interaktiv bilim olish imkoniyatlarini yaratadi. Shuningdek, IoT
texnologiyalari yordamida aqlli laboratoriyalar tashkil etilishi, real vaqt rejimida ma’lumotlarni
yig‘ish va tahlil qilish imkonini beradi.
Umuman olganda, raqamli texnologiyalar oliy ta’limda, xususan elektr bo‘limida ta’lim
jarayonining sifatini oshirishda muhim omil hisoblanadi. Ularning samarali joriy etilishi kelajakda
yuqori malakali, zamonaviy kasbiy ko‘nikmalarga ega mutaxassislar tayyorlashga xizmat qiladi.
XULOSA.
Bugungi kunda raqamli texnologiyalar ta’lim tizimida tub o‘zgarishlarga sabab
bo‘lmoqda. Ayniqsa, elektr bo‘limi kabi nazariy bilim bilan birga amaliy ko‘nikmalarni talab
qiladigan yo‘nalishlarda bu texnologiyalar o‘quv jarayonining sifatini sezilarli darajada oshirmoqda.
Virtual laboratoriyalar, simulyatsiyalar, interaktiv darsliklar va onlayn platformalar talabalarga
xavfsiz, qulay va samarali muhitda bilim olish imkonini beradi. Bu esa nafaqat ta’lim mazmunini
boyitadi, balki o‘quvchilarda motivatsiya va qiziqishni oshiradi, mustaqil o‘rganish ko‘nikmalarini
rivojlantiradi.
Shunga qaramay, raqamli texnologiyalarni joriy etishda ayrim muammolar, jumladan texnik
infratuzilmaning yetishmasligi, o‘qituvchilarning raqamli savodxonligining pastligi va o‘quv
dasturlarining zamonaviy texnologiyalarga mos emasligi ta’lim sifatiga salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda.
Bu muammolarni bartaraf etish uchun oliy ta’lim muassasalari o‘z infratuzilmasini rivojlantirishi,
o‘qituvchilarni muntazam tayyorlashi va o‘quv dasturlarini yangi texnologiyalar bilan
integratsiyalashi zarur.
Kelgusida sun’iy intellekt, katta ma’lumotlar tahlili, virtual va kengaytirilgan haqiqat
(VR/AR), shuningdek IoT kabi ilg‘or texnologiyalarning ta’lim jarayoniga keng tatbiq etilishi
kutilmoqda. Bu esa elektr bo‘limi talabalariga chuqurroq, amaliy va interaktiv bilim olish
imkoniyatini yaratadi. IoT asosidagi aqlli laboratoriyalar real vaqt rejimida eksperimentlar o‘tkazish
va natijalarni tahlil qilish imkonini beradi.
Xulosa qilib aytganda, raqamli texnologiyalarni ta’limga samarali integratsiyalash nafaqat
ta’lim sifatini oshiradi, balki zamonaviy, innovatsion fikrlaydigan va amaliy ko‘nikmaga ega bo‘lgan
mutaxassislarni tayyorlashda muhim omilga aylanadi. Bu esa mamlakat iqtisodiyoti va sanoatining
“TIBBIYOT OLIYGOHLARIDA TABIIY FANLARNI
INTERFAOL USULLARDA O'QITISHNING
MUAMMOLARI VA YECHIMLARI”
39
raqobatbardoshligini oshirishda katta rol o‘ynaydi. Shu sababli, oliy ta’lim tizimida raqamli
texnologiyalar asosidagi modernizatsiyaga keng e’tibor qaratish dolzarb vazifa bo‘lib qolmoqda.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
[1]
Abdullayev, M. A. (2021).
Raqamli ta’lim va zamonaviy texnologiyalar
. Toshkent:
O‘qituvchi.
[2]
Anvarova, D. S. (2020). Elektr mutaxassislari tayyorlashda virtual laboratoriyalarning
ro‘li.
Texnika va ta’lim
, 5(3), 45-52.
[3]
Karimov, B. T., & Islomov, J. M. (2019). Raqamli ta’lim platformalari va ularning
ta’lim jarayonidagi ahamiyati.
Oliy va o‘rta maxsus ta’limda innovatsiyalar
, 4, 12-19.
[4]
Hasanov, R. K. (2022). Elektr bo‘limi talabalari uchun simulyatsion dasturlarning
o‘rni.
Muhandislik fanlari jurnali
, 7(2), 89-95.
[5]
Mirzaev, S. (2021). Oliy ta’limda interaktiv ta’lim usullarini joriy etish.
Innovatsion
ta’lim texnologiyalari
, 3(1), 24-30.
[6]
National Research Council. (2018).
Digital Technology in Engineering Education
.
Washington, DC: The National Academies Press.
[7]
Oliy ta’limda raqamli texnologiyalarni qo‘llash bo‘yicha metodik qo‘llanma. (2020).
Toshkent: Ta’lim vazirligi.
[8]
Petrov, A. (2019). Application of Virtual Labs in Electrical Engineering Education.
International Journal of Engineering Education
, 35(4), 1122-1130.
[9]
Raxmonov, N. (2022). Ta’limda sun’iy intellekt va uning ahamiyati.
Axborot
texnologiyalari va ta’lim
, 6(1), 58-64.
[10]
Salimov, T. B. (2020). Raqamli texnologiyalar yordamida ta’lim sifatini oshirish.
Ta’lim va fan
, 2(7), 15-22.
[11]
Shodiev, M., & Tursunov, J. (2021). Oliy ta’limda IoT texnologiyalarining
qo‘llanilishi.
Texnologik innovatsiyalar jurnali
, 5(3), 77-84.
[12]
UNESCO. (2019).
Digital Skills in Higher Education
. Paris: UNESCO Publishing.
[13]
Vohidov, J. (2021). Elektr muhandisligi sohasida zamonaviy ta’lim metodlari.
Mualliflik monografiyasi
. Toshkent: Fan.
[14]
World Bank. (2020).
Technology and Higher Education: Innovations and Challenges
.
Washington, DC: World Bank Publications.
