“TIBBIYOT OLIYGOHLARIDA TABIIY FANLARNI
INTERFAOL USULLARDA O'QITISHNING
MUAMMOLARI VA YECHIMLARI”
128
TIBBIYOT OLIYGOHI TALABALARINING TO'G'RI OVQATLANISH, DAM OLISH VA
JISMONIY FAOLLIKNING O'RNI
Termiz iqtisodiyot va servis universiteti,
Jismoniy madaniyat kafedrasi o‘qituvchisi
Boboqulov Chori Urolovich
E-mail:
Kirish
Zamonaviy tibbiy ta’lim tizimida talabalarning sog‘lom turmush tarziga amal qilishi, ayniqsa
to‘g‘ri ovqatlanish, sifatli dam olish va jismoniy faollikka e’tibor qaratishi, ularning nafaqat
salomatligi, balki o‘quv faoliyatidagi muvaffaqiyatlariga ham bevosita ta’sir qiladi. Tibbiyot
yo‘nalishida tahsil olayotgan yoshlar intellektual va psixofiziologik yuklamalarning yuqoriligi,
davomli nazariy va amaliy mashg‘ulotlar, tungi dars tayyorlash va klinik amaliyotda qatnashish
natijasida ko‘p hollarda surunkali charchoq, uyqusizlik, noto‘g‘ri ovqatlanish yoki harakatsizlikka
duch keladilar. Bu esa ularning umumiy salomatligi, ruhiy barqarorligi va o‘zlashtirish darajasini
pasaytiradi. Ayniqsa, doimiy stress va noto‘g‘ri turmush tarzi kelajakdagi kasbiy faoliyatga ham
salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
Mazkur mavzuning dolzarbligi shundaki, tibbiyot talabalarining o‘z salomatligiga ongli
yondashuvi — ular egallayotgan kasbning ma’naviy-axloqiy mezonlariga ham mos keladi. Kelajakda
aholiga tibbiy xizmat ko‘rsatadigan mutaxassislarning o‘z sog‘lig‘iga e’tiborsiz bo‘lishi ijtimoiy
jihatdan xavfli holatdir. Shunday ekan, talabalik davrida to‘g‘ri ovqatlanish me’yorlariga rioya qilish,
jismoniy faollikni ta’minlash va еtarli dam olish madaniyatini shakllantirish nafaqat shaxsiy
farovonlikni, balki kasbiy tayyorgarlik samaradorligini oshirishda muhim psixofiziologik asos bo‘lib
xizmat qiladi. Shu jihatdan, bu omillarni tizimli o‘rganish, tibbiy oliy ta’lim muassasalarida sog‘lom
turmush tarzini targ‘ib qilishga qaratilgan profilaktik va pedagogik chora-tadbirlarni ishlab chiqish
hozirgi kunning dolzarb vazifalaridan biridir.
Tadqiqot maqsadi: Ush ilmiy tadqiqotning asosiy maqsadi — tibbiyot oliygohlarida tahsil
olayotgan talabalar turmush tarzida to'g'ri ovqatlanish, dam olish va jismoniy faollik ning tutgan o'rni
va ular ta'lim jarayonidagi samaradorlikka, psixofiziologik holatga va sog'liq holatiga ta'sirini
o'rganish, bu boradagi sog'lom turmush tarziga yo'naltirish.
Tadqiqot vazifalari:
•
Tibbiyot talabalari orasida to'g'ri ovqatlanish, dam olish va jismoniy faol amal qilish
qobiliyati
hamda bulikkaning xavfsizlik sog'ligi va o'quv faoliyatiga ta'sirini amalga oshirish.
•
Talabalar turmushdagi mavjud vaziyat (noto'g'ri ovqatlanish, kamharakatlilik) va sifat
xususiyatlarini psixofiziologik tahlil qilish.
•
Sog'lom turmush tarzini yordamga amaliy-pedagogik tavsiyalar ishlab chiqarish
chiqish
hamda tibbiy ta'lim jarayoniga integratsiyalash vositalarini asoslash.
Muhokama. tadqiqot tashkiloti oliygohining 1–5-bosqich talabalari o'rtasida anonim
so'rovnomalar, kuzatuv va suhbatlar asosida sog'lom turmush tarziga amal qilish joylarini chuqur
tahlil qilish. Natijalar shuni ko'rsatadiki, talabalarning tarkibii (68%) ovqatlanish rejimiga еtarlicha
e'tibor bermaslik, tezlashtirilgan (fast food) ovqatdan tez-tez yuborish, nonushta qilish doimiy odatga
aylantirmagani aniqlangan. qayta, kechki ovqat vaqtining to'lanishi va ratsionda sabzavot hamda hosil
еtishmasligi ularda hazm qilish tizimi muammolari, charchoq va konsentratsiya omillariga olib
kelishini ko'rish.
Uyqu va dam olish vaqtidagi tahlilni ham saqlab qoldi. So'rovnomada ishtirok etgan
talabalarning 57 soat uyquga kech yotishini, o'rtacha 4,5–5 soat uxlayotganini bildirgan. Bu esa
davolash charchoq, diqqatning susayishi, sabr-toqatning kamayishi kabi simptomlarga olib kelishini
tasdiqladi. Stress vaqt yuqori bo'lgan talabalar, balki dam olish vaqtini to'liq tiklanishga emas,
“TIBBIYOT OLIYGOHLARIDA TABIIY FANLARNI
INTERFAOL USULLARDA O'QITISHNING
MUAMMOLARI VA YECHIMLARI”
129
telefondan yuk tashish, ijtimoiy tarmoqlarda o'tkazish yoki dars ishlab chiqarishga yo'naltirilganlik
tufayli organizmning regeneratsiyasini samarali darajada bo'lmayapti.
Jismoniy faollik bilan bog'liq muammo ham tashvishli holatni ko'rsatadi. Talabalar muntazam
jismoniy mashqlar qilib beruvchilar soni atigi 22% ni tashkil etuvchi, yuridik mehnat faoliyati
fakultativ yurish, vaqti-vaqti bilan mashg'ulotlarga qatnashish bilan mashg'ulot. Bu esa sog'lom
sog'lom yurak-qon tizimini, uning chiniqishi, ruhiy salomatlikni saqlashda jismoniy faollikni
oshirishni anglatadi. Jismoniy mashqlar bilan shug'ullanuvchi talabalar orasida o'zlashtirish darajasi,
stressga erishish va xotira faoliyati ko'proq rivojlanishi baholangan.
Ushbu resurslarni ko'paytirish, tibbiy ta'lim olishda sog'lom turmush tarzi madaniyatini
kuzatish bo'lib, bu pedagogik tizimlar va maqsadli profilaktik chora-tadbirlarni zarur. foyda, sog'lom
ovqatlanish bo'yicha o'quv seminarlarini o'tkazish, dam olish va uyqu gigiyenasini tartibga solish,
jismoniy faollikni rag'ga orqali talabalar orasida sog'lom hayot ongli munosabatni muhim vazifa
qiladi. Bu esa asosiy xavfsizlik sog'lig'i, balki kasbiy faoliyatni yo'qotishni yuqoriga xizmat qiladi.
Xulosa. O'quv qo'llanmalari shuni ko'rsatadiki, tibbiyot oliygohi talabalarining to'g'ri, sifatli
dam olish va jismoniy faollikka amal qiladigan shikastlanish holati umumiy ishlab chiqarish,
psixofiziologik o'quv jarayonidagi imkoniyatlariga bevosita ta'sir ko'rsatadi. Talabalarning muayyan
qismi bu darajada darajada e'tibor bermasligi mumkin bo'lgan vaqt charchoq, diqqat va xotiraning
susayishi, stressga chidamsizlik kabi holatlar kuzatilmoqda.
Shu asosda ishlab chiqarish mumkinki, sog'lom turmush tarzi sharoitlarini talabalar o'ngiga
singdirish, ularning to'g'ri ovqatlanish, uyqu gigiyenasi va jismoniy faollikni hayot tarziga yo'qotish
zarur. Bu asosiy talabalar sog'lig'iga, balki individual dasturiy ta'minotga kasbiy xizmat ko'rsatish va
aholiga ko'proq yordam beradi. Ushbu yo'nalishda tizimli pedagogik, sog'lom muammolarni va
motivatsion mahsulotlarni amaliyotga tatbiq etish ishlab chiqarishdan biridir.
Foydalanilgan adabiyotlar ro'yxati
1.
Axmedova G. Sh., Karimova MM
Sog'lom turmush tarzi asoslari.
– Toshkent: “Fan
va texnologiya”, 2020. – 184 b.
2.
Rasulova MH, Qodirov AR
Yoshlar jismoniy faollikni tiklashning tibbiy-
psixologik asoslari.
// Tibbiyotda innovatsiyalar. – 2022. – №1. – B. 73–76.
3.
Махмудова Н.Р.
Расионалное питание как основа здоровя студентов.
//
Молодой ученйй. – 2021. – №23 (389). – С. 156–158.
4.
Karimov BM
Ovqatlanish gigiyenasi.
– Toshkent: O‘zbekiston Respublikasi Sog‘
xavfsizlik vazirligi nashriyoti, 2019. – 112 b.
5.
Jukova I. A., Soloveva N. V
. Fizicheskaya aktivnost i zdorove studentov:
prakticheskoe rukovodstvo.
– Moskva: GEOTAR-Media, 2020. – 144 s.
6.
Tashpulova SR
Talabalar soglig'ini saqlashda ovqatlanish va jismoniy faollikning
o'rni.
// “Pedagogik mahorat” ilmiy-metodik jurnali. – 2023. – №2. – B. 49–52.
7.
Azizova M Sog'lom
ovqatlanish va talabalik vaqtida salomatlikni asrashning
muammolari.
// Tibbiyot fanlari yangiliklari. – 2021. – №4. – B. 98–101.
8.
Vinogradova T. A.
Fiziologiya truda talabalar: adaptatsiya va profilaktika
peregruzok.
– Sankt-Peterburg: Lan, 2018. – 176 s.
9.
Qodirova ZN
Talabalar hayot tarzida sog'lom turmush madaniyatini kuzatish.
–
Toshkent: “Yangi asr avlodi”, 2022. – 95 b.
10.
Butayeva ZA, Xasanov AI
Jismoniy faollik va ovqatlanish – salomatlik garovi. //
O'zbekiston tibbiyoti axborotnomasi. – 2020. – №3. – B. 41–45.
