“TIBBIYOT OLIYGOHLARIDA TABIIY FANLARNI
INTERFAOL USULLARDA O'QITISHNING
MUAMMOLARI VA YECHIMLARI”
109
BIOLOGIYA FANINI O‘RGANISH JARAYONI: SHAXSIY YONDASHUV VA
SAMARALI METODIKALAR
Abduvohidov Nemat Zokirovich
Termiz iqtisodiyot va servis universteti, tibbiyot fakulteti, davolash ishi yo’nalishi 24-01 guruh
talabasi
Ilmiy raxbar: Roʻziyeva Gulsara Temirqulovna
Anotatsiya
Ushbu maqolada biologiya fanini tibbiyot talabasi nuqtai nazaridan o‘rganish jarayoni tahlil
qilinadi. shaxsiy tajribas asosida biologiyani o‘zlashtirishda qo‘llagan samarali metodikalar —
jumladan, vizual, interaktiv, laboratoriya va texnologik yondashuvlarni batafsil ko‘rsatadi. Maqolada
biologiyani chuqur o‘rganishning tibbiy tafakkur shakllanishidagi o‘rni, duch kelinadigan
muammolar hamda ularni yengish yo‘llari muhokama qilinadi. Natijada, biologiya faniga bo‘lgan
yondashuvni o‘zgartirish va uni samarali o‘zlashtirish uchun individual metod tanlash zarurligi
asoslanadi.
Kalit so‘zlar
: Biologiya Tibbiyot talabalari,O‘rganish metodikasi,Nazariy bilim,Amaliy
mashg‘ulot,Vizual yondashuv,Interaktiv usullar,Laboratoriya tajribasi,Mustaqil ta’lim,Ilmiy
tahlil,Biologiyani o‘zlashtirish,Klinik tafakkur.
Kirish.
Tibbiyotga bo‘lgan qiziqishi ilm-fanning fundamental asoslari — ayniqsa biologiya
faniga chuqurroq e’tibor berishga undaydi. Biologiyani tushunmasdan turib, inson organizmidagi
murakkab tizimlarni to‘liq anglash mumkin emasligini asta-sekin oydinlashadi. Aynan shu sababli,
ushbu maqolada biologiyani talaba sifatida qanday metodlar yordamida samarali o‘rganish
mumkinligi, duch kelgan qiyinchiliklarim va foydali bo‘lgan usullar haqida fikr yuritiladi.
Asosiy qism.
Biologiyani o‘rganish — tibbiyot yo‘nalishidagi har bir talabaning zaruriy
vazifalaridan biridir.Avvalambor,
nazariy bilimlarga e’tibor qaratish lozim
Anatomiyadan tortib,
gistologiya va molekulyar biologiyagacha bo‘lgan mavzularni puxta o‘rganish, keyingi fanlarni
tushunishda asosiy poydevor bo‘ladi. Ayniqsa, hujayra tuzilmasi va funksiyasi, DNK replikatsiyasi,
oqsil sintezi kabi jarayonlarni to‘g‘ri tushunish farmakologiya va patologiyani o‘rganishda ancha
yengillik berdi.
Nazariyani o‘rganishda turli metodikalardan foydalandish mumkin:
Klassik o‘qish va konspekt tuzish.
Har bir bobda asosiy tushunchalarni yozib borish
tafakkur jarayonini faollashtirdi.
Audio va video materiallar:
YouTube’da biologiyaga ixtisoslashgan kanallar va vizual
manbalar murakkab mexanizmlarni ko‘rgazmali tarzda tushuntiradi.
Mobil ilovalar:
Anki va Quizlet orqali flesh-kartalardan foydalanishyodlash jarayonini ancha
samarali qiladi.
Murakkab jarayonlarni tasvirlash:
Masalan, metabolik yo‘llarni chizmalar orqali chizib
chiqish xotirada yaxshi joylashdi.
Biologiyani o‘rganishda
laboratoriya mashg‘ulotlari
ham muhim rol o‘ynaydi. Mikroskop
ostida epiteliy, biriktiruvchi to‘qima, qon hujayralari kabi tuzilmalarni kuzatish, faqat kitoblardan
emas, balki real hayotiy tajriba orqali ham o‘rganishni anglatadi. Bu biologiyani "tirik fan" sifatida
qabul qilish imkonini yaratdi.
Ba’zan mavzular sonining ko‘pligi yoki terminlarning murakkabligi sababli tushunishda
qiyinchiliklarga duch kelish mumkin. Ayniqsa, genetik analizlar, fermentlar funksiyasi yoki
sitologiya bo‘limlarida ko‘plab yangi iboralar va jarayonlar mavjud. Bu holatlarda:
O‘qituvchidan qo‘shimcha tushuntirish so‘rash mumkin;
Guruhdoshlar bilan darsdan keyin mavzularni birgalikda muhokama qildish;
Har bir yangi atama uchun oddiy hayotiy misollar orqali kontekst yaratishga harakat qildish.
“TIBBIYOT OLIYGOHLARIDA TABIIY FANLARNI
INTERFAOL USULLARDA O'QITISHNING
MUAMMOLARI VA YECHIMLARI”
110
Shuningdek,
shaxsiy jadval tuzdish:
har kuni kamida 40 daqiqani biologiyaga bag‘ishlash,
vaqti-vaqti bilan o‘quv testlari yechish, yakuniy umumlashtiruvchi sxemalar chizish odat tusiga
kiritiladi. Bu kichik odatlar orqalik kattagina natijalarga erishdim.
Eng samarali yondashuvlardan biri bu fanlarni
bir-biri bilan bog‘lash
. Masalan,
biologiyadagi hujayra darajasidagi jarayonlarni klinik tibbiyotdagi holatlar bilan bog‘lab tushunish,
o‘rgangan ma’lumotni real hayotda tasavvur qilish imkonini berdi.
Xulosa.
Biologiya fanini tibbiyot talabasi sifatida chuqur o‘rganish, nafaqat nazariy bilimlarni
mustahkamladi, balki tibbiy tafakkurimni shakllantirishda muhim rol o‘ynadi. Har bir hujayra
ichidagi murakkab jarayonlar, hayotning molekulyar asoslari — bular keyinchalik organizm
darajasidagi kasalliklarni tushunishda asosiy yo‘lchiq bo‘lib xizmat qiladi.
Biologiyani o‘rganish bu — kitobdan iborat bo‘lgan oddiy o‘quv jarayoni emas, balki o‘z
sabr-toqatni, izlanish qobiliyatimni va mustaqil fikrlash salohiyatimni rivojlantirish yo‘lidir.
Kelajakda shifokor bo‘lishim uchun zarur bo‘lgan ko‘nikmalar — xususan, analitik fikrlash,
murakkab ma’lumotlarni tushunish va klinik muammolarga ilmiy yondashish — aynan biologiyani
chuqur o‘zlashtirish orqali shakllanishiga shubha yoq. Shu bois, biologiyani chuqur o‘rganish — bu
nafaqat o‘quv majburiyati, balki kelajakdagi kasbiy yutuqlar uchun investitsiya demakdir
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Абдуллаев, А.Х., Мирзаев, А.Т. (2020).
Тиббиёт учун умумий биология.
Тошкент: Ўқитувчи нашриёти.
2.
Campbell, N.A., & Reece, J.B. (2014).
Biology (9th ed.).
Pearson Education.
3.
Tortora, G.J., & Derrickson, B.H. (2018).
Principles of Anatomy and Physiology (15th
ed.).
Wiley.
4.
Khan Academy. (2024).
Biology Course Materials.
5.
Quizlet. (2025).
Study tools for Medical Biology.
6.
Рахматов, Х.А. (2019).
Медицинская биология и генетика.
Самарқанд тиббиёт
институти ўқув қўлланмаси.
7.
Mayer, R.E. (2009).
Multimedia Learning (2nd ed.).
Cambridge University Press.
8.
O‘zbekiston Respublikasi Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi. (2023).
Tibbiyot
yo‘nalishlari uchun biologiya fanidan o‘quv dasturi.
Toshkent.
