“TIBBIYOT OLIYGOHLARIDA TABIIY FANLARNI
INTERFAOL USULLARDA O'QITISHNING
MUAMMOLARI VA YECHIMLARI”
175
ЧИҚИНДИЛАР БИЛАН ИШЛОВЧИ ХОДИМЛАР ОРАСИДА МЕТАБОЛИК
СИНДРОМ ПРОФИЛАКТИКАСИДА РАЦИОНАЛ ОВҚАТЛАНИШ РОЛИ
Кенжаев Ёдгор Маматқулович
Термиз иқтисодиёт ва сервис университети, Тиббий фундаментал фанлар кафедраси катта
ўқитувчиси
Аннотация:
Ушбу тадқиқотда чиқиндилар билан ишловчи ходимлар орасида
метаболик синдром профилактикасида рационал овқатланишнинг роли ўрганилди. 186 нафар
ходим ўрганилиб, рационал овқатланишга риоя қилганларда метаболик синдром ҳолатлари
сезиларли даражада кам экани аниқланди (20%га қарши 55%). Рационал овқатланиш танани
масса индекси, қон шакари ва қон босими кўрсаткичларини яхшилашда муҳим аҳамиятга эга
эканлиги кўрсатилди. Натижалар чиқиндилар билан ишловчи ходимлар учун овқатланиш
сифатини яхшилаш ва метаболик синдром хавфини камайтириш бўйича профилактика
чораларини ишлаб чиқиш зарурлигини таъкидлайди.
Калит сўзлар:
Метаболик синдром, рационал овқатланиш, чиқиндилар билан ишловчи
ходимлар, профилактика, овқатланиш одатлари
РОЛЬ РАЦИОНАЛЬНОГО ПИТАНИЯ В ПРОФИЛАКТИКЕ МЕТАБОЛИЧЕСКОГО
СИНДРОМА СРЕДИ РАБОТНИКОВ, РАБОТАЮЩИХ С ОТХОДАМИ
Кенжаев Ёдгор Маматкулович
Старший преподаватель кафедры фундаментальных медицинских наук Термизский
университет экономики и сервиса
Аннотация:
В данном исследовании изучалась роль рационального питания в
профилактике метаболического синдрома среди работников, работающих с отходами. Было
обследовано 186 сотрудников, и установлено, что у тех, кто придерживался рационального
питания, случаи метаболического синдрома были значительно ниже (20% против 55%).
Показано, что рациональное питание играет важную роль в улучшении показателей индекса
массы тела, уровня сахара в крови и артериального давления. Результаты подчеркивают
необходимость разработки профилактических мер, направленных на улучшение качества
питания и снижение риска метаболического синдрома у работников, работающих с отходами.
Ключевые слова:
Метаболический синдром, рациональное питание, работники,
работающие с отходами, профилактика, пищевые привычки
THE ROLE OF RATIONAL NUTRITION IN THE PREVENTION OF METABOLIC
SYNDROME AMONG WORKERS HANDLING WASTE
Kenzhaev Yodgor Mamatkulovich
Senior Lecturer, Department of Medical Fundamental Sciences Termez University of Economics
and Service
Abstract:
This study examined the role of rational nutrition in the prevention of metabolic
syndrome among workers handling waste. A total of 186 employees were studied, and it was found
that those who adhered to rational nutrition had significantly fewer cases of metabolic syndrome (20%
compared to 55%). Rational nutrition was shown to be important in improving div mass index,
blood sugar levels, and blood pressure indicators. The results emphasize the need to develop
preventive measures aimed at improving the quality of nutrition and reducing the risk of metabolic
syndrome among workers handling waste.
“TIBBIYOT OLIYGOHLARIDA TABIIY FANLARNI
INTERFAOL USULLARDA O'QITISHNING
MUAMMOLARI VA YECHIMLARI”
176
Keywords:
Metabolic syndrome, rational nutrition, workers handling waste, prevention,
dietary habits
Кириш:
Метаболик синдром семириш, инсулинга сезгирликнинг пасайиши, қон
босими ошиши ва тўйинган холестерин миқдори каби бир нечта метаболик бузилишларни ўз
ичига олган ҳолат бўлиб, у юрак-қон томир касалликлари ва 2-тип қандли диабет хавфини
сезиларли даражада оширади [1]. Чиқиндиларни қайта ишлашда ишловчи ходимлар заҳарли
моддалар билан контакт, стресс ва камҳаракатлик каби касбий хавфларга дуч келади, бу эса
метаболик синдром ривожланиш эҳтимолини оширади [2]. Рационал овқатланиш эса
метаболик бузилишларнинг профилактикаси ва даволашида муҳим омил ҳисобланади [3].
Тадқиқотнинг мақсади — чиқиндилар билан ишловчи ходимлар орасида метаболик
синдром профилактикасида рационал овқатланишнинг таъсирини ўрганиш.
Усуллар:
Тадқиқотга 25-55 ёшдаги 186 нафар чиқиндиларни қайта ишлаш
корхоналари ходимлари жалб қилинди. Маълумотлар овқатланиш одатлари, жисмоний
фаоллик ва иш шароитлари бўйича сўровнома орқали йиғилди, шунингдек метаболик
синдромни аниқлаш учун IDF (International Diabetes Federation, 2006) меъёрлари асосида
клиник-биохимик текширувлар ўтказилди.
Рационал овқатланишда сабзавотлар, мевалар, тўқимали дон маҳсулотлари истеъмоли,
ёғлар ва қандларни чеклаш каби омиллар баҳоланди [4].
Маълумотлар SPSS 26.0 дастури ёрдамида таҳлил қилинди, гуруҳлар ўртасида
фарқларни текширишда χ² ва t-тест қўлланилди.
Натижалар:
Тадқиқотда жами 186 нафар чиқиндилар билан ишловчи ходимлар
ўрганилди. Улардан 60 нафари рационал овқатланувчи, қолган 126 нафари эса норационал
овқатланувчи деб топилди. Ҳодимларнинг ёши 19 дан 72 ёшгача бўлиб, ўртача ёш 43 ёш
атрофида бўлди.
Рационал овқатланувчи гуруҳда метаболик синдром тарқалиши 18.3% ни ташкил этса,
норационал овқатланувчилар орасида бу кўрсаткич 54.8% ни ташкил қилди. Бу натижа
овқатланиш одатларининг метаболик синдром хавфига сезиларли таъсир кўрсатишини
кўрсатмоқда.
“TIBBIYOT OLIYGOHLARIDA TABIIY FANLARNI
INTERFAOL USULLARDA O'QITISHNING
MUAMMOLARI VA YECHIMLARI”
177
1-диаграмма. Метаболик синдром ҳолатлари фоизи бўйича гуруҳлар
таққосланади (яшил — рационал, қизил — норационал).
Шунингдек, рационал овқатланувчиларда ўртача танани масса индекси (ТМИ) 24.1 ±
3.2 бўлса, норационал овқатланувчиларда бу кўрсаткич 29.7 ± 4.5 ни ташкил этди. Қон шакари
ва қон босими кўрсаткичлари ҳам рационал овқатланувчиларда сезиларли равишда яхшироқ
бўлди (p<0.05).
Ўртача танани масса индекси (ТМИ) бўйича гуруҳлар таққосланади (кўк —
рационал, сариқ — норационал).
Ушбу натижалар рационал овқатланиш метаболик синдром профилактикасида муҳим
рол ўйнашига ишора қилмоқда.
Жадвал: Чиқиндилар билан ишловчи ходимлар гуруҳлари бўйича метаболик
синдром ва ТМИ
Гуруҳ
Сон Метаболик синдром ҳолатлари, % Ўртача ТМИ
Рационал овқатланувчилар
60 18.3
24.1
Норационал овқатланувчилар 126 54.8
29.7
Мунозара:
Тадқиқот натижалари чиқиндилар билан ишловчи ходимларда рационал
овқатланиш метаболик синдром хавфини сезиларли даражада камайтирадиганлигини
кўрсатди. Бу Esposito ва бошқалар (2010) натижалари билан уйғун бўлиб, улар сабзавотлар,
мевалар ва тўқимали дон маҳсулотлари истеъмоли юқори бўлган парҳезлар метаболик
кўрсаткичларни яхшилашини таъкидлаган. Касбий хавф омиллари — заҳарли моддалар
таъсири ва стресс — нотўғри овқатланиш таъсирини кучайтириши мумкин (Garg et al., 2018).
Шунинг учун чиқиндиларни қайта ишлаш корхоналарида овқатланиш ва соғлом турмуш
тарзини тарғиб қилиш учун таълим дастурларини жорий этиш зарур.
Хулоса:
Рационал овқатланиш чиқиндилар билан ишловчи ходимларда метаболик
синдром профилактикасида муҳим аҳамиятга эга. МСни камайтириш учун иш жойларида
овқатланиш сифатини ошириш ва соғлом ҳаёт тарзини рағбатлантириш бўйича комплекс
чоралар кўрилиши тавсия этилади.
“TIBBIYOT OLIYGOHLARIDA TABIIY FANLARNI
INTERFAOL USULLARDA O'QITISHNING
MUAMMOLARI VA YECHIMLARI”
178
Фойдаланилган адабиётлар
1.
Alberti, K.G.M.M., Eckel, R.H., Grundy, S.M. ва бошқалар. (2009). Harmonizing the
metabolic syndrome: a joint interim statement of the International Diabetes Federation Task Force on
Epidemiology and Prevention. Circulation, 120(16), 1640-1645.
2.
Esposito, K., Kastorini, C.M., Panagiotakos, D.B., Giugliano, D. (2010). Mediterranean
diet and metabolic syndrome: an updated systematic review. Reviews in Endocrine and Metabolic
Disorders, 11(3), 297-303.
3.
Garg, A., Smith, T., Dasgupta, S. (2018). Occupational health risks among waste
management workers: a review. Environmental Health Perspectives, 126(9), 096001.
4.
International Diabetes Federation. (2006). The IDF consensus worldwide definition of the
metabolic syndrome.
5.
WHO. (2018). Healthy diet. Fact sheet N394.
